آموزش سلامت و تغذیه در پشت صحنه‌

در ساختار سازمانی وزارت بهداشت، جایگاه دفتر به مراتب دارای قدرت عمل بهتری نسبت به جایگاه اداره است و حذف این دفترها به نوعی به ضعیف شدن عملکرد این بخش‌ها که در نظام سلامت نقش ویژه‌ای دارند، منجر می‌شود.

دکتر امیدوار رضایی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در این خصوص معتقد است: با توجه به تاکید ماده 91 برنامه چهارم توسعه مبنی بر اولویت بحث سلامت بر درمان، صلاح نبود که ساختار آموزش سلامت در وزارت بهداشت تضعیف می‌شد، بویژه آن که در حال حاضر نظام سلامت دنیا نیز به سمت پیشگیری از بیماری‌ها جهت‌گیری کرده است.

وی می‌گوید: در حالی که قانونگذار به دولت تکلیف کرده که نگاه خود را از درمان به سلامت تغییر دهد، دولت نیز موظف است بر اساس قانون، در تمامی ابعاد اعم از آموزش، اجرا، سیاستگذاری و اعتبار نگاه سلامت‌محور خود را تقویت کند.

با تنزل جایگاه دفتر بهبود تغذیه در وزارت بهداشت، توجه به تغذیه سالم مردم در سطح ملی کمرنگ شده و بر این اساس، بیشتر ادارات دولتی، بخشنامه منع توزیع نوشابه‌های گازدار قندی را اجرا نمی‌کنند و اجرای طرح ملی غنی‌سازی آرد نیز در نیمی از استان‌ها متوقف شده است.

مرتضی صفوی، مدیرکل سابق دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت در گفتگو با فارس، با بیان این مطلب می‌گوید:‌ از حدود یک سال پیش که دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت منحل و به صورت یک اداره کوچک در مرکز سلامت خانواده و جمعیت ادغام شد، توجه به بهبود تغذیه مردم و بهداشت خانواده‌ها از این نظر در کشور بسیار کمرنگ شده است، شاهد مثال آن نیز متوقف شدن غنی‌سازی آرد با آهن و اسید فولیک در حدود نیمی از استان‌های کشور است که قرار بود امسال به صورت طرح سراسری به مرحله اجرا درآید.

به گفته صفوی، یکی از موضوعات مهمی که دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت پیگیر آن بود، غنی‌سازی آرد نانوایی‌ها با آهن و اسید فولیک بود که پایلوت آن در چند استان به پایان رسیده و قرار بود  سال 87 به صورت یک طرح ملی به پوشش صد درصدی برسد اما اکنون به دلیل نبود یک واحد ملی برای پیگیری این موضوع، بسیاری از استان‌ها در تامین اعتبار لازم برای خرید پرمیکس مورد نیاز این کار با مشکل مواجه هستند و اطلاعات موجود نشان می‌دهد در حدود نیمی‌از استان‌ها غنی‌سازی آرد متوقف شده است.

دکتر شهرام رفیعی‌فر، مدیرکل سابق دفتر آموزش سلامت نیز به «جام‌جم» می‌گوید:ارتقای سلامت، دربرگیرنده 3 فاکتور آموزش سلامت، حفاظت از سلامت و پیشگیری از بیماری است که بدون برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری موزون، هماهنگ، همزمان و کافی برای هر یک از این 3 فاکتور نمی‌توان به ارتقای سلامت مردم امیدی داشت.

او می‌گوید: در حال حاضر، معاونت سلامت مشغول ارائه خدمات پیشگیرانه نوع اول، دوم و سوم است و  2 معاونت هماهنگی‌ها و معاونت پارلمانی وزارت بهداشت مشغول ارائه خدمات حفاظت از سلامت است، اما فاکتور سوم ارتقای سلامت یعنی آموزش سلامت-‌ که به نظر مهم‌ترین فاکتور ارتقای سلامت است چرا که با توانمندسازی افراد و جوامع ضمن ارتقای کیفیت زندگی مردم، آنها را به منابع  مولد، خلاق و موثر توسعه پایدار کشور مبدل می‌سازد -  نه تنها معاونت مستقلی ندارد بلکه در بخش سلامت کشور حتی در حد یک اداره مستقل کوچک هم  تحمل نمی‌شود.

اهداف پیگیری می‌شود

محمدامیر امیرخانی، مدیرکل دفتر جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت که اکنون این بخش‌ها در این اداره کل ادغام شده‌اند، در این خصوص معتقد است: پیگیری و انجام وظایف یک بخش به صورت مستقل یا اداره کل لزوما به معنای توفیق اهداف آن بخش نیست.

او معتقد است: کمتر شدن نیروها در این دوبخش نیز نمی‌تواند دلیلی برای ضعف کارایی آنها باشد.

امیرخانی در این خصوص به «جام‌جم» می‌گوید: این برنامه در جهت کوچک کردن حجم دولت انجام شده است ضمن این‌که در بخش تغذیه و بخش آموزش هر کدام از این مولفه‌ها به طور دقیق و مشخص در دیگر بخش‌ها ادغام و پیگیری می‌شوند.

به گفته او، به طور مثال  در هر کدام از اداره‌های سلامت کودکان، مادران، سالمندان و... این مولفه‌ها به شکل کاملا دقیق و در ادامه اهداف از پیش تعیین شده مورد حمایت قرار گرفته و اهداف تعیین شده به شکل مجزا در همه بخش‌ها مورد توجه است.

وی اهداف این بخش‌ها را به 2 بخش اقدامات زیرساختاری و در سطح ملی تعریف می‌کند و معتقد است که هر دوی این اهداف برای ارائه خدمت بهتر در حال تقویت است.

او با تاکید بر این موضوع که مردم  بیش از 50درصد از اطلاعات و مفاهیم آموزشی بخش‌سلامت را از رسانه دریافت می‌کنند، به نقش‌رسانه‌ها در آموزش سلامت اشاره می‌کند.

کارهای بی‌حساب و کتاب‌

علیرضا مرندی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز حذف هویت مستقل بخش‌های  آموزش یا تغذیه در وزارت بهداشت را نشان از درک نادرست مسوولان و گروه‌های پزشکی از مقوله سلامت دانست.

او می‌گوید: البته ما منکر این نیستیم که تمامی‌ اداره‌های وزارت بهداشت اعم از بهداشت خانواده، بهداشت محیط و... نیز باید آموزش سلامت یا تغذیه را در برنامه‌های کاری خود داشته باشند، اما باید دفتری مستقل نیز وجود داشته باشد تا بتواند ضمن نظارت بر کار این اداره‌ها و وزارتخانه‌ها، برای کارهایی که ممکن است آنها در این مسیر ناقص انجام دهند، برنامه‌ریزی کند.

وی معتقد است: به نظر می‌رسد  برخی اقدامات و ادغام‌های بی‌حساب و کتاب در وزارت بهداشت سبب آشفتگی در سیستم شده و نوعی بی‌ثباتی را دامن زده است که‌ این مساله یعنی اتلاف وقت و بنده ‌این را به صلاح نمی‌دانم و معتقدم وقتی کسی در کاری، خبرگی لازم را ندارد، می‌تواند از افراد باتجربه‌تر مشاوره بگیرد و این هنر نیست که آدم مشورت و استفاده از تجارب دیگران را کوچک بشمارد.