مساله لبنان و نظم امنیتی جدید در غرب آسیا
طبق بند اول تفاهمنامه پایان جنگ که میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا امضا شد، واشنگتن وظیفه دارد اسرائیل را بهعنوان مهمترین متحد منطقهای خود از انجام عملیات نظامی جدید در فلسطین و لبنان بازدارد و نیروهای نظامی این رژیم را وادار به خروج از خاک کشور لبنان و بازگشت به پشت مرزهای بینالمللی کند؛ مسالهای که براساس متن تفاهمنامه، باید در همان لحظه ابتدایی امضای دو رئیسجمهور اجرایی میشد ولی تاکنون محقق نشده است.
در همین راستا و پس از سفر تیم مذاکرهکننده ایرانی به کشور سوئیس و برگزاری جلسهی اول مذاکرات میان تهران و واشنگتن، تشکیل و تاسیس یک نهاد جدید سهجانبه میان ایران، لبنان و ایالات متحده بهنام «واحد کنترل منازعه» برای بررسی وضعیت جنگ در لبنان و جلوگیری از ادامه عملیات نظامی اسرائیل در این کشور مورد تصویب قرار گرفت؛ نهادی که در همان زمان هم نسبت به ماهیت وجودی و اجرایی آن - که مصداق نقض بند اول تفاهمنامه اسلامآباد خواهد بود - از سوی کارشناسان و اندیشمندان روابط بینالملل هشدار داده شد، اما نهایتا بهعنوان یک دستاورد از سوی تیم مذاکرهکننده مطرح شد و قرار است طی روزهای آینده و با حضور سفیر ایران در لبنان، اولین جلسه این کمیته برگزار شود. ایراد بنیادین به تاسیس و تشکیل چنین کمیتهای، الزام ایران به پذیرش گفتوگوهای منطقهای با طرف آمریکا - به نیابت از اسرائیل - بر سر موضوعات مرتبط با شبکه مقاومت است. در این کمیته، طرف آمریکایی قطعا مسائل بیاساسی مانند لزوم خلع سلاح حزبالله را مطرح میکند که اگرچه با مخالفت قطعی طرف ایرانی مواجه خواهد شد، اما زمینه و مسیر را برای شکلگیری چنین روندی در مسیر پیشرو باز خواهد کرد. در واقع، ایران با پذیرش تشکیل «واحد کنترل منازعه» علاوه بر تایید نقض بند اول تفاهمنامه از سوی آمریکا، مسیر گفتوگوهای منطقهای بر سر میراث شبکه مقاومت - که یکی از ارکان بنیادین حراست از امنیت ملی کشورمان است - را باز کرده است. این مساله از آنجایی اهمیت بیشتری پیدا میکند و زمینه را برای ابراز نگرانیهای بیشتر فراهم میکند که چنین دستورکاری از سوی دولت یازدهم و دوازدهم در کشورمان نیز پیگیری میشد که در ادبیات سیاسی ایران با عنوان «برجام منطقهای» شناخته میشود. در این الگو، پس از اجرای برجام هستهای و کناررفتن پرونده هستهای ایران از مسیر برقراری روابط تهران - واشنگتن، پرونده شبکه مقاومت در منطقه غرب آسیا روی میز گفتوگوهای دو طرف قرار میگیرد و ایران میبایست در این زمینه نیز امتیازاتی را به طرف مقابل اعطا کند تا بتواند از برخی مزیتها و دستاوردهای اقتصادی بهرهمند شود. با توجه به عدم تاکید تیم مذاکرهکننده بر تحقق بند اول تفاهمنامه پایان جنگ و اقدام به تشکیل یک کمیته جدید و بیدلیل برای «گفتوگو درباره پایان جنگ در لبنان و نه برقراری پایان جنگ و خروج اشغالگران از خاک لبنان»، این نگرانی جدی وجود دارد که این مسیر نهایتا منجربه همان برجام منطقهای شود که از سوی دکتر محمدجواد ظریف طراحی و ایدهپردازی شده بود؛ مسالهای که با پذیرش سقوط حکومت سوریه در «اجلاس آستانه» که در دوحه و با حضور دکتر سیدعباس عراقچی برگزار شد، همپوشانی جدی و نگرانکنندهای دارد.
گفت و گو
