آنچه این مسیر را از سایر تجربیات متمایز میکند، تکیه بر ارادهای است که بارها اثبات کرده محدودیتها را به فرصتهایی برای خودکفایی تبدیل میسازد. با این حال، در سالهای اخیر، این چالشها از قالب تحریمهای اقتصادی و فنی فراتر رفته و به تهدیدات امنیتی و نظامی مستقیم تبدیل شدهاند. تهاجمهای وحشیانه اخیر از سوی آمریکا و اسرائیل، اگرچه از زوایای سیاسی و امنیتی قابل بررسی است اما نیاز به یک «تحلیل علمی-راهبردی» عمیقتر دارد. برای درک این تحولات، باید به جایگاه ایران در چرخه تکامل فناوری بشری نگریست. پیشرفتهای تکنیکی بشر پنج مرحله را طی کرده و ما اکنون در «مرحله پنجم» یا دوره نوتکنیکی قرار داریم؛ دورانی که در آن بشر برای بهینهسازی انرژی، از الکتریسیته به سمت نفت، گاز و درنهایت به سمت انرژی هستهای حرکت کرده است. به همین دلیل سالهاست غرب با برچسب «نگرانی از بمب هستهای» تلاش میکند ممانعت از سرعت پیشرفت ایران را توجیه کند، اما واقعیت عددی چیز دیگری میگوید. کشورهای غربی بیش از سه قرن کار مداوم و تجمیع سرمایه انجام دادند تا به اوج قدرت علمی و نظامی خود برسند. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران با صدور حکم «جهاد علمی» توسط قائدشهیدامت در سال ۱۳۷۷، مسیری را آغاز کرد که در کمتر از سه دهه، نتایجی چشمگیر به بار آورده است. این شتاب غیرعادی در پیشرفت علمی، ریشه اصلی خشم قدرتهای سلطهگر است. آنها نگران بمب اتمی ایران نیستند، بلکه نگران «الگو شدن ایران» در دنیای علم و از بین رفتن انحصار قدرت خود در جهان هستند. حقیقت این است که تاکنون هیچ کشوری مورد تهاجم مستقیم از سوی ایران قرار نگرفته است؛ پس توجیهات امنیتی، پوششی برای ترس از دست دادن هژمونی علمی و سیاسی است.
در این میان، دانشگاهها و مراکز علمی که ذاتا نهادهایی غیرنظامی هستند، متاسفانه از تنشهای نظامی در امان نماندهاند. آسیب به زیرساختهای علمی، علاوه بر خسارت فیزیکی، بر روند آموزش و پژوهش تاثیر گذاشته است. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده که عبور از بحرانها، نه با انتظار برای رفع موانع، بلکه با خلق مسیرهای جدید ممکن شده چراکه سرمایه انسانی متخصص و جوان، مهمترین پشتوانه این حرکت است. آینده علمی ایران، حتی در سایه تحریمها، تهدیدات و آسیبهای ناشی از تنشهای نظامی، به تداوم نگاه مبتنی بر خودباوری، نوآوری و تلاش مستمر گره خورده. مسیری که ثابت کرده است حتی در سختترین شرایط نیز، ارادهای که بر پایه دانش و جهاد علمی استوار باشد، میتواند از موانع عبور و اقتدار ملی را تضمین کند.