جنوب پربارش، شمال کم‌بارش

میزان بارش‌هایی که تا به امروز در کشور داشته‌ایم، چقدر امیدوارکننده بوده است؟
به طور مشخص، از ابتدای فصل بهار تا ششم خرداد ماه امسال، میانگین بارش در کشور حدود ۷۰ میلیمتر بوده و این در حالی است که متوسط بلندمدت ۳۰‌ساله برای همین بازه زمانی، حدود ۵۷‌میلیمتر است. بنابراین، در فصل بهار امسال شاهد افزایشی ۲۳‌درصدی در بارش‌ها بوده‌ایم. از طرف دیگر، اگر به کل سال زراعی، یعنی از ابتدای مهر تا کنون نگاه کنیم، ۲۲۵‌میلیمتر بارش داشته‌ایم، در حالی که میانگین بلندمدت ۲۱۸‌میلیمتر بوده است. این ارقام نشان می‌دهد که در مجموع، سال آبی جاری نسبت به سال‌های گذشته وضعیت بهتری داشته‌ایم. 
 شرایط بارش‌ها در مناطق مختلف کشور چگونه بوده است؟
 باید توجه داشت که افزایش‌ بارش‌ها توزیع مکانی و زمانی یکنواختی نداشته است. بارش‌های زمستانی در مناطق جنوبی کشور قابل توجه بود اما در نیمه شمالی، این میزان کافی نبود. بارش‌های فصل بهار نیز نتوانستند کمبود بارش‌های زمستانه را در بسیاری از استان‌های نیمه شمالی جبران کنند. گرچه بارش‌های بهاری مانع از وخیم‌تر شدن وضعیت و تبدیل شدن خشکسالی به بحران شدند اما نتوانستند به‌طور کامل کسری بارش انباشته شده در کشور را برطرف کنند. دلیل این امر، همان‌طور که اشاره شد، توزیع نامتوازن بارش‌هاست. به‌عنوان مثال، استان تهران با کاهش ۳۹‌درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت مواجه بوده، که این وضعیت نگران‌کننده‌ای است. در مقابل، استان هرمزگان با افزایش ۷۷‌درصدی، بارش بسیار خوبی را تجربه کرده است. به‌طور کلی، استان‌های نیمه جنوبی و غربی کشور توانسته‌اند بارش‌های مناسبی دریافت کنند اما استان‌های نیمه شمالی همچنان با کمبود بارش روبه‌رو بوده‌اند. این وضعیت، نگرانی‌هایی را برای تابستان امسال و احتمال بروز مشکل کم‌آبی در این مناطق، به‌ویژه برای مصارف کشاورزی و شرب، ایجاد‌می‌کند. 
 در این میان، پر بارش‌ترین و کم بارش‌ترین استان‌ها کدام‌ها بوده‌اند؟
استان‌هایی که با کمبود بارش قابل توجهی روبه‌رو بوده‌اند عبارتند از گیلان، کهگیلویه و بویر احمد، تهران، مرکزی، مازندران، چهارمحال و بختیاری، قزوین، لرستان، قم، سمنان، البرز و اصفهان. در مقابل، استان‌های پربارش‌تر که توانسته‌اند از میانگین بلندمدت خود فراتر روند، شامل ایلام، هرمزگان، کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه، بوشهر، خراسان جنوبی، آذربایجان شرقی و زنجان بوده‌اند. 
 با توجه به این‌که هنوز حدود یک ماه از فصل بهار باقیمانده است، چقدر می‌توان به ادامه بارش‌ها برای جبران کم آبی امیدوار بود؟
براساس نقشه‌های پیش‌یابی که در اختیار داریم، بارش‌های باقیمانده از فصل بهار عمدتا محدود به استان‌های آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل و سواحل دریای خزر خواهد بود. انتظار بارش‌های چشمگیر و اثرگذار که بتواند کمبودهای انباشته‌شده را در سایر مناطق جبران کند، برای ادامه فصل بهار تقریبا وجود ندارد. 
 افزایش دمای هوا در تابستان پیش‌رو چگونه خواهد بود؟
‌پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد دمای هوا در فصل تابستان در مناطق مختلف کشور، به‌طور کلی بین ۱ تا ۲ درجه بالاتر از میانگین بلندمدت خواهد بود. این افزایش دما، امری نسبتا طبیعی در فصل تابستان است اما باید توجه داشت که تداوم آن می‌تواند بر مصرف انرژی و منابع آبی تأثیرگذار باشد. در حال حاضر، افزایش دما در بهار امسال و در روزهای باقیمانده از بهار، وضعیت نرمال و قابل قبولی دارد و نگران‌کننده نیست. 
 آیا می‌توان امیدوار بود که در تابستان نیز بارش داشته باشیم؟ 
ایران به‌طور کلی از نظر اقلیمی، سهم چندانی از بارش‌های تابستانی ندارد و این فصل تنها حدود ۴‌درصد از کل بارش سالانه کشور را به خود اختصاص می‌دهد. بنابراین امید چندانی به بهبود قابل توجه وضعیت کم‌بارشی در استان‌های شمالی، به‌ویژه از طریق بارش‌های تابستانی، وجود ندارد. پیش‌بینی ما برای تابستان، بارش در حد نرمال و حتی در بهترین حالت، تغییری جزئی در همین حدود ۴‌درصد خواهد بود. در مجموع، انتظار می‌رود استان‌هایی که با کمبود بارش مواجه بوده‌اند، تا پایان سال آبی جاری که مصادف با شهریور ماه است، همچنان با چالش کمبود منابع آبی روبه‌رو باشند. 
 شرایط بارش‌ها برای پاییز پیش‌رو چگونه پیش‌بینی می‌شود؟
براساس شاخص‌ها و پیش‌بینی‌های موجود در حال حاضر، انتظار بارش‌های نرمال برای فصل پاییز را داریم. این به آن معناست که احتمالا با مشکل حاد کمبود بارش در ابتدای سال زراعی جدید مواجه نخواهیم شد. البته باید توجه داشت هنوز تا پاییز زمان باقی است و دقت پیش‌بینی‌ها در این بازه زمانی طولانی‌تر، طبیعتا به کمتر از ۶۰ تا ۷۰‌درصد می‌رسد؛ اما همیشه امکان تغییر در نقشه‌های هواشناسی و پیش‌بینی‌ها وجود دارد. با وجود این، آنچه امروز درباره پاییز می‌توان گفت این است که امیدواریم پاییزی نرمال و خوب را تجربه کنیم که بتواند بخشی از کسری بارش‌های سال‌های گذشته را جبران کند. 
 یکی دیگر از نگرانی‌ها افزایش گردوغبار است. در این خصوص با چه وضعیتی مواجه خواهیم شد؟
با توجه به کمبود بارش در برخی مناطق، به‌خصوص در نیمه شمالی کشور و همچنین فعال بودن کانون‌های گردوغبار، در کشورهای همسایه و در داخل کشور، احتمال وقوع گردوغبار به تناوب در ماه‌های آینده وجود دارد. این وضعیت می‌تواند به‌ویژه در فصل تابستان که باد غالب و رطوبت کمتر است، شدت بیشتری پیدا کند بنابراین، هموطنان باید آمادگی لازم برای مواجهه با پدیده‌های گردوغبار را داشته باشند. این وضعیت می‌تواند بر کیفیت هوا، دید افقی و سلامت افراد تأثیرگذار باشد و لازم است تدابیر لازم از سوی دستگاه‌های مربوطه و همچنین اطلاع‌رسانی به شهروندان صورت پذیرد.