به گزارش جامجم آنلاین، تغذیه با شیر مادر یکی از مهمترین عوامل در تأمین سلامت نوزاد و مادر است و متخصصان بر تداوم آن تا دو سالگی تأکید دارند. شیر مادر در شش ماه نخست زندگی نیازهای اصلی نوزاد را تأمین میکند و نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی و کاهش بیماریها دارد. با وجود این، باورهای غلط، تبلیغات شیرخشک و نگرانی مادران از کافی نبودن شیر، از موانع تداوم شیردهی است. در همین راستا، حمایت از مادران، آموزش صحیح و فرهنگسازی اهمیت زیادی دارد و در موارد خاص نیز بانکهای شیر میتوانند نیاز نوزادان محروم از شیر مادر را تأمین کنند.
همزمان با هفته جهانی ترویج تغذیه با شیر مادر از دهم تا شانزدهم مردادماه، دکتر رضا سعیدی، متخصص کودکان و فوقتخصص نوزادان، استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، در گفتوگو با جامجم آنلاین درباره اهمیت تغذیه نوزاد با شیر مادر و فواید آن برای مادر و کودک توضیح داد.
دکتر سعیدی با اشاره به شعار هفته جهانی ترویج تغذیه با شیر مادر گفت: شعار امسال بر آغازی سالم و پایدار با شیر مادر تأکید دارد و تغذیه با شیر مادر یکی از سالمترین و غیرقابلجایگزینترین انواع تغذیه برای شیرخواران است.
وی افزود: ما تعبیری داریم که میگوییم دو چیز در جهان جایگزین ندارد؛ یکی مهر مادر و دیگری شیر مادر؛ بنابراین سالمترین و مفیدترین تغذیه برای هر شیرخواری، شیر مادر است.
توصیه به ادامه شیردهی تا دو سالگی
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده با بیان اینکه توصیه متخصصان، ادامه تغذیه با شیر مادر تا دو سالگی است، اظهار کرد: در شش ماه نخست زندگی، شیر مادر نیازهای اصلی شیرخوار را تأمین میکند و در این دوره تغذیه کودک باید بر شیر مادر متمرکز باشد.
وی ادامه داد: از شش ماهگی، در کنار ادامه تغذیه با شیر مادر، باید غذای کمکی مناسب سن کودک نیز به رژیم غذایی او اضافه شود تا سایر نیازهای تغذیهای شیرخوار تأمین شود.
دکتر سعیدی با تأکید بر تداوم شیردهی پس از یک سالگی گفت: حتی پس از یک سالگی نیز شیر مادر همچنان بخشی از نیازهای غذایی کودک را تأمین میکند و توصیه اکید ما این است که در صورت امکان، تغذیه با شیر مادر تا دو سالگی ادامه پیدا کند؛ چراکه فواید بینظیری برای کودک دارد.
فواید شیردهی برای مادران
این متخصص کودکان و فوقتخصص نوزادان با اشاره به فواید شیردهی برای مادر گفت: تغذیه با شیر مادر فقط برای نوزاد مزیت ندارد و فواید مختلفی نیز برای سلامت مادر به همراه دارد. مادرانی که به فرزند خود شیر میدهند، کمتر در معرض برخی سرطانها مانند سرطان پستان و رحم قرار میگیرند.
وی افزود: خونریزیهای پس از زایمان و کمخونی نیز در مادرانی که شیردهی دارند، کمتر است و ارتباط عاطفی میان مادر و کودک نیز میتواند به سلامت روان مادر کمک کند.
دکتر سعیدی همچنین به تأثیر شیردهی بر بازگشت وزن مادر پس از بارداری اشاره کرد و گفت: مادران در دوران بارداری معمولاً حدود ۹ تا ۱۸ کیلوگرم افزایش وزن دارند که بخشی از این وزن پس از زایمان باقی میماند. شیردهی به مصرف ذخایر انرژی بدن کمک میکند و میتواند روند بازگشت مادر به وزن پیش از بارداری را تسهیل کند.
وی ادامه داد: مادر شیرده ممکن است روزانه حدود یکونیم لیتر شیر تولید کند و در این فرایند مقدار قابل توجهی کالری، کلسیم، املاح و چربی از بدن او مصرف میشود. به همین دلیل، مادر شیرده باید تغذیه مناسبی داشته باشد و حتی توصیه میشود روزانه حدود ۳۰۰ کالری بیشتر دریافت کند تا ذخایر بدن، ویتامینها و املاح او دچار کمبود نشود.
فواید شیر مادر برای نوزادان
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده درباره فواید شیر مادر برای نوزاد نیز گفت: مزایای شیر مادر برای نوزاد را میتوان در دو دسته فواید کوتاهمدت و بلندمدت تقسیم کرد. در کوتاهمدت، شیر مادر نیازهای مختلف شیرخوار از جمله آب، املاح، پروتئین، کالری و چربی را تأمین میکند.
وی افزود: به همین دلیل، شیر مادر تغذیهای است که برای نوزاد فواید متعدد و غیرقابل جایگزینی دارد و باید تلاش کنیم فرهنگ تغذیه با شیر مادر در جامعه بیش از گذشته ترویج شود.
دکتر سعیدی با اشاره به نقش شیر مادر در تقویت سیستم ایمنی نوزاد گفت: کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، به دلیل وجود آنتیبادیها و سلولهای ایمنی زنده در شیر مادر، سیستم ایمنی قویتری دارند.
وی ادامه داد: معمولاً در سه تا شش ماه نخست تولد، زمانی که نوزاد چیزی غیر از شیر مادر مصرف نمیکند، کمتر بیمار میشود و بیماریها معمولاً از حدود سه تا شش ماهگی بیشتر مشاهده میشوند؛ یعنی زمانی که در کنار شیر مادر، غذاهای دیگری نیز وارد رژیم غذایی کودک میشود.
این متخصص کودکان و فوقتخصص نوزادان تأکید کرد: ایمنیای که از طریق شیر مادر به کودک منتقل میشود، در هیچ شیرخشکی وجود ندارد. سلولهای ایمنی و آنتیبادیهای موجود در شیر مادر بهصورت روزمره به کودک منتقل میشوند و نقش مهمی در محافظت از او در برابر بیماریها دارند.
کاهش بیماریهای تنفسی و گوارشی با شیر مادر
وی با اشاره به تأثیر تغذیه با شیر مادر بر کاهش بیماریهای دوران کودکی اظهار کرد: مطالعات نشان دادهاند که مرگومیر ناشی از بیماریهای تنفسی در کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، به میزان قابل توجهی کمتر است و در برخی گزارشها حدود پنج برابر کاهش داشته است.
دکتر سعیدی ادامه داد: مرگومیر ناشی از بیماریهای گوارشی نیز در کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، به شکل چشمگیری کمتر است که این موارد، اثرات تقویت سیستم ایمنی توسط شیر مادر را نشان میدهد.
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده با اشاره به فواید بلندمدت شیر مادر گفت: تغذیه با شیر مادر در درازمدت نیز میتواند در کنترل و کاهش خطر برخی بیماریها مؤثر باشد. برای مثال، کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در مقایسه با کودکانی که با شیرخشک تغذیه شدهاند، کمتر به دیابت نوع ۲ مبتلا میشوند.
وی افزود: برخی بیماریهای مزمن گوارشی، بعضی سرطانهای مرتبط با سیستم ایمنی مانند لنفومها و همچنین برخی بیماریهای قلبیعروقی نیز در کودکانی که با شیر مادر تغذیه شدهاند، کمتر مشاهده میشود.
تأثیر شیر مادر بر هوش و سلامت عاطفی کودک
دکتر سعیدی همچنین به تأثیر تغذیه با شیر مادر بر رشد شناختی کودک اشاره کرد و گفت: شیر مادر میتواند بر ضریب هوشی کودک نیز تأثیر داشته باشد و در برخی مطالعات گزارش شده است که نمره هوشی کودکان تغذیهشده با شیر مادر، تا حدود هشت نمره بیشتر از کودکانی بوده که با شیرخشک تغذیه شدهاند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، موضوع سلامت عاطفی و هیجانی نیز اهمیت دارد. کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، معمولاً از نظر عاطفی و هیجانی ثبات بیشتری دارند و مشکلاتی مانند کولیک، بیقراری و اختلالات خواب را کمتر تجربه میکنند.
کاهش تغذیه انحصاری با شیر مادر در ایران
دکتر سعیدی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در زمینه ترویج تغذیه با شیر مادر گفت: در مقطعی تبلیغات شیرخشک در کشورهای مدرن بسیار گسترده بود و بسیاری از مادران از شیردهی پرهیز میکردند. پس از آن، سیاستگذاریهای گستردهای برای ترویج تغذیه با شیر مادر و کاهش تبلیغات غذاهای کمکی، شیرخشک و سایر محصولات جایگزین انجام شد و این کشورها تا حدود زیادی توانستند آمار تغذیه با شیر مادر را افزایش دهند.
وی افزود: در جوامع سنتی شرایط متفاوت بود و مادران عمدتاً شیر دادن به فرزند را وظیفه طبیعیشان میدانستند. در چند دهه قبل، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مادران در کشور تغذیه با شیر خودشان را انجام میدادند و درصد کمتری به سمت شیرخشک میرفتند.
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده ادامه داد: متأسفانه اکنون در کشور ما میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر به حدود ۴۷ درصد رسیده است؛ یعنی کمتر از نیمی از مادران در شش ماه نخست، فرزندشان را فقط با شیر خودشان تغذیه میکنند و به سراغ شیر کمکی یا شیرخشک نمیروند.
دکتر سعیدی با اشاره به هدفگذاری سازمانهای جهانی برای افزایش تغذیه انحصاری با شیر مادر به بیش از ۵۰ درصد گفت: ما به این هدف جهانی نزدیک هستیم، اما نکته مهم این است که کشورهای دیگر عمدتاً تلاش کردهاند آمار خود را از حدود ۲۰ درصد به بالای ۵۰ درصد برسانند، در حالی که ما از آمار ۷۰ تا ۸۰ درصدی در گذشته به حدود ۴۷ درصد رسیدهایم.
وی تأکید کرد: هفته ترویج تغذیه با شیر مادر فرصت مناسبی است تا به مادران یادآوری کنیم شیر مادر جایگزین ندارد و شیرخشک هرچقدر هم تبلیغ شود، نمیتواند جای شیر مادر را بگیرد.
این متخصص کودکان و فوقتخصص نوزادان افزود: بسیاری از بیماریها از جمله بیماریهای قلبی و عروقی، اختلالات ایمنی، بیماریهای عفونی، دیابت و برخی بیماریهای گوارشی با تغذیه با شیر مادر کاهش پیدا میکنند و حتی بر رشد شناختی و ضریب هوشی کودک نیز تأثیر دارد.
باورهای غلط؛ یکی از موانع شیردهی مادران
دکتر سعیدی در پاسخ به این پرسش که برای مقابله با باورهای غلط و فرهنگسازی درباره اهمیت شیر مادر چه باید کرد، گفت: یکی از مشکلات، باورهای نادرستی است که گاهی از سوی اطرافیان به مادر منتقل میشود و اعتمادبهنفس او را برای شیردهی کاهش میدهد.
وی افزود: مادری که فرزند اول خود را به دنیا آورده و آموزشهای لازم را ندیده است، ممکن است تحت تأثیر اطرافیان قرار بگیرد. وقتی مرتب به او گفته میشود که شیرش کافی نیست یا کیفیت مناسبی ندارد، این مسأله میتواند از نظر روحی و روانی مادر را تحت تأثیر قرار دهد و در نهایت بر روند شیردهی نیز اثر بگذارد.
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده با اشاره به نقش شرایط جسمی و روحی مادر در دوران پس از زایمان گفت: مادر در روزهای نخست پس از زایمان شرایط ویژهای دارد و باید از سوی خانواده حمایت شود، استراحت و آرامش داشته باشد و از تغذیه مناسبی برخوردار باشد.
وی ادامه داد: در مواردی که واقعاً میزان شیر مادر کم باشد، میتوان با نظر پزشک از مکملها و داروهای افزایشدهنده شیر استفاده کرد تا میزان تولید شیر افزایش پیدا کند.
آیا شیر مادران کمکیفیت است؟
دکتر سعیدی با تأکید بر اینکه نگرانی مادران درباره کیفیت شیرشان در اغلب موارد بیمورد است، اظهار کرد: بهعنوان یک اصل، ترکیب شیر مادران تقریباً مشابه است و تنها در مواردی که مادر دچار سوءتغذیه شدید باشد، ممکن است وضعیت شیر تحت تأثیر قرار گیرد. در غیر این صورت، مادرانی که تغذیه معمولی دارند، شیر با ترکیب مناسب برای فرزندشان تولید میکنند.
وی افزود: هر مادر در حالت طبیعی میتواند حداقل دو فرزند را با شیر خود تغذیه کند؛ بنابراین شیردهی یک امر طبیعی و عمومی است و در توان اکثریت مادران قرار دارد.
چه زمانی شیر مادر برای نوزاد ممنوع میشود؟
دکتر سعیدی درباره شرایطی که ممکن است پزشک، تغذیه نوزاد با شیر مادر را ممنوع کند نیز گفت: برخی نوزادان به بیماریهای متابولیک مبتلا هستند و در این شرایط، مصرف شیر مادر میتواند برای آنها خطرناک و حتی مرگبار باشد. این نوزادان باید از شیرهای مخصوص یا متناسب با بیماری خود استفاده کنند.
وی افزود: بیماریهایی مانند شربت افرا از جمله این موارد هستند که ممکن است در هر چند هزار تولد، یک مورد از آنها مشاهده شود. این بیماریها توسط پزشک تشخیص داده میشوند و در صورت نیاز، شیرخشک مخصوص متناسب با بیماری برای نوزاد تجویز خواهد شد.
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده ادامه داد: در برخی موارد نیز ممکن است مادر شرایط خاصی داشته باشد که پزشک توصیه کند نوزاد از شیر مادر تغذیه نکند. گاهی نیز نوزاد به دلایل مختلف بیمار است و امکان تغذیه با شیر مادر را ندارد؛ بنابراین موارد استثنایی وجود دارد که باید با نظر پزشک درباره آنها تصمیمگیری شود.
این متخصص کودکان و فوقتخصص نوزادان تأکید کرد: بهطور معمول بهترین شیر برای هر کودک، شیر مادر است و حتی نوزادان نارس و دوقلو نیز میتوانند از شیر مادر استفاده کنند.
وی افزود: البته در برخی موارد استثنایی، بهویژه در مورد نوزادان نارس، ممکن است پزشک توصیه کند مکملهای خاصی به شیر مادر اضافه شود؛ اما تلاش ما این است که نوزاد را تا حد امکان از شیر مادر که جایگزینی برای آن وجود ندارد، محروم نکنیم.
فعالیت بانکهای شیر مادر
دکتر سعیدی با اشاره به راهاندازی بانکهای شیر مادر در کشور گفت: در حال حاضر حدود ۱۸ بانک شیر تحت نظارت وزارت بهداشت در کشور فعال است و برنامه داریم امسال چند بانک شیر دیگر نیز راهاندازی کنیم.
وی ادامه داد: در بیمارستانهایی مانند بیمارستان مفید که از مراکز تخصصی کودکان محسوب میشود نیز بانک شیر راهاندازی شده است. در این مراکز، مادرانی که فرزندشان بیمار است یا به هر دلیل امکان استفاده از شیر خودشان را ندارند، میتوانند بهصورت داوطلبانه شیر خود را به بانک شیر اهدا کنند.
رئیس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده توضیح داد: شیرهای اهدایی پس از دریافت، پاستوریزه، بستهبندی و در شرایط مناسب نگهداری میشوند و مادرانی که شیر کافی ندارند و فرزندشان در بیمارستان بستری است یا در منزل به شیر مادر نیاز دارد، میتوانند این شیر را تقریباً بهصورت رایگان از بانکهای شیر دریافت کنند.
وی اظهار کرد: در بیمارستان نیز در صورت نیاز، پرستاران میتوانند از شیر بانک شیر برای نوزادان نارس استفاده کنند؛ بهویژه نوزادانی که ممکن است به دلیل شرایط خاص خود، برای مدت دو یا سه ماه در بیمارستان بستری باشند.
در گفتوگو با کارگردان «افسانه سپهر» مطرح شد:
نگاهی به سه قسمت نخست سریال کوری
