درسهای محاصره برای اقتصاد ایران
وقوع دو جنگ تحمیلی اخیر، اهمیت لجستیک و ترانزیت را بیش از هر زمان دیگری برای اقتصاد ایران آشکار کرد. اگرچه حملونقل دریایی همچنان ستون اصلی تجارت خارجی کشور است اما تجربه محاصره در مسیرهای دریایی نشان داد که تکیه صرف بر بنادر جنوبی و چند مسیر مشخص نمیتواند پاسخگوی نیازهای بلندمدت اقتصاد ایران باشد. با این حال طی سالهای اخیر رویکرد جدیدی در سیاستگذاری حملونقل و تجارت خارجی کشور شکل گرفته است؛ رویکردی که بر تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، توسعه کریدورهای بینالمللی و فعالسازی همزمان بنادر، مرزهای زمینی و شبکه ریلی استوار است. یکی از مهمترین مزایای ایران، موقعیت جغرافیایی آن است. ایران از معدود کشورهای جهان است که با ۱۵ کشور هممرز است. کشورمان همچنین در حد فاصل دو قاره آسیا و اروپا قرار گرفته و پل ارتباطی مهمی برای اتصال شمال و جنوب و شرق و غرب جهان بهشمار میرود.
کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند که پایان محدودیتهای دریایی و بازگشت تدریجی جریان تجارت به بنادر کشور نباید موجب بازگشت به الگوی گذشته شود. در این چارچوب و پس از خاتمه جنگ که یادداشت تفاهم آن میان ایران و آمریکا امضا شد، بنادر جنوبی همچنان نقش محوری خود را حفظ خواهند کرد. بندر شهید رجایی، چابهار و سایر بنادر تجاری کشور مهمترین دروازههای ورود و خروج کالا باقی میمانند اما همزمان باید ظرفیت بنادر شمالی نیز برای اتصال ایران به بازارهای روسیه، قفقاز و آسیای مرکزی افزایش یابد. توسعه مسیرهای دریایی خزر، تقویت بنادر امیرآباد، انزلی و کاسپین و اتصال آنها به شبکه ریلی و جادهای کشور میتواند بخشی از فشار وارده بر مسیرهای جنوبی را کاهش دهد. این موضوع بهویژه در شرایط بحرانهای منطقهای یا محدودیتهای احتمالی در آبراههای جنوبی، اهمیت بیشتری پیدا میکند. همزمان، وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزارت راه و شهرسازی در ماههای اخیر برنامه توسعه کریدورهای زمینی را نیز دنبال کردهاند. فعالسازی مرزهای شرقی، غربی و شمال شرقی کشور، توسعه تجارت با کشورهای آسیای مرکزی، تقویت مبادلات با عراق و ترکیه و افزایش ظرفیت کریدورهای بینالمللی از جمله اقداماتی است که در همین راستا تعریف شده است.
تجربه محاصره دریایی آمریکا علیه ایران که از ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ آغاز شد، بیش از هر زمان دیگری نشان داد که امنیت اقتصادی کشور تنها با اتکا به یک مسیر تأمین نمیشود.
با این حال فرماندهی مرکزی نیروهای تروریستی سنتکام هفته گذشته از برداشته شدن محاصره دریایی غیرقانونی علیه ایران خبر داد و اعلام کرد: نیروهای ما مانع حرکت کشتی ها از و به بنادر ایران در منطقه خلیج فارس نمی شوند. کشتی های نیروی دریایی آمریکا در منطقه باقی خواهند ماند تا ضامن پایبندی ایران به تمام مفاد توافق باشند. این محاصره از روز پنجشنبه به صورت کامل برداشته شد.
هرچند این محدودیتها در روزهای اخیر بهطور کامل رفع شد و تردد کشتیها در آبهای جنوبی به وضعیت عادی بازگشت اما چند هفته اختلال در ورود و خروج شناورها کافی بود تا اهمیت داشتن مسیرهای جایگزین برای تجارت خارجی کشور آشکار شود.
در روزهای محاصره، نگرانیها درباره توقف صادرات نفت، تأخیر در ورود کالاهای اساسی و افزایش هزینههای حملونقل بالا گرفت، اما همزمان ظرفیتهای کمتر مورد استفاده قرار گرفته شمال کشور نیز مورد توجه قرار گرفت؛ ظرفیتی که سالها درباره آن سخن گفته شده اما هنوز به جایگاه واقعی خود در تجارت خارجی ایران دست نیافته است.
ظرفیت مغفولمانده شمال
کارشناسان معتقدند جنگ اخیر و محاصره دریایی، اهمیت کریدور شمال ـ جنوب را از یک پروژه صرفا اقتصادی به موضوعی مرتبط با امنیت ملی و تابآوری اقتصاد کشور تبدیل کرده است. با این حال بنادر شمالی ایران طی سالهای گذشته بهتدریج توسعه یافتهاند. امیرآباد، انزلی، کاسپین و آستارا امروز مجموعهای از زیرساختهای بندری را در اختیار دارند که میتوانند بخشی از بار تجاری کشور را بر دوش بگیرند. برآوردها نشان میدهد این بنادر در مجموع توان جابهجایی حدود ۳۰ میلیون تن کالا در سال را دارند؛ ظرفیتی که تقریبا معادل حجم واردات سالانه کالاهای اساسی کشور است. بندر امیرآباد به تنهایی با وسعت ۱۳۰۰ هکتار، برخورداری از ۱۵ پست اسکله و ظرفیت ۱۰ میلیون تنی، بزرگترین بندر حاشیه جنوبی دریای خزر محسوب میشود. با وجود این، برخی گلوگاههای زیرساختی همچنان پابرجاست. راهآهن ۱۶۲ کیلومتری رشت- آستارا پس از بیش از دو دهه هنوز تکمیل نشده و پروژه راهبردی اسکله «رو-رو» در بندر امیرآباد نیز پس از حدود ۲۰ سال به بهرهبرداری نرسیده است؛ زیرساختی که امکان انتقال مستقیم کامیونها و واگنهای باری را فراهم میکند و میتواند زمان و هزینه حمل کالا را به شکل محسوسی کاهش دهد.
صادرات ۱۸ میلیون بشکه نفت
با رفع محدودیتهای دریایی، صادرات نفت ایران نیز بار دیگر شتاب گرفته است. شرکت رهیابی محمولههای نفتی «تنکرترکرز» اعلام کرده دادههای رهگیری نفتکشها نشان میدهد ایران از دوشنبه هفته گذشته تا روز جمعه، موفق به صادرات ۱۸ میلیون بشکه نفت شده است. این مؤسسه درآمد حاصل از این میزان صادرات را حدود یک میلیارد و ۴۴۰ میلیون دلار برآورد کرده است.
در همین حال، شبکه سیانان نیز گزارش داد که پس از توافق میان ایران و آمریکا، دستکم پنج میلیون بشکه نفت ایران به آبهای آزاد رسیده است. این رسانه آمریکایی از افزایش جریان انتقال نفت و گاز در تنگه هرمز خبر داده و نوشته است چهار ابرنفتکش حامل حدود هشت میلیون بشکه نفت از این آبراه عبور کردهاند. دادههای رهگیری کشتیها که توسط بلومبرگ گردآوری شده نیز نشان میدهد پنج کشتی مرتبط با ایران وارد مسیر تنگه هرمز شدهاند و روند صادرات نفت کشور در حال بازگشت به شرایط عادی است.
تردد کشتیها عادی شد
مسعود پلمه، دبیر انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته، درباره آخرین وضعیت حملونقل دریایی کشور میگوید: از روز شنبه هفته گذشته خط حائل ایجاد شده در دهانه دریای عمان برداشته و از روز یکشنبه ۲۴ خردادماه نیز محدودیتهای اعمالشده برای شناورهای تجاری ایران لغو شد. به گفته وی، از روز دوشنبه هفته گذشته نفتکشهای حامل نفت خام ایران از مسیر سابق محاصره عبور کردهاند و کشتیهای حامل کالاهای اساسی نیز در بنادر کشور پهلو گرفتهاند. پلمه میافزاید: تا روز پنجشنبه سه فروند کشتی حامل غلات و کالاهای اساسی با حجمی بیش از ۶۰ هزار تن وارد بنادر کشور شدهاند و کشتیهای پهنپیکری که هر یک حدود دو میلیون بشکه نفت خام حمل میکنند نیز از این مسیر عبور کردهاند.
وی تأکید میکند: عملیات تجاری در بنادر شمالی از جمله امیرآباد، نوشهر، انزلی و کاسپین در تمام مدت بدون وقفه ادامه داشته و کشتیهای حامل کالاهای عمومی، فله و کانتینری فعالیت خود را حفظ کردهاند. دبیر انجمن کشتیرانی معتقد است: حجم تجارت دریایی جنوب کشور به اندازهای بالاست که امکان انتقال کامل آن به مسیرهای دیگر وجود ندارد و در بهترین حالت تنها حدود ۱۵ درصد عملیات دریایی بنادر جنوبی را میتوان به شبکه ریلی، جادهای و بنادر شمالی منتقل کرد. او در عین حال تأکید میکند تجربه ماههای اخیر نشان داد کشور باید ظرفیتهای ایجاد شده در شمال را حفظ و تقویت کند تا در شرایط مشابه، تمامی فعالیتهای لجستیکی ایران وابسته به یک مسیر نباشد.
بازار ۳۰۰۰ میلیارد دلاری همسایگان
یحیی آلاسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، نیز میگوید: موقعیت جغرافیایی ایران فرصتی کمنظیر برای توسعه تجارت منطقهای فراهم کرده است. به گفته وی، ایران در مجاورت ۱۵ کشور قرار دارد و حجم مبادلات تجاری این کشورها بین ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود. آلاسحاق میگوید: ایران با توجه به ظرفیتهای تولیدی خود میتواند سهمی حدود ۳۰۰ میلیارد دلار از این بازار بزرگ منطقهای داشته باشد اما در حال حاضر حجم تجارت کشور با همسایگان کمتر از ۵۰ میلیارد دلار است. به اعتقاد او، این فاصله نشان میدهد تجارت هنوز جایگاه واقعی خود را در سیاستگذاری اقتصادی پیدا نکرده و باید از حاشیه تصمیمگیریها خارج شود. رئیس اتاق مشترک ایران و عراق تأکید میکند: تجارت تنها ابزاری برای افزایش رشد اقتصادی نیست بلکه میتواند امنیت اقتصادی کشور و روابط راهبردی با همسایگان را نیز تقویت کند.
بنادر شمال؛ پشتوانه تابآوری اقتصاد
قاسم رضاییان، نایبرئیس اتاق بازرگانی گیلان نیز بر اهمیت بنادر شمالی در افزایش تابآوری اقتصاد ایران تأکید دارد. او میگوید: پس از جنگ تحمیلی اخیر، بخشی از فعالیتهای تجاری در بنادر جنوبی و غربی با محدودیت مواجه شد و این موضوع بر روند صادرات و واردات اثر گذاشت. به گفته رضاییان، بنادر آستارا، انزلی و کاسپین آمادگی دارند در صورت بروز محدودیت در جنوب، بخشی از نیاز کشور در حوزه میوه، ترهبار، مصالح ساختمانی و مواد غذایی را تأمین کنند. وی ظرفیت جابهجایی کالا در بنادر استان گیلان را حدود ۱۵میلیون تن عنوان میکند و میگوید: با توسعه زیرساختها و بهرهگیری از کشتیهای رو ــ رو، امکان افزایش مبادلات تجاری از مسیر دریای خزر وجود دارد.
حبوبات از مسیر شمال
داوود لپهچی، رئیس انجمن حبوبات ایران نیز تجربه ماههای اخیر را نمونهای از کارآمدی مسیرهای جایگزین میداند. وی میگوید: کانادا بزرگترین تولیدکننده عدس جهان است و حدود ۶۰ درصد از واردات این محصول به ایران از این کشور تأمین میگردد. بخشی از نیاز کشور نیز از روسیه وارد میشود و در حوزه لوبیا نیز واردات از کشورهای آسیای مرکزی انجام میگیرد. به گفته لپهچی، در دو ماه گذشته بخش قابل توجهی از واردات از طریق بنادر شمالی انجام شده و کالاهایی از روسیه، ازبکستان، ترکمنستان و حتی ترکیه وارد کشور شدهاند. او بیان میکند: بیش از ۹۰ درصد نیاز کشور به برخی انواع لوبیا از محل تولید داخلی تأمین میشود و در محصول عدس حدود ۷۰ درصد نیاز کشور وابسته به واردات است. رئیس انجمن حبوبات ایران میزان مصرف سالانه حبوبات در کشور را حدود یکمیلیون تن اعلام میکند و میافزاید: در مجموع ۷۰درصد نیاز کشور از محل تولید داخلی و ۳۰ درصد از طریق واردات تأمین میشود.
اکنون که محاصره دریایی به پایان رسیده و نفتکشها و کشتیهای تجاری بار دیگر در مسیرهای جنوبی تردد میکنند، نباید تجربه ماههای گذشته به فراموشی سپرده شود. واقعیت این است که بنادر جنوبی همچنان شریان اصلی تجارت خارجی ایران باقی خواهند ماند و جایگزینی کامل آنها نه ممکن است و نه منطقی؛ اما تجربه جنگ و محاصره نشان داد وابستگی مطلق به یک مسیر میتواند اقتصاد کشور را در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر کند.
ایران امروز از ظرفیتهایی برخوردار است که بسیاری از کشورهای منطقه فاقد آن هستند؛ دسترسی همزمان به خلیجفارس، دریای عمان، دریای خزر، ۱۵ کشور همسایه و قرارگرفتن در چهارراه اتصال شرق و غرب و شمال و جنوب جهان، مزیتی است که باید به ثروت و امنیت اقتصادی تبدیل شود. از این رو، تکمیل راهآهن رشت ــ آستارا، راهاندازی اسکله رو ــ رو در امیرآباد، توسعه بنادر انزلی، کاسپین و آستارا و تقویت کریدورهای شرقی ــ غربی، نه یک انتخاب بلکه ضرورتی راهبردی برای اقتصاد ایران محسوب میشود. رفع محاصره دریایی خبر مثبتی برای تجارت خارجی کشور است، اما درس بزرگ جنگ اخیر آن است که همه واردات و صادرات ایران نباید تنها از مسیر جنوب انجام شود. استفاده همزمان از ظرفیتهای شمالی و جنوبی، توسعه کریدورهای بینالمللی و تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، میتواند تابآوری اقتصاد ایران را افزایش دهد و کشور را به هاب ترانزیتی و تجاری منطقه تبدیل کند؛ جایگاهی که با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، دستیابی به آن دور از دسترس نخواهد بود.
ایران، هاب غذایی منطقه میشود
غلامرضا نوریقزلجه، وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا گفت: برنامهریزی ما این است که ایران به هاب غذایی منطقه تبدیل شود و از طریق کریدورهای موجود و آبهای بینالمللی پیرامونی، ارتباط کشورهای شمالی با جنوبی و شرقی با غربی برقرار شود تا کشورمان نقش ویژهای در تجارت محصولات کشاورزی ایفا کند.
او تصریح کرد: هدف ما تأمین امنیت غذایی کشور و همچنین کمک به تأمین امنیت غذایی کشورهای منطقه است و با امضای تفاهمنامههای جدید، موانع موجود در مسیر تجارت و صادرات برطرف خواهد شد.
وزیر جهاد کشاورزی درباره رفع محاصره دریایی و وضعیت ورود کشتیها به بنادر جنوبی کشور، گفت: در زمینه تأمین کالاهای اساسی هیچ مشکلی وجود ندارد و هماکنون ورود کالاها از طریق بنادر بهراحتی درحال انجام است؛ در حالیکه طی چهار ماه گذشته کشور با شرایط جنگی، تحریمها و محدودیتها روبهرو بوده است، کوچکترین کمبودی در تأمین کالاهای مورد نیاز مردم مشاهده نشده است.
تجربه محاصره دریایی آمریکا علیه ایران که از ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ آغاز شد، بیش از هر زمان دیگری نشان داد که امنیت اقتصادی کشور تنها با اتکا به یک مسیر تأمین نمیشود.
با این حال فرماندهی مرکزی نیروهای تروریستی سنتکام هفته گذشته از برداشته شدن محاصره دریایی غیرقانونی علیه ایران خبر داد و اعلام کرد: نیروهای ما مانع حرکت کشتی ها از و به بنادر ایران در منطقه خلیج فارس نمی شوند. کشتی های نیروی دریایی آمریکا در منطقه باقی خواهند ماند تا ضامن پایبندی ایران به تمام مفاد توافق باشند. این محاصره از روز پنجشنبه به صورت کامل برداشته شد.
هرچند این محدودیتها در روزهای اخیر بهطور کامل رفع شد و تردد کشتیها در آبهای جنوبی به وضعیت عادی بازگشت اما چند هفته اختلال در ورود و خروج شناورها کافی بود تا اهمیت داشتن مسیرهای جایگزین برای تجارت خارجی کشور آشکار شود.
در روزهای محاصره، نگرانیها درباره توقف صادرات نفت، تأخیر در ورود کالاهای اساسی و افزایش هزینههای حملونقل بالا گرفت، اما همزمان ظرفیتهای کمتر مورد استفاده قرار گرفته شمال کشور نیز مورد توجه قرار گرفت؛ ظرفیتی که سالها درباره آن سخن گفته شده اما هنوز به جایگاه واقعی خود در تجارت خارجی ایران دست نیافته است.
ظرفیت مغفولمانده شمال
کارشناسان معتقدند جنگ اخیر و محاصره دریایی، اهمیت کریدور شمال ـ جنوب را از یک پروژه صرفا اقتصادی به موضوعی مرتبط با امنیت ملی و تابآوری اقتصاد کشور تبدیل کرده است. با این حال بنادر شمالی ایران طی سالهای گذشته بهتدریج توسعه یافتهاند. امیرآباد، انزلی، کاسپین و آستارا امروز مجموعهای از زیرساختهای بندری را در اختیار دارند که میتوانند بخشی از بار تجاری کشور را بر دوش بگیرند. برآوردها نشان میدهد این بنادر در مجموع توان جابهجایی حدود ۳۰ میلیون تن کالا در سال را دارند؛ ظرفیتی که تقریبا معادل حجم واردات سالانه کالاهای اساسی کشور است. بندر امیرآباد به تنهایی با وسعت ۱۳۰۰ هکتار، برخورداری از ۱۵ پست اسکله و ظرفیت ۱۰ میلیون تنی، بزرگترین بندر حاشیه جنوبی دریای خزر محسوب میشود. با وجود این، برخی گلوگاههای زیرساختی همچنان پابرجاست. راهآهن ۱۶۲ کیلومتری رشت- آستارا پس از بیش از دو دهه هنوز تکمیل نشده و پروژه راهبردی اسکله «رو-رو» در بندر امیرآباد نیز پس از حدود ۲۰ سال به بهرهبرداری نرسیده است؛ زیرساختی که امکان انتقال مستقیم کامیونها و واگنهای باری را فراهم میکند و میتواند زمان و هزینه حمل کالا را به شکل محسوسی کاهش دهد.
صادرات ۱۸ میلیون بشکه نفت
با رفع محدودیتهای دریایی، صادرات نفت ایران نیز بار دیگر شتاب گرفته است. شرکت رهیابی محمولههای نفتی «تنکرترکرز» اعلام کرده دادههای رهگیری نفتکشها نشان میدهد ایران از دوشنبه هفته گذشته تا روز جمعه، موفق به صادرات ۱۸ میلیون بشکه نفت شده است. این مؤسسه درآمد حاصل از این میزان صادرات را حدود یک میلیارد و ۴۴۰ میلیون دلار برآورد کرده است.
در همین حال، شبکه سیانان نیز گزارش داد که پس از توافق میان ایران و آمریکا، دستکم پنج میلیون بشکه نفت ایران به آبهای آزاد رسیده است. این رسانه آمریکایی از افزایش جریان انتقال نفت و گاز در تنگه هرمز خبر داده و نوشته است چهار ابرنفتکش حامل حدود هشت میلیون بشکه نفت از این آبراه عبور کردهاند. دادههای رهگیری کشتیها که توسط بلومبرگ گردآوری شده نیز نشان میدهد پنج کشتی مرتبط با ایران وارد مسیر تنگه هرمز شدهاند و روند صادرات نفت کشور در حال بازگشت به شرایط عادی است.
تردد کشتیها عادی شد
مسعود پلمه، دبیر انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته، درباره آخرین وضعیت حملونقل دریایی کشور میگوید: از روز شنبه هفته گذشته خط حائل ایجاد شده در دهانه دریای عمان برداشته و از روز یکشنبه ۲۴ خردادماه نیز محدودیتهای اعمالشده برای شناورهای تجاری ایران لغو شد. به گفته وی، از روز دوشنبه هفته گذشته نفتکشهای حامل نفت خام ایران از مسیر سابق محاصره عبور کردهاند و کشتیهای حامل کالاهای اساسی نیز در بنادر کشور پهلو گرفتهاند. پلمه میافزاید: تا روز پنجشنبه سه فروند کشتی حامل غلات و کالاهای اساسی با حجمی بیش از ۶۰ هزار تن وارد بنادر کشور شدهاند و کشتیهای پهنپیکری که هر یک حدود دو میلیون بشکه نفت خام حمل میکنند نیز از این مسیر عبور کردهاند.
وی تأکید میکند: عملیات تجاری در بنادر شمالی از جمله امیرآباد، نوشهر، انزلی و کاسپین در تمام مدت بدون وقفه ادامه داشته و کشتیهای حامل کالاهای عمومی، فله و کانتینری فعالیت خود را حفظ کردهاند. دبیر انجمن کشتیرانی معتقد است: حجم تجارت دریایی جنوب کشور به اندازهای بالاست که امکان انتقال کامل آن به مسیرهای دیگر وجود ندارد و در بهترین حالت تنها حدود ۱۵ درصد عملیات دریایی بنادر جنوبی را میتوان به شبکه ریلی، جادهای و بنادر شمالی منتقل کرد. او در عین حال تأکید میکند تجربه ماههای اخیر نشان داد کشور باید ظرفیتهای ایجاد شده در شمال را حفظ و تقویت کند تا در شرایط مشابه، تمامی فعالیتهای لجستیکی ایران وابسته به یک مسیر نباشد.
بازار ۳۰۰۰ میلیارد دلاری همسایگان
یحیی آلاسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، نیز میگوید: موقعیت جغرافیایی ایران فرصتی کمنظیر برای توسعه تجارت منطقهای فراهم کرده است. به گفته وی، ایران در مجاورت ۱۵ کشور قرار دارد و حجم مبادلات تجاری این کشورها بین ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود. آلاسحاق میگوید: ایران با توجه به ظرفیتهای تولیدی خود میتواند سهمی حدود ۳۰۰ میلیارد دلار از این بازار بزرگ منطقهای داشته باشد اما در حال حاضر حجم تجارت کشور با همسایگان کمتر از ۵۰ میلیارد دلار است. به اعتقاد او، این فاصله نشان میدهد تجارت هنوز جایگاه واقعی خود را در سیاستگذاری اقتصادی پیدا نکرده و باید از حاشیه تصمیمگیریها خارج شود. رئیس اتاق مشترک ایران و عراق تأکید میکند: تجارت تنها ابزاری برای افزایش رشد اقتصادی نیست بلکه میتواند امنیت اقتصادی کشور و روابط راهبردی با همسایگان را نیز تقویت کند.
بنادر شمال؛ پشتوانه تابآوری اقتصاد
قاسم رضاییان، نایبرئیس اتاق بازرگانی گیلان نیز بر اهمیت بنادر شمالی در افزایش تابآوری اقتصاد ایران تأکید دارد. او میگوید: پس از جنگ تحمیلی اخیر، بخشی از فعالیتهای تجاری در بنادر جنوبی و غربی با محدودیت مواجه شد و این موضوع بر روند صادرات و واردات اثر گذاشت. به گفته رضاییان، بنادر آستارا، انزلی و کاسپین آمادگی دارند در صورت بروز محدودیت در جنوب، بخشی از نیاز کشور در حوزه میوه، ترهبار، مصالح ساختمانی و مواد غذایی را تأمین کنند. وی ظرفیت جابهجایی کالا در بنادر استان گیلان را حدود ۱۵میلیون تن عنوان میکند و میگوید: با توسعه زیرساختها و بهرهگیری از کشتیهای رو ــ رو، امکان افزایش مبادلات تجاری از مسیر دریای خزر وجود دارد.
حبوبات از مسیر شمال
داوود لپهچی، رئیس انجمن حبوبات ایران نیز تجربه ماههای اخیر را نمونهای از کارآمدی مسیرهای جایگزین میداند. وی میگوید: کانادا بزرگترین تولیدکننده عدس جهان است و حدود ۶۰ درصد از واردات این محصول به ایران از این کشور تأمین میگردد. بخشی از نیاز کشور نیز از روسیه وارد میشود و در حوزه لوبیا نیز واردات از کشورهای آسیای مرکزی انجام میگیرد. به گفته لپهچی، در دو ماه گذشته بخش قابل توجهی از واردات از طریق بنادر شمالی انجام شده و کالاهایی از روسیه، ازبکستان، ترکمنستان و حتی ترکیه وارد کشور شدهاند. او بیان میکند: بیش از ۹۰ درصد نیاز کشور به برخی انواع لوبیا از محل تولید داخلی تأمین میشود و در محصول عدس حدود ۷۰ درصد نیاز کشور وابسته به واردات است. رئیس انجمن حبوبات ایران میزان مصرف سالانه حبوبات در کشور را حدود یکمیلیون تن اعلام میکند و میافزاید: در مجموع ۷۰درصد نیاز کشور از محل تولید داخلی و ۳۰ درصد از طریق واردات تأمین میشود.
اکنون که محاصره دریایی به پایان رسیده و نفتکشها و کشتیهای تجاری بار دیگر در مسیرهای جنوبی تردد میکنند، نباید تجربه ماههای گذشته به فراموشی سپرده شود. واقعیت این است که بنادر جنوبی همچنان شریان اصلی تجارت خارجی ایران باقی خواهند ماند و جایگزینی کامل آنها نه ممکن است و نه منطقی؛ اما تجربه جنگ و محاصره نشان داد وابستگی مطلق به یک مسیر میتواند اقتصاد کشور را در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر کند.
ایران امروز از ظرفیتهایی برخوردار است که بسیاری از کشورهای منطقه فاقد آن هستند؛ دسترسی همزمان به خلیجفارس، دریای عمان، دریای خزر، ۱۵ کشور همسایه و قرارگرفتن در چهارراه اتصال شرق و غرب و شمال و جنوب جهان، مزیتی است که باید به ثروت و امنیت اقتصادی تبدیل شود. از این رو، تکمیل راهآهن رشت ــ آستارا، راهاندازی اسکله رو ــ رو در امیرآباد، توسعه بنادر انزلی، کاسپین و آستارا و تقویت کریدورهای شرقی ــ غربی، نه یک انتخاب بلکه ضرورتی راهبردی برای اقتصاد ایران محسوب میشود. رفع محاصره دریایی خبر مثبتی برای تجارت خارجی کشور است، اما درس بزرگ جنگ اخیر آن است که همه واردات و صادرات ایران نباید تنها از مسیر جنوب انجام شود. استفاده همزمان از ظرفیتهای شمالی و جنوبی، توسعه کریدورهای بینالمللی و تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، میتواند تابآوری اقتصاد ایران را افزایش دهد و کشور را به هاب ترانزیتی و تجاری منطقه تبدیل کند؛ جایگاهی که با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، دستیابی به آن دور از دسترس نخواهد بود.
ایران، هاب غذایی منطقه میشود
غلامرضا نوریقزلجه، وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا گفت: برنامهریزی ما این است که ایران به هاب غذایی منطقه تبدیل شود و از طریق کریدورهای موجود و آبهای بینالمللی پیرامونی، ارتباط کشورهای شمالی با جنوبی و شرقی با غربی برقرار شود تا کشورمان نقش ویژهای در تجارت محصولات کشاورزی ایفا کند.
او تصریح کرد: هدف ما تأمین امنیت غذایی کشور و همچنین کمک به تأمین امنیت غذایی کشورهای منطقه است و با امضای تفاهمنامههای جدید، موانع موجود در مسیر تجارت و صادرات برطرف خواهد شد.
وزیر جهاد کشاورزی درباره رفع محاصره دریایی و وضعیت ورود کشتیها به بنادر جنوبی کشور، گفت: در زمینه تأمین کالاهای اساسی هیچ مشکلی وجود ندارد و هماکنون ورود کالاها از طریق بنادر بهراحتی درحال انجام است؛ در حالیکه طی چهار ماه گذشته کشور با شرایط جنگی، تحریمها و محدودیتها روبهرو بوده است، کوچکترین کمبودی در تأمین کالاهای مورد نیاز مردم مشاهده نشده است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
از «لبو فروش آبادانی» تا پرده سینما
آیا جنابخان میتواند به ستاره انیمیشن و سینمای کودک ایران تبدیل شود؟
ذرهبین رسانههای ورزشی دنیا روی بازیکنان برجسته
ماموریت بزرگ ستارهها
گفت و گو
