از «نخبه» تا «جهش» مسأله فقط ایده نیست

در دانشگاه‌ها، ایده و دانش کم تولید نمی‌شود، اما همه این ایده‌ها به مرحله اجرا نمی‌رسند. گاهی یک ایده علمی ماه‌ها و حتی سال‌ها در مسیر دریافت مجوز، تأمین اعتبار، تصمیم‌گیری‌های اداری یا یافتن متولی مناسب متوقف می‌شود. در شرایطی که فناوری با سرعت زیادی در حال تحول است، چنین تأخیری می‌تواند یک فرصت مهم را به فرصتی از دست‌رفته تبدیل کند. به‌موقع به‌کار گرفتن فناوری یعنی اینکه‌هرگاه یک فناوری یا ایده می‌تواند مسأله‌ای از مسائل کشور را حل کند، نظام تصمیم‌گیری نیز آمادگی داشته باشد که آن را آزمایش، ارزیابی و در صورت موفقیت، اجرا کند. تأخیر در این فرآیند، علاوه بر از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی و علمی، می‌تواند به سرخوردگی و حتی خروج سرمایه‌های انسانی منجر شود. نخبه‌ای که بار‌ها با بی‌توجهی یا موانع اداری مواجه شود، ممکن است انگیزه خود را برای ادامه مسیر از دست بدهد.
به نظر می‌رسد حلقه مفقوده میان نخبه، ایده، فناوری و جهش، ضعف ارتباط مؤثر میان دانشگاه، دولت و بخش تولید است. دانشگاه دانش و راه‌حل تولید می‌کند، دولت ظرفیت سیاست‌گذاری و حمایت دارد و بخش تولید می‌تواند ایده را به محصول و خدمت تبدیل کند، اما این حلقه‌ها هنوز به اندازه کافی به یکدیگر متصل نیستند. باید سازوکاری شکل بگیرد که ایده‌های ارزشمند، پس از شناسایی، تا رسیدن به مرحله اجرا و بهره‌برداری رها نشوند.
از سوی دیگر، فناوری را نباید صرفا ابزاری برای رشد اقتصادی دانست. همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب اشاره کرده‌اند، فناوری و نوآوری می‌تواند در کنار فرهنگ و تربیت، به تولید قدرت ملی کمک کند. فناوری‌های آموزشی و هوش مصنوعی می‌توانند شیوه یادگیری و آموزش را متحول کنند؛ البته فناوری به خودی خود تربیت‌کننده نیست و نحوه استفاده و محتوای ارائه‌شده، تعیین‌کننده آثار آن است.
در این میان، استاد دانشگاه نقشی فراتر از انتقال دانش دارد. استاد می‌تواند حلقه اتصال میان دانش، فناوری و نیاز‌های واقعی جامعه باشد؛ استعداد‌های دانشجویان را شناسایی، موضوعات پژوهشی را به سمت مسائل واقعی کشور هدایت و میان دانشگاه، دستگاه‌های اجرایی و بخش تولید ارتباط برقرار کند. همچنین استاد می‌تواند با تقویت تفکر خلاق و نگاه نقادانه، دانشجویان را برای استفاده مسئولانه و هوشمندانه از فناوری‌های نوین آماده کند. اگر هدف، ایران قوی‌تر است، باید میان سرعت تحولات علمی و فناوری و سرعت تصمیم‌گیری کشور تناسب ایجاد شود. امروز فاصله میان یک ایده ارزشمند و یک فرصت ازدست‌رفته، گاهی بسیار کوتاه است. هنر حکمرانی علمی آن است که این فاصله را کاهش دهد و اجازه ندهد ایده‌هایی که می‌توانند مسائل کشور را حل کنند، در پیچ‌وخم تصمیم‌گیری‌ها متوقف بمانند.