رسانه‌های تخصصی ارمغان دنیای مدرن‌

رادیوهای تخصصی درست در شرایطی راه‌اندازی شدند که خیلی‌ها می‌گفتند عمر رادیو به سر آمده و این رسانه مخاطبانش را از دست داده است. ولی شما ابتدا مدیریت رادیو سلامت و سپس سرپرستی رادیو تجارت را فارغ از این دغدغه‌ها به دست گرفتید، نظرتان درباره حرکت رادیو به سمت تخصصی شدن چیست؟

ما در دورانی زندگی می‌کنیم که رسانه‌ها تنوع بسیار پیدا کرده و به سمت تخصصی شدن پیش رفته‌اند. حالا دیگر هر فردی به تناسب سلیقه و علاقه خودش برنامه‌های رسانه را انتخاب می‌کند و اصلا تخصصی شدن یکی از پیامدهای مدرنیته است. این اتفاق در همه حوزه‌ها افتاده و رادیو هم باید به تجربه‌های جدید دست می‌زد، به‌ویژه این که در سال‌های اخیر معاونت صدا توجه جدی به سلایق و نیازهای مخاطبان داشته است. رادیوهای تخصصی به همین انگیزه ایجاد شدند که درصدی از شنوندگان که نیازهای خاص دارند، اطلاعات مورد نیاز خود را در این شبکه‌ها جستجو کنند. مساله این است که مخاطبان فعلی رادیو در شبکه‌های متعدد تقسیم شده‌اند و اگر در کلیت این مخاطبان را با گذشته رادیو مقایسه کنید، می‌بینید که افزایش یافته است.

مخاطبان رادیو تجارت بر چه اساسی طبقه‌بندی و تعریف شده‌اند؟

رادیو تجارت 3 گروه مخاطب دارد. اول کسانی هستند که لزوما کارشان به حوزه اقتصاد مربوط نیست اما به این مباحث علاقه‌مند هستند، گروه دوم کسانی هستند که با موضوع ارتباط دارند و در این زمینه کار می‌کنند؛ مثل سرمایه‌گذاری که در بورس سرمایه‌گذاری می‌کند. برای او مهم است که بداند سهامش چه وضعیتی پیدا کرده است. گروه سوم کسانی هستند که ما از طریق رسانه می‌توانیم تشویق‌شان کنیم که وارد این مباحث شوند. اینها می‌توانند با شنیدن یک برنامه به ایده‌های جدیدی برسند مثل فردی که سرمایه اندکی دارد و ما می‌توانیم در رادیو تجارت او را هدایت کنیم، برای این که سرمایه هرچند جزئی‌اش را در مسیر کار تولیدی به جریان بیندازد.

فکر می‌کنید برنامه‌های کنونی رادیو تجارت این قابلیت را دارند که به افرادی از این دست ایده بدهند؟

البته از عمر شروع به کار رادیو تجارت زمان زیادی نگذشته، ولی تجربه ثابت کرده است که اگر برنامه جذاب و دیدنی باشد، خیلی‌ها را به سمت خودش می‌کشاند. ما در برخی از برنامه‌ها مثلا یک تولیدکننده موفق را معرفی کردیم یا کسی را که طرحی در ذهنش داشته، روی آن ایده کار کرده و آن را به بازدهی رسانده است. این کار می‌تواند برای خیلی‌ها الگو و سرمشق باشد. ما در شرایط فعلی  کشورمان به این مسائل احتیاج داریم. آدم‌های طراح و خلاق؛ کسانی که محیط جغرافیایی و پتانسیل اقتصادی کشور را بشناسند و بتوانند در این زمینه فعالیت کنند.

و در این میان، رادیو تجارت چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟

رادیو تجارت می‌تواند ایجاد انگیزه کند. ما می‌توانیم به آن طراح یا تولیدکننده موفق تریبون بدهیم که از اندیشه و طرحش حرف بزند. شنیدن حرف‌های این آدم می‌تواند افراد دیگری را در این زمینه ترغیب کند و مجموعه اینها می‌شود شکوفا شدن اقتصاد در کل کشور.

یکی از اهداف اساسی راه‌اندازی رادیو تجارت، توزیع عادلانه اطلاعات اقتصادی در کشور است. از طرفی شبکه‌های تخصصی ابتدای کار از فرکانس‌های شبکه‌های سراسری روی آنتن می‌روند و بعد به‌تدریج فرستنده مستقل می‌گیرند که این فرستنده‌ها پوشش سراسری ندارند. مثل رادیو تجارت که هم‌اکنون از موج رادیو ورزش که سراسری است پخش می‌شود و احتمالا این موج را بزودی ترک می‌کند و فقط از فرستنده مستقل خودش (2/107)‌ پخش می‌شودکه تهران و اطراف را تحت پوشش دارد. به نظر شما  ‌این اتفاق با هدف شبکه مغایرت ندارد؟ مردم شهرستان‌ها و روستاها خیلی بیشتر از مردم تهران که در منبع اخبار هستند، به اطلاعات اقتصادی احتیاج دارند.

بله، فرکانس 2/107 متعلق به تهران و اطراف است که البته همه سعی ما بر این است که این فرکانس پوشش سراسری پیدا کند.

که البته این اتفاق خیلی طول می‌کشد، همان‌طور که درباره رادیو سلامت طول کشید.

برای همین هم تا پیش از این که این فرکانس سراسری نشده موج رادیو ورزش را ترک نخواهیم کرد.  بنابراین ما توجه خاصی به کسانی که در خارج از تهران زندگی می‌کنند داشته‌ایم. حتی از برنامه‌سازان بومی استان‌ها خواسته‌ایم که در قالب برنامه‌هایی قابلیت‌ها و پتانسیل‌های اقتصادی منطقه خود را معرفی کنند. در تهران خیلی از اطلاعات بخوبی منعکس می‌شود، اما ممکن است خوب تحقق نیابد. مساله این است که همه مردم باید به صورت مساوی اطلاعاتی را که می‌خواهند دریافت کنند. رسانه‌ها باید این انحصار را از میان ببرند که فقط بعضی از افراد برخی اطلاعات را دارند و به‌موقع از آنها استفاده می‌کنند.

البته اطلاع‌رسانی صرف یا تحلیل و بررسی‌های ناآگاهانه به‌ویژه در حوزه اقتصاد و تجارت در سطح عمومی جامعه حتی می‌تواند تاثیرات روانی منفی هم داشته باشد.

بله، مثلا وقتی ما هر روز نرخ سکه را اعلام می‌کنیم و هر لحظه از نوسان قیمت آن در بازار خبر می‌دهیم، شنونده احساس ناامنی می‌‌کند. من که دارم زندگی‌ام را می‌کنم و یک فرد عادی هم هستم، اگر هر لحظه بشنوم که قیمت سکه چقدر است و آن را محاسبه کنم، خب زندگی‌ام مختل می‌شود.

تقسیم‌بندی برنامه‌ها با توجه به این موارد و 3‌‌‌گروه مخاطبی که برای رادیو تجارت تعریف کردید چگونه است؟

همان‌طور که می‌دانید، برنامه‌های ما ساعت 10 صبح تا 14 پخش می‌شوند. مباحث ساعت 10 صبح برای عموم مردم است که مخاطب با هر شرایط سنی و اجتماعی بتواند از آن استفاده کند. برنامه‌های ساعت 12 تا 14 هم مباحث جدی و میزگردهای تخصصی هستند که برای افراد عادی خیلی جذابیت ندارد ولی برای کسانی که درگیر حوزه اقتصاد هستند به تناسب موضوعی مفیدند.

به هر حال، یک فردی با تحصیلات حوزه اقتصاد و تجارت و ارتباط شغلی در این زمینه انتظار دارد از رادیو تخصصی تجارت مباحث خیلی جدی را بشنود.

فکر می‌کنید ساعت پخشی را که در نظر گرفته‌اید مناسب است؟

تصور ما این بود که میان ساعت 10 تا 12 مردم بیشتر در رفت و آمد هستند و فرصت طرح مباحث جدی نیست، ولی ساعت 12 تا 14  فرصت و فراغت بیشتری دارند. در تلفن‌ها و ایمیل‌هایی که برایمان رسیده هم به همین مساله اشاره شده بود.

منظورم این بود که مباحث جدی شما در ساعات پایانی روز و در بخش شبانگاهی مطرح می‌شد. مساله این است که شما ساعت پخش برنامه‌هایتان را براساس تایم خالی رادیو ورزش 10 تا 14 تنظیم کردید که ممکن است ساعت مناسبی برای طرح مباحث حوزه اقتصاد نباشد.

بله، ما این ساعت را در اختیار داریم. اگر ما هم 24 ساعته بودیم، مثل دیگر شبکه‌ها که در ساعات شبانه برنامه‌های سنگین و خاص خود را ارائه می‌کنند، برنامه‌های جدی خود را در این ساعات پخش می‌کردیم. البته برنامه‌ریزی رادیو تجارت هم بر مبنای 12 ساعتی بودن است که امیدوارم در سال جدید این اتفاق بیفتد.

یکی از مشکلات شبکه‌های تخصصی «تامین و تبدیل» محتوای حرفه‌ای است. مثلا در رادیو تجارت کارشناسان و خبرگان اقتصادی با برنامه‌سازی رادیو آشنا نیستند و برنامه‌سازان شما هم ممکن است با این مباحث آشنایی نداشته باشند. برای این مساله چه فکری کرده‌اید؟

ما در رادیو سلامت تجربه موفقی داشتیم و برای موضوعی که شما می‌گویید راه‌حل پیدا کردیم. به این صورت که یک‌سری از پزشکان را دعوت کردیم و از آنها تست صدا گرفتیم تا بتوانیم از میان آنها مجری رادیو انتخاب کنیم.

کسانی را پیدا کردیم که صدای خوبی داشتند و مسلط هم بودند و در رادیو هم گشتیم و مجریانی را که دانش و اطلاعاتی در حوزه پزشکی و سلامت داشتند انتخاب کردیم. امیدوارم این تجربه در رادیو تجارت هم جواب بدهد. اینجا هم داریم نیروهایی را جذب می‌کنیم که در برنامه‌سازی تبحر دارند و حوزه اقتصاد و تجارت را می‌شناسند و در مرحله دوم از کارشناسان اقتصادی که توانایی اجرای برنامه و گزارشگری دارند دعوت کردیم و از حضور هر فرد علاقه‌مندی که در این زمینه تخصص هم دارد استقبال می‌کنیم. می‌توانم بگویم که درها باز است و دوستان علاقه‌مند می‌توانند به روابط عمومی این شبکه مراجعه نمایند.

رادیو تجارت ابتدا قرار بود به اسم رادیو صبا (صدای بازرگانی ایران)‌ راه‌اندازی شود ولی این اتفاق نیفتاد و با نام رادیو تجارت شروع به کار کرد که این مفهوم در نگاه اول و معنی عام یعنی رادیویی که درباره پول درآوردن و معامله برنامه پخش می‌کند.

من با نظر شما موافق نیستم. البته خیلی‌ها نظر شما را دارند ولی اجازه دهید که این موضوع را از آن طرف هم نگاه کنیم. «صبا» در ذهن هیچ‌کس مفهوم تجارت و بازرگانی را تداعی نمی‌کند. درست است  مخفف صدای بازرگانی ایران است ولی بیشتر یک کلمه‌ ادبی است؛ باد صبا یادمان می‌آید و... باید اسمی را انتخاب می‌کردیم که همه موضوعات را در خود داشته باشد، برای همه مردم قابل فهم باشد و تفسیرناپذیر هم باشد.

اتفاقا تجارت چون مفهوم وسیعی دارد تفسیرپذیر است.

بله، تجارت مفهوم وسیعی دارد، حتی در قرآن هم هست که شما بیایید با خدا تجارت کنید. بنابراین رادیو تجارت فقط به معنی کسانی که در سطوح بالا تجارت می‌کنند، نیست. از بعد معنوی مفهوم آن که بگذریم همه ما در زندگی عادی خود داریم تجارت می‌کنیم، من دنبال این هستم که برسیم به جایی که بگوییم رادیو تجارت رادیوی زندگی مردم است. ما با اقتصاد داریم زندگی می‌کنیم. بخشی از زندگی و معیشت ماست. بر این باورم که حیطه تجارت انحصاری نیست، چون علاوه بر مسائل تخصصی، بحث‌های روزمره را هم در بر می‌گیرد.

چشم‌انداز 5 ساله آینده رادیو تجارت را در نظر بگیرید. آیا این شبکه می‌تواند به مرحله‌ای برسد که اشتغال‌زایی هم کند؟

امیدوارم. البته مساله اشتغال در کشور ما خیلی مهم است. اصلا بیکاری یک معضل جهانی است و واقعا این‌طور نیست که گروه خاصی تقصیر داشته باشند. در کشور ما هم برای رفع این معضل خیلی تلاش می‌شود. رادیو تجارت گرچه مسوول این ماجرا نیست، اما می‌تواند موثر باشد، مثلا راهکارهایی ارائه بدهد. بعضی برنامه‌های ما در حال حاضر تشویق مردم به خوداشتغالی است که مثلا افراد بیایند براساس امکانات و سرمایه‌هایی که دارند، هرچند اندک کارهای تولیدی را شروع کنند. کار دیگری که می‌توانیم انجام دهیم، آشنا کردن مردم با قوانینی است که دولت در این زمینه دارد. خیلی از مشکلات کنونی ما برمی‌گردد به این که مردم خیلی از قوانین را در کشور ما نمی‌دانند. به عبارت دیگر حقوق افراد در حوزه اقتصاد و تجارت باید معرفی و مشخص شود. امیدوارم آنچه شما گفتید در رادیو تجارت تحقق پیدا کند. یکی از وظایف رادیو تجارت این است که ما در راستای حل مشکلات کشور گام برداریم که یکی از آنها اشتغال‌زایی است.

برای حمایت از حقوق مصرف‌کننده چه برنامه‌هایی دارید؟

اگر بخواهیم فهرستی از وظایف خود را مشخص کنیم، یکی از آنها هم همین حمایت از حقوق مصرف‌کننده در زمینه خرید کالاست، که به نظرم همکاران من همین الان هم این مساله را بسیار در برنامه‌هایشان در نظر می‌گیرند.
یکی از برنامه‌های صبح ما راجع به همین قضیه است. به عنوان مثال به شما می‌گوید که اگر خواستید یخچال بخرید، به چه چیزهایی باید توجه کنید. یا حتی اگر می‌خواهید یک کنسرو غذایی بخرید باید چه کنید، اگر مشکلی پیدا کردید راه‌حلش چیست و باید به کجا مراجعه کنید. اگر دقت کنید مردم کشور ما راجع به این مسائل خیلی روشن‌تر از گذشته شده‌اند. نسبت به 10 سال پیش، مردم شناخت خیلی عمیقی پیدا کرده‌اند. الان به برچسب‌های روی کالاها توجه می‌کنند و استانداردهای جهانی را می‌شناسند. قدیم با این مفاهیم آشنا نبودند.
همین دقت مردم باعث شده که فروشنده‌ها هم دقت به خرج دهند. نمی‌خواهم بگویم یک نفر یا یک نهاد خاصی این آشنایی را به مردم داده‌‌اند، ولی رادیو و تلویزیون، مطبوعات و به طور کلی رسانه‌ها کنار هم جمع شدند و به مرور این اطلاعات را منتقل کردند. در واقع در حوزه اقتصاد و تجارت تغییر رفتار ایجاد کردند. همان‌طور که در بخش اجتماعی هم تغییر رفتار ایجاد شده است.

و مخاطب کنونی را دیگر نمی‌توان ساده انگاشت و با سهل‌انگاری برایش برنامه ساخت.

شما درست می‌گویید. مخاطب ما الان سطح بالاتری دارد. با او باید در سطح خودش صحبت کرد. امیدوارم این ارتقای سطح روز به روز بیشتر هم بشود. آموزش غیرمستقیم رسانه‌ها شناخت مردم را عمیق‌تر هم می‌کند تا نگاه چندبعدی داشته باشند و در نهایت با شهروندانی روبه‌رو باشیم که تغییر رفتار داده‌اند و سطح زندگی‌شان متحول شده است.

شما تضمین می‌کنید که اگر من نوعی یک سال مداوم رادیو تجارت را گوش کنم، در زندگی‌ام به لحاظ اقتصادی تحول ایجاد شود؟

اگر این اتفاق نیفتد، معلوم می‌شود آموزشی که ما دادیم و مطالبی که شما شنیدید، ثمربخشی خودش را نداشته است. فرض کنید در بخش اجتماعی اگر بعد از این همه آموزش، افراد باز هم کمربند ایمنی را نبندند یعنی تمام اطلاعاتی که در آن زمینه داده شده اثری نداشته است. در بخش اقتصاد هم همین‌طور است. اگر ما گفتیم خرید کالای خارجی یعنی از بین بردن یک فرصت شغلی در کشور، این باید در من مخاطب درونی شود که بدانم وقتی می‌روم کالای داخلی می‌خرم یک فرصت و امکان شغلی را به کشور برگردانده‌ام.

وقتی من به عنوان مخاطب یک شبکه تخصصی را انتخاب و به آن گوش می‌کنم یعنی این که خواسته‌ام این تحول در زندگی‌ام ایجاد شود؛ از اینجا به بعد با رسانه است که برای ماندن و تاثیر پذیرفتن من اقدام کند.

بله، شما درست می‌گویید. رادیویی‌ها معمولا یک موج را انتخاب می‌کنند. ما در برابر مخاطبی که رادیو تجارت را انتخاب کرده مسوولیت داریم. قدم اول این است که او را حفظ کنیم، برنامه‌های بد و ضعیف به او ارائه ندهیم که طرف دلزده شود. بعد از این باید برای ارتقای سطح دانش و آگاهی او بکوشیم و بعد آن‌قدر به او انگیزه بدهیم که دیگران را هم تشویق کند به سمت ما بیایند. اگر برنامه‌های ما تنوع، جذابیت و محتوا داشته باشند، می‌توانند کمک کنند به‌ این‌‌که مخاطب بماند و تاثیر بگیرد.

در این مدتی که به عنوان مدیر رادیو تجارت کار می‌کنید، به افرادی برخوردید که ندانند رادیویی به اسم تجارت وجود دارد؟

بله، خیلی زیاد. رادیو تجارت هنوز برای خیلی از مردم شناخته‌شده نیست. یکی از کارهایی که باید انجام شود، معرفی این شبکه از طریق شبکه‌های شناخته شده‌تر و قدیمی‌تر است و همچنین ارتباط موثر ما با نهادهای اقتصادی دیگر می‌تواند کارساز باشد. حداقل مردم باید بدانند که چنین شبکه‌ای با چنین اهدافی وجود دارد.

رادیو تجارت در سال 87 چه خواهد کرد؟

اگر خدا بخواهد زمان پخش برنامه‌ها در نیمه دوم سال 12 ساعت می‌شود. تنوع برنامه‌ها زیاد خواهد شد، به موضوعاتی که الان نمی‌پردازیم، خواهیم پرداخت. مثلا نمایش رادیویی که قالب مفیدی است الان جایش در رادیو تجارت خالی است. نمایش‌هایی کوتاه بین 5 تا 15 دقیقه با موضوعات مرتبط خیلی خوب است و می‌تواند مفید باشد. بخش گزارش را باید تقویت کنیم. به لحظه بودن برایمان خیلی مهم است و از همه مهم‌تر ارتباط با شهرستان‌هاست برای این که پتانسیل اقتصادی در کشور که خیلی هم متنوع است، معرفی و شناخته شود.

فاطمه رحیمی‌