از گلایدر‌های ماکارونی تا موشک‌های بادی‌

کشور ما نیز در دهه اخیر تلاش‌‌های بسیاری در این زمینه کرده است و البته نیازهایش هم به کمکش آمده تا به یکی از کشور‌های قدرتمند هوافضای منطقه تبدیل شود.

در این میان برگزاری مسابقه‌ها، همایش‌ها و سمینارها برای گروه‌‌های سنی پایین می‌تواند یکی از نمونه‌‌های بارز جذب استعدادها و ایجاد بستر‌های مستحکم دانش باشد که بتازگی برای اولین بار در ایران و با همت دانشگاه امیرکبیر، این امر در 3 سطح دوره راهنمایی، اول و دوم دبیرستان و سوم و پیش‌دانشگاهی مدارس شهر تهران برگزار شد. طراحی و ساخت موشکی که قوای محرک آن به وسیله باد فشرده تامین شود، ساخت بالنی که از زمین قابل کنترل است و ساخت گلایدری از ماکارونی، از موضوعات تشکیل‌دهنده این مسابقه به شمار می‌آمدند.

مهندسی هوافضا، شاخه‌ای از مهندسی است که با طراحی هواپیما، فضاپیما و مسائل و موضوعات وابسته به آنها سروکار دارد. بیشتر اوقات، از این شاخه به عنوان مهندسی هوانوردی یاد می‌شود، بخصوص زمانی که فقط به هواپیما اشاره ‌شود؛ البته وقتی فضاپیما مورد نظراست، به آن مهندسی فضانوردی گفته می‌شود. به طورکلی مهندسی هوافضا یکی از پیشروترین زمینه‌‌های پژوهشی است و بودجه‌‌های کلان نظامی و غیرنظامی که صرف این رشته می‌شود زمینه‌‌های پیشرفت و جهش در دیگر رشته‌‌های دانش و مهندسی را فراهم آورده است. درواقع مهندسی هوافضا، دانشی راهبردی است که در آن از دانش‌های دیگر مانند متالورژی، علوم رایانه و الکترونیک بهره‌ گرفته می‌شود. در این میان، از آنجا که باید دانش‌آموزان را از مقاطع پایین تحصیلی با رشته مهندسی هوافضا آشنا کرد، نخستین دوره مسابقه‌های دانش‌آموزی هوافضا با شرکت دانش‌آموزان دختر و پسر مدارس راهنمایی و دبیرستان شهر تهران در دانشگاه صنعتی امیرکبیر آغاز شد.

دکتر سیدمحمدحسین کریمیان، دبیر قطب علمی هوافضای محاسباتی دانشگاه صنعتی امیرکبیر، با اشاره به این که چنین مسابقه‌هایی با همکاری دانشکده مهندسی دانشگاه هوافضا و قطب علمی مهندسی هوافضا برگزار شدند، هدف از برگزاری این مسابقه‌ها را ترویج و معرفی رشته مهندسی هوافضا میان دانش‌آموزان مدارس استان تهران عنوان و خاطرنشان کرد: این مسابقه‌ها با این حجم گسترده و با استقبال گسترده‌ دانش‌آموزان دختر و پسر برای نخستین بار در ایران و در راستای افزایش خلاقیت دانش‌آموزان برگزار می‌شود.

دکتر مهدی سبزه‌پرور، عضو هیات علمی و مدیر دانشجویی فرهنگی دانشکده مهندسی هوافضا دانشگاه صنعتی امیرکبیر هم با اشاره به حضور دانش‌آموزان 2 مدرسه از مشهد و قم در این مسابقه‌ها کنار تیم‌های تهرانی اظهار کرد: هریک از تیم‌های شرکت‌کننده در این مسابقه‌ها از کمک و راهنمایی دانشجویان دانشکده برخوردارند. در این بخش از مسابقه که دانش‌آموزان دبیرستانی هستند، 25 دبیرستان دخترانه و پسرانه شرکت کردند.

به گفته دکتر کامران رئیسی، سرپرست گروه گلایدر، در این بخش از مسابقه‌ها شرایط گوناگونی از قبیل مقاومت، پایداری، برد و وزن زیر 250 گرم برای گلایدر‌های شرکت‌کننده در نظر گرفته شده بود که خوشبختانه نمونه‌‌های بسیار خوب و ارزشمندی در این مسابقه عرضه شدند.

به گفته دکتر امین ابراهیم صالح‌زاده، دبیر علمی این مسابقه، مسابقه‌ها در 3 سطح و با 3 موضوع مختلف برگزار شد که در سطح نخست، دانش‌آموزان مقطع راهنمایی با ساخت و پرتاب موشک پرتاب‌شونده با نیروی هوای فشرده به رقابت پرداختند. دانش‌آموزان برای ساخت این موشک‌ها از بطری‌های نوشابه، چوب و مقوا استفاده کردند.

در سطح دوم این رقابت‌ها، دانش‌آموزان اول و دوم دبیرستان با ساخت و به پرواز درآوردن بالن کنترل‌شونده از روی زمین شرکت کردند؛ همچنین دانش‌آموزان سوم دبیرستان و پیش‌دانشگاهی نیز هواپیما‌های دست پرتاب (گلایدر) خود را که با استفاده از ماکارونی ساخته شده بود، به مسابقه گذاشتند.

مسابقه پرواز فراسوی زمین‌

برای اولین بار در دنیا، مسابقه‌های ساخت گلایدر با استفاده از ماکارونی در کشور برگزار شد. حضور پرشور دانش‌آموزان در این مسابقه خود نشان‌دهنده علاقه وافر این گروه سنی به هوافضاست. در این مسابقه‌ها 400مدرسه در سطح شهر تهران شرکت کردند که بیش از 30 نفر از دانشجویان به سرپرستی استادان و با همکاری قطب علمی، تیم‌ها را برای شرکت در مسابقه‌ها آماده کردند. مسوولان اجرایی هم از مشاوره دادن و راهنمایی شرکت‌کنندگان چیزی کم نگذاشتند و برای آمادگی دانش‌آموزان و رفع اشکال‌های آنها، کارگاه آموزشی برگزار شد که 170 دانش‌آموز در آن شرکت کردند.

همکاری سازمان‌‌های دیگر نیز در این میان قابل توجه بود و گروه‌‌هایی مانند قطب علمی مهندسی هوافضای محاسباتی کشور، دانشکده مهندسی هوافضا، انجمن علمی دانشکده مهندسی هوافضا، دفتر همکاری ریاست‌جمهوری، سازمان هواشناسی کشور، معاونت پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، شهرداری تهران، سازمان هوافضای ایران و شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) از این مسابقه‌ها حمایت کردند.

مبالغ جایزه‌ها نیز برای این گروه سنی می‌توانست بسیار جذاب باشد و آنها را هرچه بیشتر در ادامه راهشان کمک کند.

به گفته مهندس مسعود محمدی‌پور، دبیر علمی اولین مسابقه هوافضای دانش‌آموزی، برای دارنده مقام اول مبلغ 10 میلیون ریال جایزه نقدی و عضویت افتخاری کتابخانه دانشکده مهندسی هوافضا به ‌مدت 2 سال، مقام دوم مبلغ 7 میلیون ریال و عضویت افتخاری کتابخانه دانشکده مهندسی هوافضا به‌مدت یک سال و مقام سوم مبلغ 3 میلیون ریال و عضویت افتخاری کتابخانه دانشکده مهندسی هوافضا به ‌مدت 6 ماه در نظر گرفته شد. این انجمن در کنار برگزاری این رقابت علمی همایش، نمایش فیلم و گارگاه‌های رفع اشکال نیز برای دانش‌آموزان ترتیب داد.

در ساخت این موشک‌ها، آزمایش‌های ارتعاشات، آنالیز مودال، شرایط اقلیمی، تست دما، باران، باد، گرد و غبار و پرواز شامل ارتفاع و فشار باید مدنظر قرار گیرد.

محمدی‌پور افزود: تلاش داریم در سال‌های آینده این مسابقه‌ها را در سطح ملی و با حضور دانش‌آموزان سراسر کشور برگزار کنیم.

به طور کلی این مسابقه‌ها به منظور ایجاد ارتباط میان دانشگاه و مدارس راهنمایی و دبیرستان‌ها با هدف ارتباط دانش‌آموزان با دانشگاه به طوری که دانش‌آموزان موفق به کشف درک و شناخت صحیح‌تر از علایق و استعداد‌های خود شوند و در ادامه تحصیل انتخاب بهینه کنند. کشف و جذب استعداد‌های درخشان توسط دانشگاه و تشویق دانش‌آموزان به انجام فعالیت‌های علمی و باروری استعداد‌های آنان به وسیله معیار‌های تشویقی برگزار شد.

مهندسی هوافضا، یک رشته راهبردی‌

مهندسی هوافضا یکی از رشته‌های مورد نیاز و در عین حال جذاب برای بشر است. موضوعاتی که غالبا در این رشته به مطالعه آنها پرداخته می‌شود، شامل طراحی و ساخت وسایل هوایی از قبیل هواپیما، بالگرد، موشک و وسایل فضایی مانند شاتل، ماهواره و بررسی نیازمندی‌های فضایی آینده بشر است. عمده بازار شغلی مهندسی هوافضا در ایران با توجه به هزینه‌های بسیار زیاد مورد نیاز این رشته، وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح است؛ البته هستند شرکت‌های خصوصی هرچند کوچک که کار می‌کنند؛ اما همین شرکت‌ها هم اغلب طرح‌‌های دولتی را انجام می‌دهند؛ علاوه بر این، شرکت‌های هواپیمایی نیز یکی از بازار‌های شغلی مناسب برای مهندسان هوافضاست. در کل باید گفت مهندسی هوافضا یک رشته راهبردی به حساب می‌آید که سرنوشت و آینده کشور به آن وابسته است. بنابراین برای رسیدن به نوآوری و شکوفایی باید به هوافضا توجه خاص شود.

به گفته دکتر محمود مانی  که در حاشیه برگزاری مسابقه‌های هوافضای دانش‌آموزی در دانشگاه امیرکبیر سخن می‌گفت  مهندسی هوافضا یک رشته جدید و راهبردی در سراسر جهان است و از آنجا که بسیاری از وسایل آزمایشگاهی آن مشمول تحریم شده است، دستگاه‌های اجرایی کشور باید دانشگاهیان را برای ساخت این وسایل و دستگاه‌ها حمایت می‌کنند.

مانی با اشاره به پیشرفت‌‌های بسیار زیاد در زمینه آموزش هوافضا در کشور گفت: از نظر آموزش هوافضا، جزو برترین‌‌های منطقه هستیم؛ اما برای رسیدن به سطح جهانی هنوز راه بسیار زیادی پیش رو داریم. در این میان، از آنجا که باید دانش‌آموزان را از مقاطع پایین تحصیلی با رشته مهندسی هوافضا آشنا کرد، اقدام به برگزاری مسابقه‌های دانش‌آموزی هوافضا با حضور دانش‌آموزان مقاطع راهنمایی و دبیرستان حرکت بسیار مثبتی است. درواقع دانش‌آموزان با همکاری و مشاوره‌‌های دانشجویان دانشکده هوافضا و همچنین استفاده از کتاب‌ها و وب‌سایت‌‌های هوافضا موفق شده‌اند موشک، بالن و گلایدر‌هایی بسازنند که آزمایش پرواز آنها موفقیت‌آمیز بوده است و با بسیاری از مفاهیم پایه در علوم هوافضا آشنا شده‌اند.

دکتر مانی با اشاره به برگزاری این مسابقه‌ها طی سال‌های آینده در سطح ملی، از تمایل این دانشگاه برای برگزاری مسابقه‌های دانش‌آموزی هوافضا در سطح منطقه و بین‌المللی خبر داد و گفت: برگزاری چنین مسابقه‌هایی دست یاری بخش‌های دولتی و اجرایی را می‌طلبد.

ترویج صنایع هوافضا یکی از مهمترین فعالیت‌های ترویجی علم در ایران به شمار می‌رود که با توجه به نقش این صنعت در آینده می‌تواند اثر مثبتی در رشد علمی کشور داشته باشد.

بهاره صفوی‌