نمایه سازی تولیدات علمی از ابعاد مختلف

نمایه سازی تولیدات علمی از جهات گوناگون دارای اهمیت است و بر شوون مختلفی از زندگی اجتماعی ما تاثیر می گذارد ، اقتصاد یکی از این حوزه هاست.

کد خبر: ۱۵۰۴۳۹

تقویت زمینه های تحقیق و توسعه در کشور : مفهوم «تحقیق و توسعه» از سالهای پس از جنگ جهانی دوم تاکنون به عنوان عامل اصلی توسعه و دگرگونی کشورهای صنعتی مطرح بوده است . محتوای «تحقیق و توسعه» مجموعه ای از فعالیت های سازمان یافته را دربر می گیرد که هدف از آن فراهم کردن تولیدات ، ابزارها، روشها، سازمان ها و به طور کلی مجموعه دستاوردهایی است که در جهت رفاه و ارتقای سطح زندگی بشر کاربرد دارد و دستیابی کامل به آن نیز در درجه اول مستلزم شناخت گسترده توانمندی های علمی خود است . بدیهی است که بخش عمده ای از این توانمندی های علمی ، مشتمل بر تولیدات علمی است که در نمایه های معتبر نمایه می شود و از طریق مطالعات علم سنجی تجزیه و تحلیل می شود. به این ترتیب ، بدون نمایه شدن تولیدات علمی در نمایه های معتبر و بدون انجام تجزیه و تحلیل های علم سنجی ، امکان شناخت بخش عمده ای از توانمندی های علمی کشورها و حرکت در راستای تقویت زمینه های تحقیق و توسعه ، بدرستی میسر نمی شود.شناخت و تقویت نقاط تمایز: در بسیاری از موارد، با شناخت نقاط تمایز و تقویت آن می توان به توسعه اقتصادی دست یافت . به همین دلیل ، اطلاعاتی که نشان دهنده نقاط برتری و تمایز کشورها باشد، نوعی ثروت محسوب می شود. چه بسیار کشورهایی که به دلیل آگاهی نداشتن از زمینه هایی که در آن از امکان بیشتری برای رشد و توسعه برخوردار هستند، حرکت در مسیرهای نادرست را آغاز می کنند و با صرف هزینه های بسیار به اهداف تعیین شده نائل نمی شوند. این در حالی است که حرکت در راستای زمینه هایی که امکان رشد و توسعه آنها را افزایش می دهد، می تواند دستیابی به توسعه اقتصادی را در پی داشته باشد. با توجه به این که نمایه شدن تولیدات علمی در نمایه های معتبر، امکان تجزیه و تحلیل آن را از طریق مطالعات «علم سنجی» فراهم می کند، می توان از نتایج آن نیز در راستای آگاه کردن برنامه ریزان و سیاستگذاران کشور درباره این نقاط و سوق دادن سیاست های علمی و پژوهشی و سرمایه گذاری های بیشتر در زمینه های علمی استفاده و حرکت در راستای توسعه اقتصادی را میسر کرد. بنابراین ، با نمایه سازی آثار علمی در نمایه های معتبر، می توان زمینه های لازم را برای شناخت نقاط تمایز و تقویت آن فراهم و از این طریق ، برنامه های اقتصادی کشور را به سوی بهره گیری از همین نقاط قوت هدایت کرد.امکان کسب موفقیت در مبادلات تجاری : اگر این نکته را بپذیریم که دستاوردها و محصولات ، در نتیجه تحقیقات علمی و بتدریج تکامل می یابد و به چرخه تولید می رسد، این نکته که میان نتایج تحقیقات علمی و کیفیت محصولات رابطه وجود دارد را نیز مورد تایید قرار می دهیم . بر همین اساس ، امروزه در مبادلات تجاری ، به سابقه و میزان تحقیقات و تولیدات علمی هر کشور در زمینه محصول موردنظر توجهی وافر می شود. بدیهی است که کشورهای فاقد تحقیقات گسترده در زمینه محصولات خود، از امکان موفقیت در عرصه های تجاری نیز برخوردار نخواهند بود. در مقابل ، ممالکی که روز به روز بر کیفیت محصولات خود می افزایند، همواره از نتایج تحقیقاتی که در این زمینه به انجام رسانیده اند در راستای فروش محصولات خود استفاده می کنند. کشور خریدار نیز به منظور شناسایی زمینه های علمی کشور فروشنده درخصوص تولیدات و خدمات قابل عرضه ، چاره ای جز مراجعه به نتایج تحقیقاتی که نشان دهنده این جایگاه باشد ندارند. به این ترتیب ، فروشندگان و خریداران کالاها و خدمات در سطح بین المللی ، با مراجعه به نمایه هایی همچون پایگاه های علم سنجی «موسسه اطلاعات علمی» ، به ارزیابی سطح تحقیقات کشور یا سازمان موردنظر در حوزه موضوعی مربوطه می پردازند و به این ترتیب ، درخصوص تولیدات و رتبه علمی هر کشور در زمینه های مرتبط با کالاها و خدمات مورد نظر کسب اطلاع می کنند.از نظر اجتماعی نیز می توان موارد زیر را در رده محاسن فهرست بندی درآورد.
قشربندی اجتماعی اشخاص : بر اساس نتایج تحقیقات علم سنجی که عمدتا بر اساس اطلاعات مربوط به تولیدات علمی نمایه شده در پایگاه های اطلاعاتی علم سنجی صورت می پذیرد، رهبران علمی هر حوزه مشخص می شوند. با توجه به این که همواره رهبران علمی هر حوزه از نقشی اساسی در پیشبرد علم برخوردار هستند، شناسایی این عده نیز منجر به کسب امتیازات ، پاداش ها و ارتقای جایگاه اجتماعی آنها در محافل ملی و بین المللی می شود. همچنین ، شناسایی رهبران علمی باعث می شود تا تولیدات علمی آنها بیش از پیش مورد توجه و استفاده دیگران قرار گرفته و مورد استناد قرار گیرد. به این دلیل که قسمت اعظم این جریان ها برای بسیاری از مردمی که دور از مسائل علمی هستند حالتی کاملا ناشناخته دارد، توده مردم علم را حرفه ای می دانند که از اعتبار اجتماعی زیادی برخوردار است و دارای مزایای مادی و معنوی قابل توجهی است . بر این اساس ، نمایه شدن تولیدات علمی در نمایه های علم سنجی ، امکان شناسایی تولیدات علمی معتبرتر و همچنین رهبران علمی هر حوزه را به منظور بهره مندی از توان علمی آنها در سطح ملی و بین المللی فراهم می سازد. تقویت ارتباطات علمی : با نمایه شدن تولیدات علمی در پایگاه های اطلاعاتی و استفاده از نتایج یافته های «علم سنجی» ، برترین های علمی جوامع در زمینه های علمی و تحقیقاتی شناسایی می شود. بدیهی است که برقراری ارتباط علمی نیز در ابتدا مستلزم شناسایی افراد یا سازمان های تاثیرگذارتر است . در بسیاری از موارد، ارتباطات علمی به برقراری ارتباطات اجتماعی نیز منجر می شود. به همین دلیل ، جامعه شناسان شبکه روابط اجتماعی که ارتباطات علمی در آن صورت می گیرد و همچنین نارسایی های ناشی از محدود کردن انحصاری کانال های ارتباطی به وسائل ارتباطی رسمی را مورد توجه قرار می دهند بنابراین ، در فرآیند روابط اجتماعی ، اهمیت استفاده از نتایج مطالعات علم سنجی که عمدتا با تکیه بر تولیدات علمی نمایه شده در نمایه های معتبر صورت می پذیرد انکارناپذیر است و در نهایت این فعالیت درحوزه علمی فرهنگی نیز تاثیرگذار است.
تمایل به برقراری ارتباطات علمی و فرهنگی با مراکز علمی برتر در کشورهای دیگر : با استفاده از نتایج تحقیقات «علم سنجی» ، دانشگاه های برتر هر کشور شناسایی می شوند و به این ترتیب ، دانشمندان طراز اول و دانشجویان مستعدتر، بهتر می توانند با آنها ارتباط علمی برقرار کنند. حضور این افراد در دانشگاه های دیگر کشورها، به طور طبیعی می تواند از نظر علمی ، تاثیرات بسیاری را بر این افراد بگذارد. در بیشتر موارد ، افرادی که برای مدتی در منطقه ای خاص زندگی کرده اند ، از نظر علمی و فرهنگی تحت تاثیر آن محیط قرار گرفته اند بنابراین ، اثرات علمی و فرهنگی نتایج تحقیقات «علم سنجی» که با بهره مندی از اطلاعات مربوط به تولیدات علمی نمایه شده در نمایه های معتبر بین المللی حاصل می شود قابل توجه است و از این نظر می تواند عواید زیادی را برای کشورها به دنبال داشته باشد.
تعامل با کشورهای دارای زمینه های علمی و فرهنگی مشترک : با تکیه بر اطلاعات مربوط به تولیدات علمی نمایه سازی شده در نمایه های معتبر بین المللی و استفاده از نتایج تحقیقات «علم سنجی» روی اطلاعات حاصل از این نمایه ها می توان دریافت که در طول زمانهای گذشته ، تعاملات علمی و فرهنگی هر کشور با کدام ممالک بیشتر بوده است . بر این اساس ، شناخت عوامل موثر در برقراری این ارتباط و نیز کشف دلایل این تعاملات می تواند در راستای تقویت نقاط مثبت و برطرف کردن نقاط ضعف حائز اهمیت باشد. علاوه بر این ، اطلاعات مزبور می تواند به شناخت زمینه های مشترک همکاری های علمی و فرهنگی در میان کشورها نیز بینجامد. به این ترتیب ، نمایه شدن تولیدات علمی در نمایه های معتبر علم سنجی ، از این نظر نیز می تواند عواید علمی و فرهنگی بسیاری را با خود به ارمغان بیاورد.