خبرنگار و دیپلمات؛ دو روایت از یک جبهه

محمود صارمی، خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، در کنار دیپلمات‌ها و کارکنان کنسولگری جمهوری اسلامی ایران، در حال انجام وظیفه به شهادت رسیدند. از آن روز، نام خبرنگار و دیپلمات در حافظه تاریخی ما با یک خاطره مشترک پیوند خورده است؛ خاطره انسان‌هایی که در دو جایگاه متفاوت، اما در یک جبهه، برای ایران ایستادند.

این هم‌زمانیِ شهادت خبرنگار و دیپلمات، صرفاً یک واقعه تلخ نیست؛ نمادی از حقیقتی عمیق‌تر است. خبرنگار و دیپلمات، هر دو در خط مقدم خدمت به کشور قرار دارند؛ یکی با قلم، دوربین و میکروفن، دیگری با پیشبرد دیپلماسی. یکی رویداد را برای مردم و جهان روایت می‌کند و دیگری منافع و مصالح کشور را در عرصه بین‌المللی پیگیری می‌کند؛ اما مقصد هر دو یکی است: ایران و منافع ملی آن.
جهان امروز مرزهای میان این دو حوزه را بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک کرده است. سیاست خارجی دیگر صرفاً در اتاق‌های مذاکره و پشت میزهای دیپلماتیک رقم نمی‌خورد. همان‌گونه که وزیر امور خارجه، جناب آقای دکتر سید عباس عراقچی، نیز تأکید کرده‌اند، میدان، دیپلماسی و رسانه سه ضلع مکمل سیاست خارجی هستند. میدان، واقعیت‌های قدرت را شکل می‌دهد؛ دیپلماسی، زبان و مسیر تعامل را می‌گشاید و رسانه، این واقعیت‌ها را روایت و به جامعه و جهان منتقل می‌کند.

از همین منظر، خبرنگار صرفاً ناقل خبر نیست. او در شکل‌گیری فهم عمومی از تحولات کشور، از سیاست خارجی تا بحران‌های ملی و منطقه‌ای، نقشی تعیین‌کننده دارد. در روزگاری که یک تصویر، یک عنوان یا یک روایت می‌تواند در چند دقیقه مرزهای جغرافیایی را پشت سر بگذارد و بر ادراک میلیون‌ها انسان اثر بگذارد، مسئولیت رسانه دیگر محدود به انتقال یک رویداد نیست؛ رسانه بخشی از عرصه شکل‌دهی به افکار عمومی است.

سال گذشته برای ایران و ایرانیان سالی سرنوشت‌ساز بود. کشور ما در معرض رخدادهای بزرگی قرار گرفت؛ از جنگ تحمیلی و حوادث تلخ داخلی تا رویارویی با حجم گسترده‌ای از روایت‌های متناقض و تحریف‌شده. در چنین روزهایی، جامعه بیش از هر زمان دیگری به خبر دقیق، روایت مسئولانه و تحلیل منصفانه نیاز داشت.

خبرنگاران ایرانی در این روزهای تاریخی در میدان ماندند. در کنار مردم ایستادند، از صحنه‌های بحران و مقاومت روایت کردند، صدای خانواده‌های آسیب‌دیده را رساندند و تلاش کردند واقعیت‌های ایران را در میان انبوه روایت‌های بیرونی و عملیات رسانه‌ای، به جامعه و جهان منتقل کنند. این تلاش، شایسته قدردانی است.

خبرنگار در روزهای عادی شاید روایتگر یک رویداد باشد؛ اما در روزهای سخت، خود بخشی از رویداد است. در هنگامه بحران، زمانی که شایعه با سرعتی بیشتر از خبر حرکت می‌کند و اطلاعات نادرست می‌تواند در زمانی کوتاه اضطراب و بی‌اعتمادی ایجاد کند، مسئولیت خبرنگار سنگین‌تر می‌شود. انتخاب یک عنوان، انتشار یک تصویر، نحوه طرح یک پرسش و حتی یک جمله می‌تواند بر افکار عمومی اثر بگذارد؛ می‌تواند به آرامش جامعه و فهم دقیق‌تر واقعیت کمک کند یا بر نگرانی و شکاف بیفزاید.
این البته به معنای کاستن از اهمیت نقد و پرسشگری نیست. برعکس، جامعه‌ای که خبرنگار حرفه‌ای و پرسشگر نداشته باشد، دیر یا زود در معرض روایت‌های یک‌سویه قرار می‌گیرد. نقد حرفه‌ای، پرسشگری مسئولانه و مطالبه‌گری دقیق یکی از ابزارهای تقویت منافع ملی است.

امروز دشمنان ایران بیش از هر زمان دیگری دریافته‌اند که جنگ فقط در میدان نظامی رخ نمی‌دهد. بخشی از این نبرد در ذهن‌ها، ادراک‌ها و روایت‌ها جریان دارد. آمیختن خبر واقعی با دروغ، تحریف، بزرگ‌نمایی و جهت‌دهی هدفمند، تلاشی برای اثرگذاری بر فهم ملت‌ها و تغییر تصویر کشورهاست. در چنین شرایطی، رسانه قدرتمند، دقیق و حرفه‌ای داخلی یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور است.
در همین مسیر، تلاش می‌شود ارتباط مستقیم و مستمر با اصحاب رسانه تقویت شود؛ از برگزاری منظم نشست‌های سخنگویی، حتی در دشوارترین روزهای جنگ، تا گفت‌وگو با رسانه‌ها، حضور در روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها و برگزاری جلسات تخصصی و توجیهی با خبرنگاران حوزه سیاست خارجی. 

در این میان، خبرنگار حرفه‌ای می‌تواند حلقه اتصال مردم، دستگاه دیپلماسی و جهان باشد؛ حلقه‌ای که اگر بر پایه اعتماد، دقت و مسئولیت شکل بگیرد، نه‌تنها به ارتقای آگاهی عمومی کمک می‌کند، بلکه سرمایه اجتماعی و قدرت ملی کشور را نیز تقویت خواهد کرد.

روز خبرنگار بر همه تلاشگران عرصه خبر و رسانه مبارک باد.