شربت تریاک، دیروز نه، امروز آری، فردا شاید

 داستان شربت تریاک از اواسط سال گذشته آغاز شد، یعنی همان زمانی که مسوولان ستاد مبارزه با مواد مخدر خبر از تولید شربت تریاک دادند و جامعه هدف آن را معتادان تریاکی و کم‌خطر اعلام کردند.

سیاستگذاران ستاد مبارزه با موادمخدر، هدف از اجرای این طرح را قطع رابطه قاچاقچی با معتاد خواندند و حتی حمید صرامی‌، مشاور دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر اظهار کرد: با اجرای این طرح می‌توان از صرف بیش از 10 هزار میلیارد تومان هزینه‌ای که اعتیاد، هر سال  از نظر اقتصادی و آسیب‌های اجتماعی به نظام تحمیل می‌کند، جلوگیری کرد.

بلافاصله پس از ارائه این طرح از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت بهداشت و کمیسیون بهداشت و درمان مجلس از اجرای آن ابراز بی‌اطلاعی کردند و حتی یکی از مسوولان وزارت بهداشت نسبت به عواقب خطرناک مصرف آن هشدار داد.

همچنین امیدوار رضایی، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس گفت: طرح توزیع شربت تریاک به مجلس ارائه نشده و هنوز درباره این موضوع در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس بحثی صورت نگرفته است.

از سوی دیگر رسول دیناروند، معاون وزیر بهداشت نیز در نظری مشابه عنوان کرد: هنوز هیچ درخواستی برای تولید شربت تریاک به وزارت بهداشت نرسیده است.

ابراز بی‌اطلاعی وزارت بهداشت و کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در حالی صورت گرفت که ستاد مبارزه با مواد مخدر برای تولید و توزیع  شربت تریاک به مجوز وزارت بهداشت نیاز داشت‌ و به قول دیناروند اتخاذ چنین تصمیمی‌به صورت دستوری و از بالا ممکن نبود.

سر انجام واکنش‌های رسانه‌ای ماجرا را به جایی رساند که ستاد مبارزه با مواد مخدر طی مصوبه‌ای در پاییز 86 از وزارت بهداشت خواست تولید شربت تریاک را از وجه علمی ‌آن بررسی کند.

با این حال از همان زمان و حتی پیش از آن‌که فرآیند پژوهش درباره رد یا قبول شربت تریاک در وزارت بهداشت آغاز شد، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر  و جانشین او بار‌ها و بارها از راه‌‌اندازی خط تولید شربت تریاک تا پایان سال 86 خبر دادند.

در این حال، کامران باقری‌لنکرانی، وزیر بهداشت نیز اواخر سال گذشته در گفتگو با یکی از خبرگزاری‌ها اعلام کرد: فرآیند پژوهش درباره مفید یا غیرمفید بودن شربت تریاک به این زودی انجام پذیر نیست و به این ترتیب، جواب نهایی درباره این شربت را به امسال موکول کرد.

 اما ستاد مبارزه با موادمخدر همچنان وعده راه‌اندازی خط تولید شربت تریاک را تکرار کرد و این تکرار تا سال 87 ادامه یافت و سر انجام سعید صفاتیان، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، آغاز اردیبهشت امسال در خبری کوتاه اعلام کرد: وزارت بهداشت شربت تریاک را تایید کرده است.

اما اعلام این خبر هیچ واکنشی ازسوی مسوولان وزارت بهداشت نداشت و مشخص نشد که چرا آنان به شکل مستقیم، موافقت خود را درباره این دارو به رسانه‌ها اعلام نکرده‌اند و وظیفه آگاهی دادن در این زمینه را به مسوولی خارج از وزارت بهداشت سپرده‌اند.

همچنین چندی پیش اسماعیل احمدی‌مقدم، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر از عملیاتی شدن توزیع شربت تریاک در نیمه دوم امسال خبر داد و در گفتگو با ایسنا تصریح کرد: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تنها تا ابتدای شهریور فرصت دارد، نتایج پایلوت طرح در مراکز درمان اعتیاد و استان‌های تعیین شده را در قالب یک گزارش جامع به ستاد ارائه کند.

احمدی‌مقدم همچنین یادآورشد: پوشش کامل درمانی برای 840 هزار معتاد کشور ‌ که حداقل 100 هزار نفر آنان تحت پوشش درمان با شربت جایگزین تریاک قرار می‌گیرند  محور اصلی برنامه‌های ستاد مبارزه با مواد مخدر در سال جاری است.

وی با اشاره به این که طبق گزارش‌های رسیده، نتایج پایلوت طرح توزیع شربت تریاک تاکنون قابل توجه بوده، اظهار کرد: طبق ارزیابی متخصصان، درمان معتادان با شربت جایگزین تریاک در مرحله پایلوت تا 80 درصد موفقیت‌آمیز بوده و اثربخشی داشته است.

کجای کارش غلطه؟

شما تا اینجا متوجه این که کجای ماجرا غلط به نظر می‌رسد، شده‌اید؟ گرچه شربت تریاک پس از کش و قوس‌های فراوان سرانجام برای ارزیابی به وزارت بهداشت سپرده شد، اما مسوولان ستاد مبارزه با مواد مخدرتصمیم خود را برای اجرایی کردن این طرح خیلی پیشتر از سپرده شدن طرح به وزارت بهداشت برای سنجش گرفته بودند.

به عبارت دیگر به نظر می‌رسد، رد یا قبول این طرح از سوی  وزرات بهداشت هیچ تاثیری در عزم راسخ مسوولان ستاد برای راه اندازی خط تولید شربت تریاک نداشته و  این جدیت، حتی در اظهار نظر آخر دبیرکل ستاد نیز کاملا مشهود است.

از سوی دیگر، بر اساس آماری که سال گذشته از سوی مرکز داریوش اعلام شد، حدود نیمی‌ از معتادان کشورمان به کراک و هروئین اعتیاد دارند که شربت تریاک برای آنان غیرکاربردی است و در حقیقت این شربت تنها برای معدودی از معتادان که هنوز به شیوه سنتی از تریاک استفاده می‌کنند، کاربرد دارد؛ در حالی که آنچه در سال‌های اخیر، اعتیاد را به بحرانی جدی در ایران تبدیل کرده گرایش جوانان به مصرف هروئین و مشتقات آن است و علی‌رغم همه بحث و جدل‌ها، پوشش خبری وسیع و تمرکز ستاد برعملیاتی شدن طرح شربت تریاک، تب تند گرایش به تریاک، به عنوان مخدری سنتی برای قشر  معدودی از معتادان کهنه‌کار، سال‌ها پیش فرونشسته است.

 مریم یوشی‌زاده