جام جم آنلاین – ASHA نوشت: شناخت علائم تأخیر گفتار در سالهای نخست زندگی اهمیت زیادی دارد، زیرا مداخله زودهنگام میتواند به بهبود مهارتهای ارتباطی کودک کمک کند.
۱- تعداد کلمات کودک بسیار کمتر از حد انتظار است
در حدود ۲ سالگی انتظار میرود کودک واژههای مختلفی برای اشیا و نیازهای روزمره داشته باشد. یکی از علائم احتمالی مشکل زبانی در ۲ سالگی استفاده از کمتر از ۵۰ کلمه است.
۲- کودک دو کلمه را کنار هم نمیگذارد
کودک در محدوده ۱۹ تا ۲۴ ماهگی معمولا باید بتواند دستکم دو کلمه را برای بیان خواسته یا منظور خود کنار هم قرار دهد. عبارتهایی مانند «آب بده» یا «مامان بیا» نمونهای از این مرحله هستند.
۳- واژگان کودک رشد نمیکند
اگر کودک برای مدت طولانی تقریبا همان تعداد محدود کلمات را استفاده کند و کلمات جدید به تدریج به دایره واژگانش اضافه نشوند بهتر است وضعیت او توسط متخصص بررسی شود. یادگیری مداوم واژههای جدید یکی از بخشهای مهم رشد زبان است.
۴- درک صحبت دیگران برای کودک دشوار است
مشکل گفتاری همیشه به معنای کم حرف زدن نیست. بعضی کودکان در فهمیدن دستورهای ساده یا سوالهای معمول مشکل دارند. برای مثال ممکن است نتوانند درخواستهایی مانند «توپ را بده» یا «کفشت را بیار» را به درستی دنبال کنند.
۵- کودک برای درخواست کردن از کلمات استفاده نمیکند
در سنین پایین کودک به تدریج یاد میگیرد برای درخواست غذا یا اسباببازی و جلب توجه از کلمات استفاده کند. تکیه مداوم بر گریه یا کشیدن دست والدین بدون استفاده از کلمات میتواند نیازمند بررسی بیشتر باشد.
۶- گفتار کودک برای اطرافیان قابل فهم نیست
در ۲ تا ۳ سالگی گفتار کودک هنوز ممکن است کاملا واضح نباشد. با این حال باید بخش قابل توجهی از صحبتهای او برای اعضای خانواده و نزدیکان قابل فهم باشد. تلفظ برخی صداها در این سن هنوز در حال تکامل است.
۷- کودک بسیاری از صداهای گفتاری را تولید نمیکند
در محدوده ۲ تا ۳ سالگی کودک معمولا باید بتواند صداهایی مانند «ک»، «گ»، «ف»، «ت»، «د» و «ن» را در کلمات تولید کند. اشتباه در بعضی صداها در این سن طبیعی است، اما دشواری گسترده در تولید صداها میتواند نیازمند ارزیابی گفتار باشد.
۸- کودک به سوالهای ساده پاسخ نمیدهد
در مسیر رشد زبان کودک به تدریج توانایی پاسخ دادن به سوالهای ساده را پیدا میکند. در محدوده ۲ تا ۳ سالگی انتظار میرود کودک بتواند به سوالهایی درباره اشیا و فعالیتهای روزمره پاسخ دهد و کمکم سوالهایی مانند «چرا» و «چطور» را نیز مطرح کند.
۹- کودک نمیتواند نام خودش را بگوید
گفتن نام خود یکی از مهارتهایی است که برای محدوده ۲ تا ۳ سالگی در فهرست نقاط عطف ارتباطی قرار دادهاند. اگر کودک در این سن همچنان در گفتن نام خود مشکل قابل توجهی داشته باشد بهتر است مهارتهای زبانی او ارزیابی شود.
۱۰- مهارتی را که قبلا داشته از دست میدهد
از دست دادن کلمات یا مهارتهای ارتباطی که کودک قبلا به دست آورده است اهمیت ویژهای دارد. اگر کودک مهارتی را از دست داده یا دیگر مهارتهای جدیدی یاد نمیگیرد والدین برای ارزیابی با متخصص اطفال یا گفتاردرمانگر مشورت کنند.
در ۳ سالگی چه انتظاری داریم؟
طبق معیارهای مختلف کودک ۳ ساله معمولا باید بتواند دستکم دو رفتوبرگشت در یک گفتوگو داشته باشد و سوالهایی مانند «چه کسی؟»، «کجا؟» و «چرا؟» بپرسد. همچنین باید بتواند نام کوچک خود را بگوید و صحبتهایش بیشتر اوقات برای دیگران قابل فهم باشد.
البته تفاوت بین کودکان طبیعی است و رسیدن به یک مهارت دقیقا در روز تولد ۲ یا ۳ سالگی ضروری نیست. نقاط عطف رشدی محدوده سنی هستند و ابزار تشخیص قطعی اختلال محسوب نمیشوند. اگر کودک چندین مهارت مورد انتظار را ندارد یا روند یادگیری او متوقف شده است مراجعه به گفتاردرمانگر میتواند به مشخص شدن علت و نیاز کودک به مداخله کمک کند.