با مهین تاج نیا و الهام صفوی زاده گویندگان رادیو 3 نسل در کنار هم

اگر صدای واضح ، طرز و بیان و تلفظ ، تسلط بر زبان فارسی ، سازگاری با دیگران ، توانایی کار در شرایط دشوار و قدرت خودداری از احساسات و یا ابراز احساسات

کد خبر: ۱۵۰۶۱۴

را از جمله ویژگی های گویندگی بدانیم پس به جرات می توان گفت که داشتن این ویژگی ها قبل از این که امری اکتسابی باشد یک استعداد ذاتی است که در یک خانواده می تواند به نسلهای بعد نیز منتقل شود.
مهین تاج نیا گوینده رادیو با کوله باری 35ساله به همراه دخترش الهام صفوی زاده نمونه ای بر این مدعاست.
الهام صفوی زاده گوینده رادیو و مجری تصویر زندگی از کودکی در کنار مادر در استودیوهای مختلف رادیو و خبر فن گویندگی را آموخت هرچند که ارثیه مادر را نیز نمی توان از او سلب کرد در نشستی صمیمانه با این مادر و دختر که نوه 6 ساله نیز حضور داشت راز و رمز گویندگی را مورد بررسی قرار دادیم.

چه شد که شما حرفه و هنر مادرتان را برگزیدید؛
فقط یک اتفاق ساده بود. من هیچ وقت فکر نمی کردم تا آخر عمرم هم بخواهم در صداوسیما کاری انجام دهم. در حقیقت فعالیت های پشت دوربین همیشه برایم جذاب تر از گویندگی و اجرا بود. برخی آدمهای متخصص توانایی را در کار اجرا در من دیدند که بانی این کار شدند. البته مادرم مصر بود که من توانایی اش را دارم.

یعنی انتخاب این شغل به واسطه اصرار مادرتان بود؛
بله. ورود به سازمان به واسطه مادرم بوده ، اما در عرصه گویندگی و اجرا نه ؛ چون من ابتدا محقق و برنامه ساز بودم.

ظاهرا اولین کارتان در صداوسیما برنامه سازی بود؛
خیر. با تحقیق برنامه های اقتصادی که رشته تحصیلی ام بود، کارم را شروع کردم. با علاقه خاصی که به برنامه های اقتصادی داشتم ، دوست داشتم در این زمینه فعالیتم را بیشتر کنم که حتی چندین میزگرد اقتصادی را در شبکه تهران اجرا کردم.

پیشنهاد مجری شدن برای شما چقدر جذاب بود که به دیگر شغلهای وابسته به رشته تحصیلی تان پشت پا زدید؛
وقتی من در سازمان تلاش می کردم ، پرتحرک و بدو بدو درگیر کار برنامه سازی بودم. همه می گفتند این دختر خانم تاج نیاست اما مگر می شود دختر خانم تاج نیا گوینده نباشد. دیگران عقیده داشتند که حتی ته صدای من شبیه مادرم است که من اصلا چنین اعتقادی نداشتم. مسلما من در کنار مادرم بزرگ شدم و از بچگی با کارش آشنا بودم حتی با هم به استودیو می رفتیم و وقتی به خانه برمی گشتیم ، برای خودم میکروفن درست می کردم و تمام رفتارها و نوع خواندن خبر مادرم را اجرا می کردم و این جذابیت از بچگی در وجودم رخنه کرده بود.

ظاهرا شغل بازیگری را در فیلم سینمایی «بودن و نبودن» تجربه کردید؛
بله ، آن هم به اصرار فراوان و دعوت رسمی کیانوش عیاری برای مدیر شبکه و باز هم با وجود میل باطنی ام که بسیار استرس داشتم ، چیزی که می خواستم درنیامد؛ چون شما نقشی را که بازی می کنید، فکر کس دیگری است و من نمی توانم فکر دیگری را بازی کنم. من اصولا آدمی نیستم که بازی کنم و همانم که هستم.

تفاوت خبر و اجرا را در چه چیزی می بینید؛
خبر را شما می خوانید. از روی نوشته ای که قبلا تنظیم شده اما اجرا یعنی همان متن را اجرا کردن.

همیشه برای اجرا متن و نوشته ای نیست ، چه بسا باید توانایی اجرای بدون هیچ متن و نوشته ای را هم داشته باشید.
بله. جدیدا اصلا متنی نیست یا خیلی به ندرت متنی برای اجرای برنامه های اجتماعی نوشته می شود.

الهام صفوی زاده ، گوینده رادیو و تلویزیون دوباره به رادیو برمی گردد؛
دوباره برنمی گردد. این عشق و علاقه است که همیشه برایش وجود دارد.

البته من از تلویزیون آمدم به رادیو.حالا چرا رادیو صدای آشنا؛
چون جز شبکه های برون مرزی نمی توانم در رادیوی دیگری فعالیت کنم.

خودتان را مجری رادیو می دانید یا تلویزیون؛
تلویزیون. اما عاشق رادیو هستم.

اجرا در رادیو برایتان جذاب تر است یا تلویزیون؛
اجرای رادیویی به دلیل آزادی و راحتی در اجرا و بروز شور و هیجانات و دور از مشکلات بصری.

شما می توانید در رادیو برنامه سازی کنید. در عین حال که اجرای تلویزیونی را به عهده دارید؛
بله. اما خیلی کار سخت و وقت گیری است. در عین حال که کار شیرینی است و مثل کار اجرا به یک سرماخوردگی یا آلرژی کوچک دچار تزلزل و مشکل اساسی روبه رو نمی شود.

مثل خانم تاج نیا اصرار ندارید که دخترتان گوینده شود؛
اصلا.

دوست دارید چه کاره شود؛
هر شغلی که دوست داشته باشد.

چه ایرادهایی در کار قدیمی ها می بینید؛
من عقیده دارم هنرمندان گذشته که با اجرای خود هنوز هم قابل تقدیر و احترام مردمند ، پس کارشان خیلی ارزشمند است و موفق تر از ما عمل کرده اند.

چرا؛
چون در کارشان صداقت و صمیمیتی بوده که صاف و ساده برای مردم برنامه اجرا می کردند و برایشان بازی نمی کردند. البته مخاطب دیروز هم وسواس مخاطبان امروز را نداشت و تعدد شبکه ها و وسعت رسانه ها هم به شکل امروزی نبود و یک رادیو وجود داشت و مردم با تمام عشق و علاقه به آن گوش می دادند.

شما فکر نمی کنید این علاقه را خود رادیو در مردم ایجاد کرده بود؛
چرا. با همه اینها باز هم کسانی هستند که با رادیو زندگی می کنند.

خانم تاج نیا شما همیشه در تمام بحثها و گفتگوهای دوستانه از کار و عملکرد الهام در رادیو و تلویزیون تعریف می کنید ، واقعا چه ویژگی هایی در صدا یا نوع اجرای الهام وجود دارد.
ما گویندگانی داریم که سالهاست برنامه اجرا می کنند ولی هنوز اگر دیر به استودیو برسند یا خبرها و متن را ندیده باشند ، می ترسند ، هول می شوند.

ابهت و صلابت در صدا

صفوی زاده : در حال حاضر آن ابهت و صلابت که در صدای خانم تاج نیاست ، اصلا قابل مقایسه با صدا و اجرای من نیست. مادرم دوست داشت من وارد سازمان شوم. می گفت چون خودم آنجا کار می کنم ، دوست دارم در کنار خودم باشی و خیالم از بابت محیط کاری و فعالیت اجتماعی تو راحت باشد.

من از استادی درس می گرفتم که گویندگان زیادی از کلاسش وارد عرصه گویندگی شدند و در عین حال اگر زمان محدودی را برای شاگردانش اختصاص می داد اما تمام وقت شبانه روز را در کنار من بود تا آنجا که پس از هر اجرایی مادر نوار ضبط شده آن اجرا را به من می داد و ایرادهای اجرایم را نکته به نکته به من می گفت.

از میکروفن هنوز می ترسند اما الهام چون از بچگی کنار من بود و با خودم به استودیو می بردم از اول که وارد این عرصه شد خیلی راحت کار را پذیرفت و اصلا نترسید، در نتیجه نترسیدن از استودیو و میکروفن باعث شد او راحت تر اجرا کند و زودتر جا بیفتد، الهام اولا که صدای سالمی دارد یعنی جزو گویندگانی است که در تلفظ صحیح الفاظ مشکل ندارد، درست ادا کردن کلمه یکی از معیارهای مهم کار اجراست که الهام در این امر موفق است.

فکر نمی کنید دلیلش مادری چون شماست که در کنارش بوده است؛
اولین خصیصه یک گوینده ذاتی است (یعنی صدای سالم) که باید مورد قبول شنونده باشد. نوک زبونی و تیز نباشد و دوم این که ارتباط خوبی بتواند با شنونده برقرار کند. کار الهام را به دلیل دقتی که من روی بیانش گذاشتم و تعلیماتی که در این زمینه به او دادم ، بیشتر کارشناسان قبول دارند.

شما کلاسهای آموزشی هم دارید و شاگردان شما که در این کلاسها شرکت می کنند ، قرار است روزی گوینده شوند. از کلاسهای آموزشی شما شاگردانی هم گوینده برتر و درجه یک شدند؛
بله. بعضی از آنها در حال حاضر مجریان و گویندگان توانایی در بخش خبر و دیگر بخشهای صدا و سیما هستند. من معمولا کلاسهای زیادی را نمی پذیرم ، اما در این کلاسهای محدود، گویندگان رده بالایی در حال فعالیتند و در عین حال بسیار زیاد بودند افرادی که گوینده نشدند یا این کاره نبودند.

پس محدودند کسانی که از کلاسهای آموزشی به گویندگی و اجرا می رسند؛
گویندگی هم مثل خوانندگی است . خیلی ها هستند که می خوانند اما از میان آنها بعضی ها به جایگاه ویژه ای می رسند. این کلاسها برای کسانی که واجد شرایط این کارند ، بسیار موثر است و اجرا و گویندگی رابطه ای و سفارشی نیست. وقتی کسی شروع به کار کند، عملکردش باعث می شود مورد توجه قرار گیرد یا دفع شود. هرکسی معرفش باشد، توانایی اش را زیاد یا کم نمی کند.

دانش آموختگان کلاسهای آموزشی سازمان و گویندگان در حال فعالیت رادیو و تلویزیون ، آیا در حین کار دیگر نیازی به آموزش و توضیح کاری دارند؛
معمولا هر واحدی کلاسهایی را می گذارد. چه واحد خبر، چه تولید و چه نمایش ولی اصولا تمام آنها یک دوره کلاس را طی می کنند.

دوست نداشتید به جای خبر در واحدهای دیگری برنامه اجرا می کردید؛
شوهرم زیاد موافق کار تلویزیونی نبود. من هم به رادیو خیلی علاقه داشتم.

چرا خبر؛
از ابتدای شروع به کارم در رادیو از سن 16 سالگی ما همه نوع برنامه اجرا می کردیم ، نوجوان ، خانوادگی و اجتماعی ولی از سال 53 رادیو تصمیم گرفت گویندگان را تفکیک کند. یک سری خبر و یک سری برنامه های دیگر که من خبر و تفسیر را انتخاب کردم. چون علاقه زیادی در این زمینه کاری داشتم . خودم کار جدی و خبر را دوست داشتم. چون گوینده خبر طبق دستور سازمان محدودیت هایی دارد که گوینده های دیگر ندارند. مثل اجرای برنامه های سالنی بیرون و نریشن های تبلیغاتی و....

با توجه به این که سالهای اخیر بازیگران و خوانندگان و هنرمندان مختلف به تلویزیون و رادیو روی آوردند، به نظر شما این عملکرد به کار گویندگان حرفه ای ضربه نمی زند؛
در کار هنر، یکی را به یکی دیگر برتری نیست ، یعنی یک شاعر ارزش کاری اش بیشتر از یک نویسنده نیست و هر کس در کارش می تواند برتر و برترین باشد، ولی مغایرتی با هم ندارند. یک گوینده می تواند بازی هم بکند، اما اگر گوینده خبر باشد، از همه این کارها منع شده ، اگر استعداد هم داشته باشد نمی تواند در کار دیگری فعالیت کند.

در بحث رده شغلی شما خیلی محدودند کسانی که تفسیر خبر می خوانند، در حالی که در رده های شغلی این گونه نیست؛
قبلا بودند کسانی که در این عرصه به طور حرفه ای کار می کردند. اما الان بیشتر کارشناسان مختلف تفسیر می خوانند که البته به عقیده من ، کارشناسان هم باید با صدای رسا بدون لهجه صحبت کنند. صدای گیرا و قابل قبول یکی از امتیازهای جذب مخاطب است و یک متن قابل قبول اگر با صدای یک گوینده توانا خوانده شود، اثرگذاری بیشتری دارد. شاید این قضیه به دلیل احترامی است که به حرفه ام می گذارم. من خیلی ناراحت می شوم وقتی صدای ناهنجار از رادیو و تلویزیون شنیده می شود.

خانم تاج نیا آرزوی شغل دیگر برای دخترتان نداشتید؛
من عقیده ام این بود که بچه ها را نباید به اجبار، وادار به کاری کرد. اما عقیده دارم هر کاری می تواند جذاب و دوست داشتنی باشد. کار گویندگی برایم خیلی دوست داشتنی بود و مردم هم گویندگان و مجریان را دوست دارند و از آنها استقبال می کنند. من دوست داشتم الهام را همه دوست داشته باشند.استعداد این کار را داشت و خیلی خوب می توانست با مردم ارتباط برقرار کند.

فکر نمی کنید یکی از شانس های الهام وجود شما بود؛
شاید خیلی ها صدا و استعداد بهتر از الهام داشته باشند ولی این شرایط کاری هیچ گاه برایشان فراهم نشود.این امر مسلم است ولی در میان کسانی که در حال فعالیت گویندگی هستند، الهام را می سنجم.

همسرتان که گوینده نیستند؛
نه. اما من در شرایطی وارد رادیو شدم که اصلا ذهنیت خوبی از این شغل و این سازمان در میان مردم وجود نداشت. کل فامیل ، همسرم را منع می کردند که موافق کار من نباشد.

مهمترین دغدغه زندگی از دید گوینده ای که سالها به این شغل مشغول است؛
یک گوینده به دلیل ارتباطش با مردم یک تفاوت با همه دارد. در نوع رفتار و لباس پوشیدنش باید بیشتر از دیگران مواظب باشد. در کار هم ، حتما همسر گوینده باید موافق با کار و همراهش باشد؛ چون ناراحتی در کلام اثر دارد.