راهکارهای کاهش ‌اثرات تورمی بنزین آزاد

 به عبارت بهتر، کم‌ضررترین روش مورد استفاده دولت برای عرضه بنزین آزاد، اتخاذ تصمیم برای عرضه همیشگی و نه مقطعی آن است؛ چرا که هرگونه اعلام عرضه بنزین آزاد  مقطعی یا همیشگی  در هر حال بر نرخ تورم و بار روانی آن تاثیر خواهد گذاشت. اما به اعتقاد کارشناسان، انتخاب میان بد و بدتر در چنین شرایطی این خواهد بود که دولت یک بار برای همیشه تورم ناشی از بنزین را به جان جامعه بخرد.

نه این که با قطع و وصل متناقض عرضه بنزین آزاد، تورم ناشی را به طور تصاعدی و چندباره افزایش دهد.

به اعتقاد کارشناسان اقتصادی، چنین روندی هنگام سهمیه‌بندی بنزین اتفاق افتاد و تبعات بسیاری از جمله ذخیره‌سازی غیرقانونی بنزین، بنزین فروشی، رشد سرقت کارت‌های سوخت و... را درپی داشت. اکنون تکرار همان تناقضات و خودداری از اعلام تصمیم صریح درباره عرضه یا عدم عرضه بنزین آزاد، تنها نتیجه‌اش تولید تصاعدی تورم خواهد بود.

یک نمونه تازه‌

خبرنگار ما دیروز یک تناقض آشکار را در میان اظهارات رسمی برخی مقامات کشور درباره عرضه یا عدم عرضه بنزین آزاد مشاهده کرد که به نظر می‌رسد تاییدکننده نظر کارشناسان درباره خودداری از انتقال اخبار متناقض درباره عرضه بنزین آزاد باشد.

دیروز خبرگزاری رسمی وزارت نفت  شانا  2 خبر درباره بنزین نقل کرد؛ خبر اول که تیتر یک دیروز این خبرگزاری بود، به نقل از وزیر نفت از توزیع بنزین آزاد در فروردین ماه خبر داده بود.

متن خبر چنین است: غلامحسین نوذری گفت: قیمت بنزین آزاد متعاقبا اعلام می‌شود.

به گزارش شانا، وی در حاشیه سومین همایش «توسعه فناوری در صنعت نفت، مدیریت و برنامه‌ریزی» گفت: در حال برنامه‌ریزی هستیم تا افرادی که به بنزین بیش از سهمیه نیاز دارند، بتوانند در کنار سهمیه‌بندی، حداقل در فروردین بنزین آزاد دریافت کنند.  وزیر نفت در مورد پیش‌بینی قیمت بنزین آزاد گفت: باید اعداد و ارقام آن محاسبه شود که این اطلاعات متعاقبا اعلام خواهد شد.

خبر وزیر نفت در ساعت 59/11 مخابره شده است، اما همین خبرگزاری 54 دقیقه قبل‌تر در خبری به نقل از شهنازی‌زاده‌  مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی که معاون وزیر نفت محسوب می‌شود  عرضه بنزین آزاد را بعید دانست.

مشاهده چند پاراگراف از این خبر جالب توجه است: مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی گفت: ستاد تبصره 13، هنوز قیمت آزاد بنزین را اعلام نکرده است. شهنازی‌زاده در گفتگو با شانا اظهار کرد: در هفته‌های اخیر و پس از این که ستاد تبصره 13 اعلام کرد قرار است بنزین با نرخ آزاد عرضه شود، ما هم بررسی‌هایی را در سیستم خود انجام دادیم تا برای این کار برنامه‌ریزی کنیم.

شهنازی‌زاده با اشاره به مخالفت رئیس‌جمهور درباره عرضه بنزین آزاد خاطرنشان کرد: با توجه به نظر دکتر احمدی‌نژاد، بعید می‌دانم که بنزین با نرخ آزاد عرضه شود؛ اما شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی آمادگی عرضه بنزین آزاد به مردم را دارد.

وی با بیان این که قیمت بنزین در سال آینده نیز هنوز مشخص و اعلام نشده است، یادآور شد: واردات بنزین در سال آینده با توجه به اعمال شرایط سهمیه‌بندی برآورد شده است و اگر تصمیمی مبنی بر عرضه بنزین دونرخی گرفته شود، قطعا تغییراتی در این میزان اعمال خواهد شد.
دکتر محمد طبیبیان، کارشناس اقتصادی به خبرنگار ما می‌گوید: اعلام عرضه بنزین آزاد به هر شکل  چه محدود به نوروز و چه برای تمام سال  اثرات روانی خود را بر نرخ تورم به جای می‌گذارد. ما باید سعی کنیم این اثرات محدود شود. در واقع شما مجبورید بین بد و بدتر یکی را انتخاب کنید. گزینه بد این است که اثر این تورم اجتناب‌ناپذیر را محدود کنید. محدود کردن آن نیز در جلوگیری از دامنه‌های آن است.

وی افزود: باید یک بار تصمیم خودمان را بگیریم که می‌خواهیم بنزین آزاد عرضه کنیم یا خیر. این صراحت و قاطعیت خود کنترل‌کننده جو روانی جامعه و رافع نگرانی‌های تورمی ناشی از کمبود عرضه در آینده است. مثل حالتی که زمان جنگ پیش می‌آید و مردم به هر قیمتی حاضر به خرید کالا هستند و روشن است در چنین جوی امکان کاهش قیمت نیست؛ چون کمبود عرضه کالا وجود دارد. وضعیت بنزین نیز الان همین طور است.

وی اظهار کرد: اما با اعلام قاطع یک تصمیم که دست‌کم می‌تواند جامعه را از عرضه نامحدود کالا مطمئن کند، شما از جنبه‌ای اثرات روانی تورم را خنثی کرده‌اید و آن نگرانی در دسترس نبودن را که باعث رونق کار بنزین‌فروشان و رشد قیمت‌ها می‌شود، از بین برده‌اید. در این حالت شما تورم محدودی خواهید داشت؛ چون افق عرضه روشن است.

وی تصریح کرد: اما وقتی شما جامعه را باز نسبت به چشم‌انداز عرضه نامحدود در آینده نگران نگاه می‌‌دارید و در عین حال بنزین را آزاد اعلام می‌کنید، تورم دوچندان می‌شود، یعنی شما ناخواسته چندین بار نرخ تورم را بالا می‌برید. یک بار برای فروردین ماه، سپس مثلا بعد از فروردین برای کنترل تورم عرضه بنزین آزاد را محدود می‌کنید، اما چند ماه بعد ضرورت‌های بودجه‌ای دوباره شما را متمایل به عرضه بنزین آزاد می‌کند. هر قدر شما این سیکل قطع و وصل را ادامه دهید، دفعات رشد تورم زیاد می‌شود.

این کارشناس اقتصادی گفت: این است که در شرایط فعلی دولت باید از انتشار اخبار متناقض درباره عرضه یا عدم عرضه بنزین آزاد خودداری کند. همین اخبار است که بار روانی تورم ایجاد می‌‌کند. دولت باید قاطعانه تکلیف خودش را روشن کند.

اگر قرار است بنزین آزاد عرضه شود، برای تمام سال باشد و قیمت آن نیز اعلام شود. آرامش حاصل از این شفافیت به محدود کردن بار روانی رقم کمک می‌کند. ضمن آن که ثبات نسبی موجود در قیمت‌های جهانی بنزین به نوعی تحت عرضه بنزین آزاد به داخل منتقل شده و قیمت‌ها را ثابت می‌کند.

عرضه کالای بسیار ارزان‌

در همین حال دکتر مهدی تقوی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در گفتگو با خبرنگار ما پیشنهاد می‌کند دولت برای کنترل تورم حاصل از عرضه بنزین آزاد بخشی از درآمد حاصل از صرفه‌جویی را برای یک بار کالای بسیار ارزان یا رایگان به مردم بدهد.

وی افزود: یگانه راه کنترل کوتاه مدت تورم، افزایش عرضه کالاست. کشور در حال حاضر امکان رشد یکباره عرضه کالا از طریق تولید داخلی را که ندارد، پس بهتر است کالای یارانه‌ای وارد و خارج از سیستم توزیع فعلی که باعث رشد قیمت فروش می‌شود به مردم داده شود.

وی اظهار کرد: این راه‌‌حل کوتاه مدت است و باید با تدابیر دیگر مانند کاهش نقدینگی و اصلاح سیاست‌های پولی  مالی به موفقیت آن کمک کرد، چرا که به تنهایی اثر ندارد.

دکتر جمشید پژویان، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی نیز خواهان یکسانی سیاست‌های دولت درباره عرضه بنزین آزاد شد و به خبرنگار ما گفت: نظامی که دولت برای اصلاح شیوه یارانه بنزین انتخاب کرد از همان ابتدا نادرست بود.

اصلی‌ترین راه کاهش یارانه‌ها، محدودیت مصرف از طریق ایجاد مانع دسترسی راحت همه اقشار بویژه اقشار پردرآمد به بنزین ارزان است. وی افزود: وقتی شما پلکانی، قیمت عرضه بنزین را افزایش می‌دهید، اما در دسترسی محدودیت ایجاد نمی‌کنید، اثرات تورمی نصف می‌شود. ولی دولت دو آسیب تورمی بنزین را با هم انتخاب کرد: کاهش عرضه به همراه رشد قیمت از 80 به 100 تومان.

وی اظهار کرد: اکنون عرضه بنزین آزاد اثرات تورمی کمتری خواهد داشت، اگر ثبات عرضه برای مدت نامحدود از سوی دولت تضمین شود، تکرار توزیع سبد کالا که اکنون برای کارمندان طراحی شده، راه‌حل مناسبی است که می‌تواند نیمه یا اواخر فروردین ماه تکرار شود. اگر حجم این سبد کالا کافی باشد، نیاز به صرف نقدینگی در خانوارها کاهش یافته و به کنترل نقدینگی و ضمنا کاهش بار روانی قیمت‌ها کمک می‌‌کند.

مغازه‌دار وقتی می‌بیند طرف پول دارد، اما خرج نمی‌کند  چون از دولت کالای رایگان می‌گیرد  مجبور می‌شود در نوعی رقابت با آن کالا قیمت عرضه محصولاتش را کاهش دهد و این یک سیکل موفقیت‌آمیز تا مرحله تولیدکننده خواهد بود.

وی تصریح کرد: ارزش آن را دارد که دولت بخشی از بودجه جاری خود را صرف تحویل کالای رایگان به مردم کند؛ چرا که در این صورت، اثر تورمی بنزین آزاد تا حد زیادی خنثی و تابوی رشد قیمت بنزین برای همیشه شکسته می‌شود.