زمستان، بعضی‌ها را افسرده می‌کند

 این اختلال در بیشتر موارد به شکل افسردگی تظاهر پیدا می‌کند و در میان خانم‌های جوان شایع‌تر است. علت ‌قطعی اختلال خلقی فصلی‌‌ ‌‌(S.A.D) روشن نیست، اما احتمالا به کم‌شدن میزان نور دریافتی مربوط می‌شود و در مناطقی ‌که روزهای زمستانی خیلی کوتاه‌ دارد، رایج‌تر است.‌هواشناسی زیستی، شاخه‌ای از روان‌شناسی امروز است که تاثیر رویدادهای هواشناسی را بر زندگی انسان بررسی ‌می‌کند: همراهی شروع زمستان با شیوع افسردگی، همراهی اوج سرما با اوج‌ حملات ‌آسم، همراهی شدت گرمای هوا با ‌شدت پرخاشگری و... ‌.

هواشناسان‌ ‌زیستی بر این باورند که رفتار، خلقیات و بهداشت آدم‌ها با تغییرات آب و هوایی کاملا مرتبط‌ ‌است و ‌توجیه‌شان هم این است که تغییرات آب و هوا، میزان رسیدن اکسیژن به سلول‌ها را‌ ‌تغییر می‌دهد و منجر به ایجاد ‌تغییرات و واکنش‌هایی در ترکیبات خون و فشار خون می‌شود. ‌در اختلال عاطفی فصلی نوع زمستانی معمولا با شروع فصل پاییز یا زمستان، خلقیات و روحیات افراد افت می‌کند و به ‌سمت افسردگی میل می‌کند و با شروع فصل بهار یا تابستان، اوضاع روحی و رفتاری رو به بهبود می‌گذارد. این ‌افسردگی را عمدتا به کوتاهی روزهای زمستان (و کمبود آفتاب) و بلندی شب‌های این فصل (که با افزایش هورمون ‌تاریکی یا ملاتونین همراه است) ربط می‌دهند. ‌این بیماری یک اختلال دوره‌ای و فصلی است؛ یعنی علایم طی فصل خاصی بروز می‌کند و سپس از بین می‌رود. ‌معمولا علایم این بیماری در زمستان پیدا می‌شود و در بهار و تابستان از بین می‌رود.‌

علائم و نشانه‌ها

اشخاص مبتلا به اختلال خلقی زمستانی، به دنبال تغییر فصل معمولا دچار این علائم می‌شوند:‌ افسردگی، اضطراب، کاهش انرژی، گوشه‌گیری، افزایش خواب و خواب‌آلودگی، کاهش علایق، کاهش میل ‌جنسی، ‌پرخوری (به‌خصوص غذاهای شیرین و نشاسته‌ای)، افزایش وزن، از دست دادن تمرکز و قدرت برنامه‌ریزی.‌

علل احتمالی ‌

با این ‌که علت اصلی این بیماری به طور قطعی معلوم نیست، اما وراثت، سن و ساختار هورمونی بدن در بروز آن دخیل ‌است. محققان معتقدند که کاهش نور خورشید در طول زمستان در ریتم سیرکادین (ریتم بیولوژیک غالب در بدن) ‌اختلال ایجاد می‌کند و چرخه خواب و بیداری را به هم می‌زند و به‌ هم خوردن الگوی خواب و بیداری، زمینه‌ساز بروز ‌افسردگی فصلی می‌شود. شاید به همین خاطر است که افسردگی فصلی در مناطق شمالی زمین، مثلا در آلاسکا، خیلی ‌شایع است. در این مناطق، طول روز و شب در فصول مختلف سال شدیدا دچار تغییر می‌شود.‌بعضی از دانشمندان نیز هورمون ملاتونین را در بروز افسردگی موثر می‌دانند. تولید ملاتونین در شب صورت می‌گیرد و ‌طبیعتا وقتی شب طولانی‌تر است، میزان تولید این هورمون نیز افزایش پیدا می‌کند.‌دیگر محققان، علت را در ماده‌ای به نام سروتونین جستجو می‌کنند. این ماده به دنبال مواجهه با نور، در مغز ترشح ‌می‌شود. افراد دچار افسردگی فصلی، سطح سروتونین بدن‌شان پایین است.‌

درمان بیماران اختلال خلقی فصلی ‌

1 - نوردرمانی: برای بسیاری از بیماران، نوردرمانی به تنهایی موثر است. در این روش، بیمار باید صبح‌ها به مدت نیم ‌ساعت در فاصله تقریبا یک‌متری لامپ مخصوصی قرار بگیرد که میزان روشنایی آن 10 تا 20 برابر بیشتر از لامپ‌های ‌معمولی خانگی است. روان‌پزشکان می‌گویند در اختلال عاطفی فصلی نوع زمستانی بویژه در کشورهایی مانند ‌اسکاندیناوی و انگلستان که آفتاب کمتری دارند، قرار گرفتن در معرض نور بیشتر (چه طبیعی، چه مصنوعی) اثرات ‌درمانی مشهودی دارد. ‌

2 -  دارودرمانی: شاید پزشک ترجیح بدهد به جای نوردرمانی یا در کنار نوردرمانی، از داروهای ضدافسردگی هم ‌استفاده کند. بدیهی است که تجویز دارو فقط در حیطه تخصص پزشک معالج است.‌

3 -  روان‌درمانی: این روش درمانی هم می‌تواند در شناخت و رفع فکرها و رفتارهای منفی، کمک‌کننده باشد. به علاوه، به ‌رفع استرس بیمار هم کمک می‌کند.‌

4 -  اقلیم‌درمانی: اقلیم درمانی یا کلایمتوتراپی یعنی درمان با ایجاد تغییرات آب و هوایی. کوچ کردن از منطقه‌ای که آب ‌و هوایش برای فرد، افسرده‌کننده است به منطقه‌ای با خصوصیات آب و هوایی متضاد. ‌

5 -  درمان از بالا: اگرچه نقش خود افراد در درمان افسردگی فصلی مهم است، بخشی از‌‌ ‌مسوولیت نیز به سطوح بالای ‌مدیریتی جامعه برمی‌گردد. در این فصول، سطوح بالای مدیریتی جامعه‌ ‌باید تدابیری بیندیشند تا سطح خلق و خوی ‌افراد را ارتقا بدهند و در این میان،‌ ‌رسانه‌ها نقش بسیار مهمی دارند و می‌توانند با افزایش میزان تولید برنامه‌های شاد و ‌مفرح، استرس‌های روحی روانی را کاهش داده و به طور چشمگیری موثر باشند.‌‌