در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
39 سال از سفر به ماه گذشت
از همان لحظه که انسان نگاه خود را بر آسمان شب دوخت، همواره همدمی را مشاهده میکرد که هر شب خود را به شکلی به او مینمایاند. از همان ابتدا ماه جزو برترین زیباییها و آرزوهای بشری بوده است و ردپای آن را همواره در آثار به جای مانده از نسل بشر میتوان دید. از غارنگارههای انسانهای اولیه گرفته تا در میان داستانها و اشعار ادیبان معاصر. از آن زمان که انسان ماه را به عنوان کرهای دیگر شناخت، آرزوی پرواز خود را با آرزوی دستیابی به تنها قمر زمین عجین ساخت. اما سالهای بسیاری نیاز بود. حتی از زمانی که ژول ورن در داستان خود انسان را به ماه رساند نیز مدتها گذشت تا بالاخره این رویای انسان به حقیقت پیوست.
امروز سالگرد فرود اولین انسان روی تنها قمر زمین است. اتفاقی که نقطه عطفی در فعالیتهای فضایی تاریخ بشر محسوب میشود. درست 39 سال پیش در چنین روزی انسان توانست برای اولین بار بر کرهای جز زمین پای بگذارد.
در بحبوحه جنگ سرد میان شوروی و ایالات متحده آمریکا، شوروی بود که اولین پیروزی را در رقابت فضایی بین دو کشور بهدست آورد. پس از آنکه در 12 آوریل 1961 یوری گاگارین به عنوان اولین انسان به فضا رفت، مردم و دولت آمریکا شکست سختی را در مقابل کمونیست احساس کردند. جان.اف.کندی رئیسجمهور وقت آمریکا که در رقابتهای انتخاباتی خود قول داده بود در فناوری فضایی و موشکی از شوروی پیش بیفتد، درست فردای آن روز جلسهای تشکیل داد تا موضوع را بررسی کند. سپس او از معاون خود جانسون درخواست کرد برنامهای را به او معرفی کند که بتواند حیثیت از دست رفته آمریکا را بازگرداند و آمریکا را در این رقابت پیش بیندازد. جواب جانسون اما جوابی بود بلندپروازانه و پرخرج، سفر انسان به ماه.
در آن زمان پروژه آپولو در ناسا به عنوان جایگزینی برای کپسولهای مرکوری طراحی شده بود. مزیت آپولو این بود که برخلاف مرکوری که تنها میتوانست یک فضانورد را آن هم تا مداری محدود ببرد، میتوانست 3 فضانورد را در خود جای دهد و تا مداری نزدیک به ماه پیشروی کند و برگردد.
با اعلام رسمی برنامه آپولو در 25 می 1961 توسط کندی پروژه آپولو آغاز به کار کرد. پروژهای که هدف آن نشاندن انسان بر سطح ماه و بازگرداندن آن به زمین آن هم تا پایان دهه 60 میلادی بود. هدفی که برای محقق شدن آن نیاز به جهشی بزرگ در علم و فناوری آن زمان بود.
قدم اول آن بود که تصمیم گرفته شود این سفر به چه طریقی باید انجام بپذیرد. از میان 4 روشی که پیشنهاد شده بود، اکثر دانشمندان با پرتاب مستقیم موافقت بیشتری داشتند. اما این روش نیازمند موشک پرتابکنندهای بسیار قوی بود. سرانجام پس از کشوقوسهای فراوان روشی انتخاب شد که به ملاقات در مدار ماه یا Lunar Orbit Rendezvous موسوم بود.
فضاپیمای آپولو از 2 بخش اصلی تشکیل میشد. یکی قسمت سرویس و فرماندهیCommand-Service Module (CSM) که قسمت اصلی فضاپیما را تشکیل میداد و قسمت دیگر که بخش ماهنشین Lunar Module بود. در روش LOR قرار بود تا بخش اصلی در مدار ماه قرار بگیرد و ماهنشین از آن جدا شده و روی ماه فرود بیاید. سپس بخش کوچکی از ماهنشین از سطح ماه بلند شود و در مدار فضانوردان را به بخش فرماندهی برساند. آنگاه تنها بخش فرماندهی به همراه 3 فضانورد به زمین بازمیگشت. با اینکه این روش بسیار پرخطرتر از روش پرتاب مستقیم بود، اما صرفهجویی بسیار زیادی در سوخت و هزینه در بر داشت و کمک میکرد فضاپیما بتواند ابزارآلات بیشتری با خود حمل کند.
اما یکی از اولین آزمایشهای فضاپیما روی زمین به یک تراژدی بزرگ تبدیل شد. در 27 ژانویه 1967 هنگامی که تستهای اولیه بخش فرماندهی روی زمین انجام میشد، ناگهان بر اثر اتصال یکی از سیمها در کابین فرماندهی، 3 فضانورد در برابر دیدگان همه به خاکستر بدل شدند. این اتفاق ناگوار تا مدتی پروژه آپولو را به حال تعلیق درآورد و باعث تغییرات زیادی در ساختار بخش CSM شد. از جمله آنکه دریچه ورودی که قبلا تنها از داخل باز میشد، طوری طراحی شد که در مواقع ضروری از بیرون هم قابل باز شدن باشد. این تست با اینکه جزو سری ماموریتهای آپولو نبود، اما به افتخار 3 فضانورد از دست رفته آن یعنی گاس گریسو، اد وایت و راجر چافی به «آپولو 1» معروف شد.
پس از سالها تلاش مستمر، سرانجام اولین ماموریت بدون سرنشین پروژه آپولو با نام آپولو4 انجام شد. در فاصله بین نوامبر 1967 تا آوریل 1968 دو ماموریت بدون سرنشین دیگر هم به نامهای آپولو 5 و 6 در مدار زمین برای تست بخشهای مختلف فضاپیما انجام گرفت.
آپولوهای 7 و 9 نیز نخستین آزمایشهای سرنشیندار در مدار زمین بودند. در این میان، آپولو8 نیز قرار بود اولین تست بخش ماهنشین در مدار زمین باشد، اما به دلیل آنکه ماهنشین هنوز آماده نشده بود ناسا تصمیم گرفت تا آپولو8 را به عنوان اولین ماموریت سرنشیندار به مدار ماه بفرستد. پس از آن آپولو10 نیز آخرین تستها را در مدار ماه انجام داد تا نوبت به فرود انسان روی ماه برسد.
سرانجام در صبح روز 16 جولای 1969 و در ساعت 8 و 32 دقیقه به وقت محلی، آپولو11 به همراه 3 فضانورد خود رهسپار ماه شد. طی روزهای بعد از آن تمامی مراحل ماموریت به ترتیب و با موفقیت انجام شدند و در روز 19جولای فضاپیما در مدار ماه قرار گرفت. فردای آن روز 2 فضانورد به نامهای نیل آرمسترانگ به عنوان فرمانده عملیات و باز آلدرین به عنوان خلبان ماهنشین به همراه بخش عقاب (نام بخش ماهنشین) از سفینه اصلی جدا شدند و به سمت ماه حرکت کردند.
ماهنشین از دو بخش فرودی و صعودی تشکیل میشد. بخش پایینی شامل کلیه ابزار و وسایل لازم روی ماه میشد و با موتوری که داشت سرعت را چنان کم میکرد تا ماهنشین بتواند روی 4 پایه خود فرود بیاید. پس از انجام ماموریت هم قرار بود فضانوردان به همراه بخش صعودی به CSM بپیوندند و از بخش فرودی به عنوان سکوی پرتاب استفاده کنند.
بعد از حدود 2 ساعت از جدا شدن ماهنشین، در ساعت 40:17 بیستم جولای سفیران زمینی در دریای آرامش ماه فرود آمدند و کمی بعد صدای نیل آرمسترانگ در زمین شنیده شد: هوستون، اینجا پایگاه آرامش، عقاب فرود آمد.
ساعتی بعد، سرانجام در ساعت 20:56:15 به وقت جهانیِ 21 ژوییه 1969، نیل آرمسترانگ به عنوان اولین انسان پا بر روی تنها قمر زمین گذاشت. قدمی که به قول خود او گامی کوچک برای یک انسان و جهشی بزرگ برای بشر بود.
19 دقیقه بعد آلدرین پا به سطح ماه گذاشت. سطحی که آن را «ویرانه باشکوه» توصیف کرد. آنها سپس پرچم آمریکا را که از دو بخش آلومینیومی تشکیل میشد برافراشتند. ریچارد نیکسون، رئیسجمهور وقت آمریکا هم به طور مستقیم با فضانوردان صحبت کرد. آنها همچنین از لوح یادبود سفر پردهبرداری کردند و آن را برای تمام جهانیان خواندند: «اینجا مردانی از کره زمین در جولای سال 1969 پس از میلاد، اولین گامها را بر سطح ماه گذاشتند. ما برای صلح برای تمام بشر به اینجا آمدیم.»
نیل آرمسترانگ و باز آلدرین در کل حدود 2ساعت و 31 دقیقه روی ماه ماموریت انجام دادند و در این مدت علاوه بر انجام چند آزمایش و عکسبرداریهای متنوع، 55.21 کیلوگرم نمونه از سنگ و خاک سطح ماه برای زمین به ارمغان آوردند. پس از اتمام ماموریت روی ماه و بسته شدن مجدد دریچه، فضانوردان 7 ساعت بعد را به استراحت و چک کردن تجهیزات پرداختند و بالاخره بعد از 21ساعت و 36 دقیقه سطح ماه را ترک کردند و به مایکل کالینز خلبان بخش CSM پیوستند.
آپولو 11 سرانجام پس از 195 ساعت و 18 دقیقه و 35 ثانیه ماموریت، در روز 24 جولای در 400 کیلومتری جزیره و یک در اقیانوس آرام به زمین بازگشت و نام خود را برای همیشه در دفتر تاریخ جاودانه کرد.
بعد از این ماموریت، 5 ماموریت دیگر هم انجام شد و در هر کدام از آنها 2 فضانورد روی سطح ماه فرود آمدند. در این میان اتفاق جالب آن بود که بر خلاف آنکه علم همواره سعی در رد خرافات دارد، اما تنها ماموریت سرنشینداری که در برنامه آپولو شکست خورد، ماموریت آپولو13 بود که به دلیل انفجار تانکر شماره 2 اکسیژن نتوانست ماموریت خود را به انجام برساند و فضانوردان آن بسختی جان به در بردند.
در این سری ماموریتها که بین سالهای 61 تا 75 میلادی انجام شد، بیش از 4 هزار متخصص فعالیت کردند. فعالیتهایی که در کل حدود 20 تا 24 میلیارد دلار آمریکا (در سال 1969) برای ناسا هزینه در بر داشت که برابر با 135میلیارد دلار آمریکای امروزی است.
اکنون 36 سال از آخرین گامهای یوجین سرنان روی ماه در 7 دسامبر 1972 میگذرد و هنوز هم ماه دورترین مکانی است که بشر توانسته است به آن سفر کند. اما در سال 2004 سازمان فضایی آمریکا (ناسا) پروژه جدیدی با نام اوریون را آغاز کرد که هدف آن بازگرداندن انسان به سطح ماه است. هدفی که طبق برنامهریزیها قرار است در سال 2019 محقق شود. پروژهای که به آپولو شباهتهای فراونی دارد و به گفته بسیاری از کارشناسان، زندهکننده خاطرات تاریخ فناوری فضایی است.
در این پروژه هم قرار است از سیستم LOR برای پرتاب استفاده شود. با این تفاوت که ماهنشین که با نام Altair (نسرطایر) شناخته میشود، به طور جداگانه پرتاب خواهد شد و در مدار زمین به اوریون خواهد پیوست. تفاوت دیگر این برنامه هم آن است که بر خلاف آپولو تمام سرنشینان اوریون روی ماه فرود خواهند آمد و مدارگرد بدون سرنشین دور ماه خواهد چرخید.
با این توصیفات میتوان امیدوار بود که بار دیگر شاهد حضور انسان روی ماه باشیم. حضوری که اینبار کوتاه مدت نخواهد بود و زمینه اقامت طولانیتر بشر روی کرهای دیگر را فراهم خواهد کرد.
اکنون باید منتظر بود و دید که بازگشت دوباره انسان به ماه، کی و چگونه انجام خواهد پذیرفت.
سالار موسوی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
