فناوری ایمنی زیستی در کشور نیازمند قانون ملی

در شرایطی که افزایش جمعیت در کشورهای جهان سوم ، کمبود مواد غذایی ، بروز و شیوع انواع بیماری ها و آسیب های وارد شده به محیط زیست از مسائلی است که امنیت ملی کشورها را مورد تهدید و مخاطره قرار داده است ، ابزار توانمند فناوری زیستی در جهت حفظ محیط زیست انقلاب عظیمی را به وجود آورده و امیدی برای حل بسیاری از مشکلات حاد بشر در قرن بیست و یکم است.

با افزایش سرعت و توسعه فناوری زیستی ، افزون بر نقش آن در امنیت بهداشتی ، به تولید غذاهای بیشتر، قوی تر و با استفاده کمتر از علف کش ها و آفت کش ها کمک کرده است.

ایمنی زیستی روش ها و مکانیسم هایی را برای نظارت بر استفاده از فنون مبتنی بر مهندسی ژنتیک در ساخت ، تولید، انتقال و تجارت محصولات با هدف حفظ سلامتی انسان ، حیوان و محیط زیست پیش بینی کرده است.

دبیر شورای ایمنی زیستی کشور با اعلام خبر تدوین پیش نویس قانون ایمنی زیستی در کشور به ضرورت های آن پرداخته و می گوید: براساس پیش نویس قانون ایمنی زیستی کشور به منظور جلوگیری از خسارات احتمالی محققانی که مجوز تولید محصولات تراریخته را می گیرند، بیمه می شوند. محسن جهانشاهی با اشاره به تشکیل کمیته های متعدد در سال گذشته ، در این رابطه می افزاید: این پیش نویس برای تعدادی از متخصصان در سراسر کشور ارسال شد و در نخستین جلسه شورای ملی ایمنی زیستی که با حضور معاون اول رئیس جمهور تشکیل شد، مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

غذاهای تغییر یافته ژنتیکی

بررسی ها نشان می دهد شرکت هایی که با انجام تغییرات ژنی در موجودات زنده اقدام به تولید محصولات جدیدی می کنند، حق امتیاز انحصاری داشته و با فروش غذاهای ژنتیکی ، بذرها یا محصولات دیگر تغییر یافته ژنتیکی Geneticany Modified) GM) سود می برند.

با وجودی که این شرکت ها با هیاهوی زیاد اظهار می کنند تولیدات جدید آنها باعث پایداری کشاورزی شده و گرسنگی را در جهان ریشه کن خواهد کرد، ولی اغلب دیده شده که هدف این شرکت ها از ایجاد تغییرات ژنتیکی تنها انحصارطلبی است و این شرکت ها توجهی به انسان و خطرات محیطی محصولات تغییر یافته ژنتیکی ندارند.

بررسی ها نشان می دهد برچسب اجباری یا اختیاری روی غذاهای تغییر یافته ژنتیکی به عنوان وسیله کلیدی برای آماده سازی مصرف کنندگان به منظور ارائه اطلاعاتی که آنها برای انتخاب کردن در بازار نیازمند هستند، ضروری است.

البته برچسب باید واقعی باشد به این ترتیب که با ارائه مشخصات واقعی به مصرف کنندگان حق انتخاب داده شود.

خطرات غذاهای تغییر یافته ژنتیکی

بررسی ها نشان می دهد که ایجاد سموم و توکسین ها، افزایش خطر ابتلا به برخی بیماری ها، آلرژی هایی غذایی ، افزایش مصرف آفت کش ها و خسارت به حشرات مفید می تواند ازجمله خطرات احتمالی غذاهای تغییر یافته ژنتیکی باشد.

مطالعات نشان داد کشاورزان امریکایی که مبادرت به کشت محصولات تغییر یافته ژنتیکی می کنند، امروزه آفت کش ها و علف کش های زیادی را مانند دیگر کشاورزان و حتی بیشتر مصرف می کنند. از مزایای این محصولات مقاوم آن است که کشاورزان می توانند علف کش خاصی را حتی روی محصولاتشان سمپاشی کنند به طوری که خسارتی به محصولات وارد نشود.

همچنین معمولا وقتی یک ژن خارجی را به یک گیاه منتقل می کنند، آن را به ژن دیگری مثل ژن مقاومت به آنتی بیوتیک متصل می کنند که یک ژن نشانگر مقاوم به آنتی بیوتیک است و می تواند به شناسایی ژن اصلی کمک کند.

برخی محققان هشدار می دهند که ژن های مقاومت به آنتی بیوتیک ممکن است به طور دلخواه با عامل باکتریایی یا میکروب های موجود در محیط یا در معده حیوانات که این غذاها را مصرف کرده اند، ترکیب شده و مقاومت به آنتی بیوتیک را ایجاد کنند.

فناوری زیستی

مشکلات روزافزون محیطی باعث شده است که دانشمندان در پی یافتن راه حل برای شرایط زندگی بهتر و سالم تر باشند و از ابزارهای مختلفی استفاده کنند که یکی از ابزارهای توانمند برای حل مشکلات بشری فناوری زیستی است . کلمه فناوری زیستی یا بیوتکنولوژی از 2بخش بیو به معنای زندگی و موجودات زنده و تکنولوژی به معنای هنر بشر در استفاده علم تشکیل شده است و به معنی به کارگیری عملی موجودات زنده یا اجزای آنها برای تولید فرآورده یا ایجاد فناوری است.

فناوری زیستی از علومی محسوب می شود که هم اکنون تحولی اساسی را در صنعت به وجود آورده است . این فناوری براساس نظر دانشمندان ، سومین جایگاه در میان 7علم کلیدی قرن حاضر را به خود اختصاص داده است . حیطه کاربردی این فناوری به تمام زمینه های استراتژیک مثل مواد، انرژی ، غذا و محیط زیست کشیده شده است.

فناوری زیستی علمی بود که در آغاز قرن بیستم ، کشاورزی و صنعت را در کنار هم آورد. فناوری زیستی از راه های مختلفی به عنوان تجارت استفاده می شود. بررسی ها نشان می دهد که جمعیت جهان به سرعت در حال افزایش است به گونه ای که از سال 1960، 2برابر شده و تا سال 2030، دو میلیارد نفر به جمعیت جهان افزوده خواهد شد.

از 77میلیون انسانی که هر ساله به جمعیت جهان اضافه می شوند، 97درصد در مناطق در حال توسعه زندگی می کنند و با در نظر گرفتن رشد جمعیت در این مناطق باید تولید غذا به 50درصد میزان فعلی افزایش یابد.به این ترتیب با افزایش رشد جمعیت ، انسان دستکاری در طبیعت را پذیرفت تا بتواند به روند زندگی خود ادامه دهد که این روند مسلما با خطرات احتمالی روبه رو بوده است.

سالیان درازی است که بشر برای افزایش کیفیت غذای خود از روش های مختلف فناوری زیستی در پرورش گیاهان و حیوانات استفاده کرده است ؛ اما در دهه اخیر، مهندسی ژنتیک با استفاده از توانایی انتقال غیرجنسی ژن ها توانسته است قدرت خاصی در بیوتکنولوژی مدرن ایجاد کند.

این تکنیک ها شرایطی برای دانشمندان فراهم می آورند که بتوانند یک یا چند ژن را از یک موجود زنده ، مثلا یک حیوان یا یک گیاه ، برداشته و به موجود زنده دیگری تزریق کنند و به این ترتیب موجودی با ژن های متفاوت خلق کنند.

امروزه دانشمندان با استفاده از روش های قدیمی و جدید فناوری زیستی تغییرات عمده ای در مراحل مختلف زنجیره غذایی ایجاد می کنند. استفاده از این روش ها در زمینه تولید غذاهای گیاهی ، سبب شده است دانشمندان بتوانند ترکیبات این غذاها را اصلاح کرده و برخی خصوصیات فرا ویژگی در آنها به وجود آورند.

به این ترتیب فناوری زیستی قادر به تولید غذاهایی با خاصیت دارویی است . طی 15سال گذشته تنها یکی از شرکت های سرمایه گذار در این رابطه 100میلیون دلار برای پژوهش در فناوری زیستی کشاورزی به مصرف رسانده و بیش از 400پژوهشگر را در کشورهای در حال توسعه تربیت کرده است.

هم اکنون دانشمندان امریکایی و ژاپنی در حال پژوهش روی ایده ای هستند که می تواند برای کشاورزان فقیر برنج کار، سودمند باشد.

با یک سیستم پیشرفته می توان ژن های موثر در مرحله فتوسنتز را از جو به برنج منتقل کرد، این کار باعث می شود که محصول برنج تا 20درصد افزایش یابد. چنانچه چنین پیشرفتی در زمینه فتوسنتز حاصل شود، افزایش میزان برنج کمبود آن را تا حدی جبران می کند و باعث افزایش درآمد کشاورزان فقیر می شود.

این دانشمندان معتقدند تا سال 2020محصول برنج باید 40درصد افزایش یابد؛ چرا که در حدود 70درصد از مردم فقیر جهان در کشورهای تولیدکننده برنج زندگی می کنند.

فناوری زیستی در دریا

یکی از منابع مهم غذایی موجودات دریایی اعم از ماهی ، خرچنگ ، صدف ها و گیاهان دریایی مانند جلبک های دریایی هستند. در بسیاری از کشورهایی که نزدیک دریا واقع شده اند، ماهی و دیگر موجودات دریایی از منابع مهم تامین پروتئین در غذای روزانه است . صنعت جهانی پرورش آبزیان اعم از حیوانات و گیاهان آبزی بیش از 25میلیارد دلار تخمین زده می شود. پیش بینی سازمان خواروبار کشاورزی (فائو) این است که تقاضای سالانه برای غذاهای دریایی تا سال 2025به 55میلیون تن خواهد رسید که تامین این مقدار ماهی از عهده ماهیگیری سنتی خارج خواهد بود.

برای جبران این ضعف ، تولیدات حاصل از پرورش ماهی باید تا 350درصد افزایش یابد که این رقم بیانگر موفقیت بزرگی برای صنعت پرورش ماهی است.

هم اکنون پژوهش هایی در سطح جهان در خصوص فیزیولوژی و هورمون شناسی ماهی ها برای درک رشد و تولیدمثل ماهی های پرورشی و توسعه روش های کنترل آنها در حال انجام است .با توجه به این که 70درصد سطح کره زمین را آب فرا گرفته و در 14ناحیه از 16ناحیه اصلی صید ماهی در جهان بیش از اندازه صورت می گیرد، فناوری زیستی با کمک به سرعت رشد، پتانسیل تولیدمثل ، مقاومت در برابر بیماری ها و توانایی مقابله با شرایط محیطی مانند آب سرد یا گرم قادر به افزایش فرآورده در این زمینه است ، همچنین با استفاده از روش های جدید فناوری زیستی ، واکسن هایی بر علیه بیماری ها و انگل های موجودات دریایی تولید می شود که به تداوم حیات آنها کمک کند.

این در حالی است که برخی کارشناسان معتقدند، فقط ذخایر خاص ژنتیکی نیز به منظور احیای موجودات زنده بسیار اهمیت دارد، از این رو تدوین قوانین جدید می تواند روند توسعه این علم را قانونمند کرده و از خطرات احتمالی توسعه این علم برای بشر جلوگیری کند.

حمیده سادات هاشمی