از انیمیشن سنتی تا کارتون دیجیتال و زیبایی‌شناختی آنها

کودکانی که در ابتدای دهه 40 با قهرمانانشان آشنا شدند و در اواخر دهه 70 در حالی که خود دیگر جوانی را طی کرده و وارد میانسالی می‌شدند؛ اما هنوز قهرمانان و کاراکترهای کارتونی‌شان محبوب، سرزنده و شاد در پی خلق داستان‌های جذاب بودند. در دهه 70 اتفاقات مهمی در این عرصه روی داد. قهرمانانی مانند میکی ماوس، دانلد داک، تام و جری، وودی‌وودپکر و یک دو جین نام دیگر یا سال‌ها پیش‌تر بازنشسته شده بود و یا این که طی سال‌های دهه 70 به بازنشستگی رسیدند. از طرفی عمده داستان‌ها و فیلم‌های این کاراکتر چه به صورت تلویزیونی و چه بر روی پرده عریض سینما؛ داستان‌هایی با زمان کمتر از 50 دقیقه را دربر می‌گرفت.

هرچند بیش از این نیز 2 یا 3 فیلم انیمیشن سینمایی با زمان بالای 60 دقیقه ساخته و اکران شده بود؛ اما در اواخر دهه 70، انیمیشن سنتی و مکتب‌های مختلف آن و یا انیمیشن‌ طلقی کم‌کم جای خود را به عنصر تازه‌وارد رایانه دادند. هرچند آن زمان رایانه‌ها هرگز قابل قیاس با دستگاه‌های امروزی نبودند؛ اما به هر حال ظهور و ورودشان به دنیای کارتون انقلاب عظیمی را در ساخت‌وساز فیلم‌های کارتونی ایجاد کرد.

البته چالش‌های اولیه بین طرفداران انیمیشن سنتی و آنها که ورود رایانه را مرگ کارتون نام گذارده بودند تا مدتها طول کشید. چرا که در ابتدا تماشاگر واقعا تحمل بعضی چهره‌ها را برنمی‌تابید. تماشاگران کارتون، همواره یک فیلم کارتونی را یک ظرف شیرینی مخصوص تصور می‌کردند که محال بود حتی یک عدد از آنها مزه بدی داشته باشد اما در سال‌های اولیه ورود رایانه، بعضی چهره‌ها آنچنان ناخوشایند از کار درمی‌آمدند که حکم همان دانه شیرینی بدمزه را داشتند. اما پیشرفت‌ها سریع انجام می‌شد و با گسترش رایانه! شخصیت‌های محبوبی نیز پای به عرصه حیات گذاشتند.

اگر چه دیگر صحبت از خطرات استفاده از رایانه در ساختن انیمیشن کمتر به گوش می‌رسید؛ اما گاهی دیده می‌شد که هنوز هم بعضی نماها بیش از حد دارای وجه کارتونی بودند و مانند انیمیشن سنتی آن ملاحت و شخصیت واقع‌گرایانه به دست نمی‌آمد. با این حال داستان‌های جذاب و ظهور چند کارگردان خوش‌فکر در ابتدای دهه 80 باعث شد کم‌کم دنیای فانتزی بدون رایانه؛ اصلا قابل تصور نباشد. نتیجه این پیشرفت‌ها به تولید و خلق شخصیت و فیلم‌هایی مانند شیرشاه، شرک، نمو و چند 2جین چهره محبوب دیگر شد. اما بعد از گذشت 20 سال از یکه‌تازی رایانه در دنیای انیمیشن دوباره خیلی‌ها دلشان برای کاراکتر و کارتون‌های قدیمی تنگ شد.

در این زمینه نیز رایانه به کار گرفته شد اما نتیجه در همه موارد جذاب از کار درنیامد و باز هم تکنیک‌های قدیمی در بعضی موارد به کار گرفته شدند. جوانان دیروز و میانسالان امروز هنوز تام و جری دیجیتالی را برنمی‌تابند اما کودکان امروز؛ دربست به ساخته‌های دیجیتال و رایانه‌ای اعتماد کرده و حتی به تعدادی از کاراکترها عشق می‌ورزند اما نکته جالب در این جاست که همین کودکان وقتی فیلمی کارتونی مربوط به 25 سال پیش را می‌بینند (همان رابین‌هود جنگل شروود را به یاد بیاورید) چشمانشان برق می‌زند و با خود می‌گویند؛ این شیر جنگل شروود چرا با «شیر» کارتون <شیرشاه> تفاوت دارد؟ این همان مرز زیبایی‌شناختی بین انیمیشن سنتی و انیمیشن رایانه‌ای است؛ روندی که حتی کودکان نیز آن را بسرعت درمی‌یابند.

مهدی تهرانی‌