حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
با این دهان بیآب چه کنم؟
آیا شما هم مثل من دهانتان وقتی مضطربید خشک میشود؟ بهطوریکه احساس میکنید تکه کاغذی بهجای زبان به سقف دهانتان میچسبد؟ این عارضه همان خشکی دهان است.
بسیار مهم است که بدانیم احساس خشکی دهان، تنها یک نشانه از وجود اختلال زمینهای است، اما مواردی که به عنوان علت احتمالی خشکی دهان یا نارسایی غدد بزاقی مطرح میشوند، بسیار گسترده است. پس ابتدا باید ببینیم که اختلالات غدد بزاقی در دهان چگونه ایجاد میشوند.
اختلالات غدد بزاقی
بزاق توسط غدد بزاقی تولید میشود و چندین هدف را برآورده میکند. بزاق به تمیز کردن دهان و دندانها کمک میکند و در عمل بلع، شما را یاری میدهد و حاوی آنزیمهایی است که در عمل هضم غذا و کنترل عفونتها نقش دارد.
غدد بزاقی از 3 گروه اصلی و همچنین غدد بیشمار کوچکتری که در سرتاسر دهان پخش شدهاند، تشکیل شده است. هر یک از غدد بناگوشی در یک گونه قرار دارند. غدد تحت فکی در زیر فک واقعند و غدد زیر زبانی در کف دهان جای گرفتهاند. هر غده مجرای مخصوص
به خود دارد که بزاق را از غده به دهان منتقل میکند. عملکرد بد این غدد میتواند به تولید بیش از حد یا کاهش مقدار بزاق منجر شود. این را نیز باید بدانیم که تولید غدد بزاق شاخص دوران کودکی است و همراه با انواع خاصی از عفونتهای دهانی و اغلب در معلولان ذهنی دیده میشود. بزاق بسیار کم ممکن است به علت پرتو درمانی، همچنین برخی بیماریها و مصرف بعضی داروها بهوجود آید.
تشخیص دهان خشک
علائم و نشانههای متعددی باعث میشود که محیط دهان فرد بیش از اندازه خشک شود، این عوامل که عبارتند از احساس خشکی در دهان، بزاق غلیظ و چسبنده، ایجاد زخم و یا ترک پوست در گوشههای دهان، بوی بد دهان، دشواری در بلع یا سخن گفتن، احساس سوزش یا خارش زبان، تغییر حس چشایی، افزایش پلاکهای دندانی و همچنین افزایش پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه میتوانند باعث شوند که محیط دهانمان خشک شود.فقدان بزاق مشکل شایعی است و شاید چندان نیز آزاردهنده نباشد، اما آن را نادیده نگیرید. خشکی مداوم دهان میتواند روی طعم غذا و حتی سلامت دندانهای شما تاثیر بگذارد. گرچه عوامل بسیاری میتوانند موجب خشکی دهان شوند که در بالا به آنها اشاره شد، اما اغلب اوقات این حالت به علت عوارض جانبی داروها به وجود میآید.
نقش بزاق را دست کم نگیرید
بزاق دهان شما اعمال بسیاری انجام میدهد. از همه قابلتوجهتر این است که بزاق صحبتکردن را آسانتر میکند. همچنین توانایی احساس طعم غذا را افزایش داده، عمل بلع را آسانتر کرده و به هضم غذا کمک میکند. مواد معدنی موجود در بزاق به ترمیم مراحل اولیه پوسیدگی دندان کمک میکند.
جالب است بدانیم که بزاق با انجام یکسری اعمال از پوسیدگی دندانها جلوگیری میکند. بدین ترتیب که غذا و پلاکها از دندان شما شسته و دور میکند. همچنین باکتریها را که میتوانند مینای دندان را حل کنند، محدود میکند و بالاخره اینکه اسید مضر موجود در دهان را خنثی میکند.
در دهان فلوراید به بزاق ملحق شده و به بالابردن خواص ضد پوسیدگی آن کمک میکند. یک فرد بالغ سالم، روزانه حدود 1400سیسی بزاق تولید میکند. معمولا فرد متوجه تولید بزاق نمیشود مگر وقتی که تولید آن بسیار کم شود. در این حالت خشکی دهان رخ میدهد.
مکیدن آبنبات
اگر پزشک بر این عقیده باشد که دارو عامل خشکی دهان است، وی مقدار داروی شما را تعدیل میکند یا داروی دیگری را که فاقد این عارضه است جایگزین آن میکند. اگر علت خشکی دهان یک اختلال طبی باشد، درمان بیماری زمینهای احتمالا سودمند خواهد بود. در صورتی که علت خشکی دهان مشخص نشود یا غیرقابل تغییر باشد، میتوان با مکیدن آبنباتهای سفت فاقد قند یا جویدن آدامسهای بدون قند، خشکی دهان را بهبود بخشید. از مصرف آبنباتهای با طعم لیمو بپرهیزید، چون آنها بزاق را اسیدی کرده و خطر پوسیدگی دندان را افزایش میدهند. پزشک ممکن است تجویز داروی پیلوکارپین را در نظر بگیرد. این دارو تولید بزاق را تحریک میکند.
نکاتی که باید به خاطر بسپارید
در طول روز به طور منظم آب را مزهمزه کنید. از مواد جانشین بزاق که بدون نسخه نیز قابل تهیه هستند، (فروش آزاد) استفاده کنید. (این محصولات معمولا به صورت مایع یا ژله هستند و به دهان افشانده شده یا مالیده میشوند تا آن را مرطوب کنند.) همچنین سعی کنید اگر میتوانید بیشتر از راه بینی تنفس کنید. بهعلاوه با استفاده از دستگاههای مرطوبکننده هوا، هنگام شب هوای اتاق خود را مرطوب نگه دارید.
چرا دهانمان خشک میشود؟
زمانی تصور میشد خشکی دهان بخشی از روند کهولت سن است. امروزه مشخص شده که بیشتر موارد خشکی دهان به داروهای مصرفی از سوی افراد سالمند ارتباط دارد و نه به سن آنها. خشکی دهان، عارضه جانبی بسیاری از داروهای رایج از قبیل بعضی از داروهای فروش آزاد است. لازم به ذکر است که بدانیم از جمله داروهایی که احتمال بیشتری دارد این مشکل را ایجاد کنند، میتوان به بعضی داروهای ضدافسردگی و اضطراب، آنتیهیستامینها، داروهای ضدفشارخون، داروهای ضداسهال، شلکنندههای عضلانی، داروهای مورد استفاده در بیاختیاری ادرار و بیماری پارکینسون هستند.
علت دیگر خشکی دهان، درمان سرطان است. داروهای شیمیدرمانی میتوانند ناهیت بزاق و مقدار تولید آن را تغییر دهند و پرتودرمانی به ناحیه سر و گردن قادر است به غده بزاقی لطمه وارد کند. آسیب اعصاب نواحی سر و گردن به دنبال تصادف یا جراحی نیز موجب خشکی دهان میشود.
دیگر حالتهای مسبب خشکی دهان عبارتنداز: مشکلات غدد بزاقی، اختلالات غدد درونریز، بیماری آلزایمر، سکته مغزی و سندرم شوگرن که یک اختلال خودایمنی است. علاوه بر اینها، دود کردن یا جویدن تنباکو روی تولید بزاق اثر گذاشته و خشکی دهان را تشدید میکند. همچنین خروپف و تنفس با دهان باز نیز میتوانند در ایجاد این مشکل دخیل باشند.
مهدی شیرازی
گفت و گو
