نقشه جهادی برای ایران

جهاددانشگاهی از ابتدای تأسیس، مأموریت خود را بر پیوند میان پژوهش، نوآوری و نیازهای جامعه بنا کرده و امروز نیز متناسب با شرایط جدید کشور، توسعه فناوری‌های راهبردی، کاربردی‌سازی دستاوردهای پژوهشی و حرکت به سمت هوشمندسازی را در اولویت قرار داده است. جام‌جم در آستانه این روز‌ با رئیس و مدیران جهاددانشگاهی به گفت‌وگو پرداخته است.

تقویت اقتدار ملی و علمی
پس از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ رمضان، بسیاری از دستگاه‌ها و نهادهای کشور برنامه‌های خود را متناسب با نیازهای جدید بازنگری کرده‌اند. جهاددانشگاهی نیز ازجمله مجموعه‌هایی است که با حفظ مأموریت‌های علمی و پژوهشی خود، بخشی از ظرفیت‌هایش را به حوزه‌های راهبردی و نیازهای نوظهور کشور معطوف کرده است. دکتر علی منتظری، رئیس جهاددانشگاهی در گفت‌وگو با جام‌جم از بازتعریف اولویت‌های این نهاد در شرایط فعلی کشور با تمرکز بر تقویت همزمان اقتدار علمی و اقتدار دفاعی می‌گوید. او با بیان این‌که جهاددانشگاهی سال‌ها در مسیر توسعه اقتدار علمی کشور فعالیت کرده و در برخی حوزه‌ها جزو مجموعه‌های پیشرو در داخل و خارج از کشور به شمار می‌رود، می‌افزاید: در حوزه دفاعی نیز جهاددانشگاهی در سال‌های ابتدایی تأسیس خود تجربه فعالیت داشت اما پس از پایان جنگ تحمیلی، بخش عمده ظرفیت‌های این نهاد برای پاسخگویی به نیازهای کشور در سایر حوزه‌ها به‌کار گرفته شد. به گفته منتظری، با توجه به جنگ‌های اخیر و نیازهای جدید کشور، اکنون تقویت بخش پژوهش و فناوری‌های دفاعی به یکی از اولویت‌های جهاددانشگاهی تبدیل شده است. در این زمینه همکاری نزدیک و مستمری با وزارت دفاع شکل گرفته و بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های پژوهشی جهاددانشگاهی برای پاسخگویی به نیازهای این حوزه متمرکز شده است. ‌ پس از حوزه دفاعی، تمرکز بر مسائل فعلی کشور و پژوهش از دیگر اولویت‌های جهاددانشگاهی است. منتظری می‌گوید: این نهاد در حال حاضر بر حوزه‌هایی همچون انرژی، محیط زیست، امنیت غذایی و همچنین فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، علوم شناختی و زیست مصنوعی متمرکز شده است. در راستای توسعه این حوزه‌ها نیز تاکنون چهار مرکز تخصصی تأسیس شده که هم‌اکنون در مرحله تجهیز و تکمیل قرار دارند. همچنین مرکز زیست‌مصنوعی در استان قم با اختصاص زمین و آغاز عملیات عمرانی وارد مرحله اجرا شده و پس از تکمیل زیرساخت‌ها، فعالیت‌های تخصصی آن آغاز خواهد شد. رئیس جهاددانشگاهی با بیان این‌که فعالیت در حوزه‌های هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی و علوم شناختی نیز آغاز شده، می‌افزاید: برخی از این حوزه‌ها در مراحل اولیه به تجهیزات گسترده نیاز ندارند و با استفاده از ظرفیت‌های آزمایشگاهی موجود، امکان آغاز فعالیت‌های پژوهشی فراهم شده است. در کنار این اقدامات، اکنون جهاددانشگاهی آمادگی دارد در هر حوزه‌ای که دولت برای حل مسائل کشور به ظرفیت‌های علمی و پژوهشی این نهاد نیاز داشته باشد، همکاری لازم را ارائه کند.

۲۰ پروژه در مسیر هوشمندسازی 
شتاب تحولات هوش مصنوعی، بسیاری از کشورها و سازمان‌ها را به سمت بهره‌گیری از این فناوری برای افزایش بهره‌وری و حل مسائل پیچیده سوق داده است. در همین راستا، حدود یک سالی است که جهاددانشگاهی نیز با راه‌اندازی مرکز راهبری هوش مصنوعی، توسعه پروژه‌های کاربردی در حوزه هوشمندسازی را در دستور کار قرار داده است. دکتر سید‌عبدالحمید احمدی، قائم‌مقام رئیس جهاددانشگاهی و معاون پشتیبانی و مدیریت منابع در این‌خصوص به جام‌جم می‌گوید: خوشبختانه زیرساخت‌های لازم برای فعالیت این مرکز فراهم شده است و طرح‌ها و برنامه‌های متعددی در حوزه‌های مدیریتی، آموزشی، پژوهشی و علمی تدوین شده که بخشی از آنها به پروژه‌های اجرایی تبدیل شده و هم‌اکنون در حال اجراست.
 احمدی درباره ‌پروژه‌های مرتبط با هوشمندسازی نیز عنوان می‌کند: این مسأله در حوزه‌های مختلف ازجمله دانشگاه هوشمند، ساختمان هوشمند، استان هوشمند و سایر مجموعه‌هایی که ظرفیت بهره‌گیری از فناوری‌های هوش مصنوعی را دارند، طراحی و به دستگاه‌های مختلف ارائه شده که بخشی از این طرح‌ها پس از انعقاد قرارداد وارد مرحله اجرا شده‌اند. قائم‌مقام رئیس جهاددانشگاهی تاکید می‌کند: باتوجه به سرعت تحولات فناوری هوش مصنوعی، این مرکز نیز باید به‌صورت مستمر خدمات، برنامه‌ها و فعالیت‌های تخصصی خود را متناسب با نیازهای روز به‌روزرسانی کند تا بتواند پاسخگوی نیاز بخش‌های مختلف کشور باشد. بر همین اساس سیاست مرکز راهبری هوش مصنوعی از ابتدا بر کاربردی‌سازی فناوری و استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای حل مسائل کشور متمرکز بوده‌، چراکه هوشمندسازی مراکز درمانی، آموزشی، اداری و مدیریتی، زمینه ایجاد تحول ساختاری و ارتقای کیفیت خدمات را فراهم می‌کند و آثار آن در نحوه ارائه خدمات و افزایش بهره‌وری دستگاه‌ها قابل مشاهده است. به گفته وی در راستای این امر، جهاددانشگاهی به‌عنوان نهادی تعامل‌محور، با دانشگاه‌ها، وزارتخانه‌ها، استانداری‌ها، سازمان‌های ملی و مجموعه‌های فعال در بخش‌های صنعتی و خدماتی همکاری مستمر دارد و موضوع هوشمندسازی نیز در این همکاری‌ها با استقبال قابل‌توجهی مواجه شده است. علاوه‌بر آن، تاکنون بیش از ۲۰‌پروژه در این مرکز تعریف و تدوین شده که بخشی از آنها در حال اجرا بوده و بخش دیگری نیز در مرحله مذاکره و نهایی‌سازی قراردادها قرار دارد.

تجاری‌سازی برای حل مسأله
تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی، حلقه اتصال علم به صنعت و یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اثربخشی پژوهش در حل مسائل کشور است. هرچند بسیاری از فناوری‌ها در مراکز علمی تولید می‌شوند اما تنها بخشی از آنها به مرحله محصول و ورود به بازار می‌رسند. جهاددانشگاهی نیز به عنوان یکی از نهادهای فعال در حوزه فناوری، تلاش کرده با توسعه زیست‌بوم نوآوری، مسیر تبدیل ایده به محصول و کاربردی‌سازی فناوری را هموار کند. در همین راستا دکتر حمید صابرفرزام، رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی دراین‌باره به جام‌جم می‌گوید: بخش عمده‌ای از فعالیت‌های پژوهشی جهاددانشگاهی به سفارش سازمان‌ها، نهادها و شرکت‌های خصوصی انجام می‌شود و طبیعی است که این دستاوردها، به دلیل نیاز مشخصی که برای آنها تعریف شده، مسیر تجاری‌سازی را نیز طی کنند.  البته در کنار این پروژه‌ها، جهاددانشگاهی بخشی از پژوهش‌های خود را نیز بدون کارفرمای بیرونی و براساس نیازهای علمی و فناورانه کشور انجام می‌دهد. بخشی از این دستاوردها در حوزه پژوهش‌های بنیادی قرار می‌گیرند که اگرچه بازار مستقیمی ندارند اما برای توسعه دانش و ادامه تحقیقات علمی ضروری هستند. در مقابل، بخشی دیگر به فناوری و محصول قابل عرضه تبدیل می‌شوند و وارد چرخه تجاری‌سازی خواهند شد. به گفته صابرفرزام، فناوری‌ها و محصولات قابل تجاری‌سازی از طریق ساختارهای تخصصی جهاددانشگاهی به بازار معرفی می‌شوند. در حال حاضر حدود ۴۰ شرکت وابسته و تابعه جهاددانشگاهی مسئولیت توسعه بازار و تجاری‌سازی این محصولات را برعهده دارند. همچنین سه پارک علم و فناوری، سه پردیس فناوری، ۲۴ مرکز رشد و ۴۲ مرکز نوآوری نیز دایر هستند که بیش از ۸۰۰‌شرکت و هسته فناور در آنها فعالیت می‌کنند. این مجموعه‌ها علاوه‌بر تجاری‌سازی دستاوردهای جهاددانشگاهی، محصولات فناورانه سایر دانشگاه‌ها و مراکز علمی را نیز به بازار و صنعت متصل می‌کنند. او درباره برنامه‌های جهاددانشگاهی برای افزایش تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و توسعه درآمدهای فناورانه نیز می‌گوید: باوجود محدودیت‌های مالی و حمایت محدود دولت، نگاه جهاددانشگاهی صرفا اقتصادی نبوده و این نهاد به دنبال کسب سود از فناوری‌ها نیست بلکه هدف اصلی جهاددانشگاهی ایجاد زیست‌بوم حل مسأله است. ازاین‌رو، منظور ما از تجاری‌سازی بیش از آن‌که کسب درآمد باشد، کاربردی‌سازی فناوری‌ها و استفاده از آنها برای حل مسائل کشور است.