پایان 3 دهه قطع روابط ایران و مصر

اگر چه تاریخ روابط ایران و مصر به سالهای پیش از میلاد مسیح می رسد و ایرانیان 121 سال بر مصر حکومت کردند و مدیریت و فرهنگ ایرانی 3 قرن در این کشور استوار بود، اما آغاز دوران تازه روابط میان ایران و مصر به سال 1300 یعنی همزمان با اعلام استقلال دولت مصر از انگلیس و بازگشایی سرکنسولگری و سپس سفارت ایران در قاهره باز می گردد.
اما این روابط در پی توافق کمپ دیوید که بین انور سادات رئیس جمهور وقت مصر و مناخیم بگین ، نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی به امضا رسید، به دستور امام راحل قطع شد و به تیرگی گرایید. مصر در زمان جنگ ایران و عراق ، از صدام حمایت می کرد که این موضوع نیز بر تیرگی روابط طرفین افزود و حمایت های مصر از برخی شیوخ منطقه بر سر مسائلی از جمله جزایر سه گانه به این اختلافات دامن زد. از سوی دیگر حمایت ایران از ترور انور سادات و بزرگداشت خالد اسلامبولی (ضارب سادات) و نامگذاری خیابانی در تهران به نام وی ، بهانه ای برای تشدید این اختلافات از سوی قاهره شد.
با این حال اعطای پناهندگی به شاه مخلوع و میزبانی از وی از یک سو و عدم تحویل وی به ایران و برگزاری مراسم تشییع جنازه وی با تشریفات کامل و بزرگداشت آن در مسجد الرفاعی و حتی نامگذاری خیابانی در قاهره به نام وی ، کمتر از نامگذاری یک خیابان در تهران نبود. با این حال کوشش برای آب کردن یخ روابط تهران و قاهره بکرات میان دو کشور صورت گرفت.
اولین گامها از سوی ایران در زمان دولت دوم هاشمی رفسنجانی برداشته شد که وی همزمان با کوشش برای تجدید روابط با عربستان سعودی گامهایی را به سوی قاهره برداشت. همچنین دیدار یکساعته سید محمد خاتمی با حسنی مبارک همتای مصری اش در حاشیه اجلاس فناوری اطلاعات در ژنو، در رسانه های عمومی بازتاب فراوانی داشت.
علاوه بر این ، موافقت شورای شهر تهران با تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی از جمله گامهایی بود که ایران برای احیای مجدد این روابط برداشت.
اما اوج این تلاش ها در سفر احمدی نژاد به امارات عربی متحده صورت گرفت. رئیس جمهور در این سفر و در کنفرانس خبری در اقدامی که نشان دهنده انعطاف ایران برای برقراری روابط دوجانبه با مصر بود در پاسخ به پرسش خبرنگار الاهرام مصر درخصوص عادی سازی روابط دو کشور، گفت: با صراحت اعلام می کنم که ما به دنبال تجدید رابطه با مصر هستیم و اگر دولت مصر اعلام آمادگی کند تا پایان وقت اداری امروز سفارت ایران را در قاهره برپا می کنیم. اما اظهارات تند و نامتعارف احمد ابوالغیط، وزیر امور خارجه مصر علیه ایران و آن هم درست یک ماه پس از نرمش تهران ، راه را برای گرمی بیشتر روابط بست تا این که حضور هیات مصری در اجلاس اخیر وزرای جنبش عدم تعهد (نم) در تهران و توافق بر همکاری های مشترک درخصوص مباحث حقوق بشری ، زمینه ساز سفر عراقچی به قاهره شد.
به دنبال این سفر، الهام سخنگوی دولت نیز از توسعه روابط ایران با همه کشورها خبر داد و در پاسخ به خبرنگاران گفت: در همین راستا در چند ماه گذشته جمهوری اسلامی ایران سیاست خود را در رابطه با مصر و گسترش رابطه با قاهره اعلام کرده است. از نظر ما همان سیاست اعلام شده اکنون حاکم است و تغییری در این سیاست ایجاد نشده است.

تحولی تازه

مصری ها نیز به این تحول تازه واکنش های مثبتی نشان دادند. واکنش نخست وزیر مصر درخصوص سیاست های امریکا در نشست اقتصادی کموی ایتالیا حکایت از تمایل قاهره از حرکت به طرف تهران دارد؛ چرا که وی خطاب به امریکا اعلام کرد واشنگتن باید درک بیشتری از نیازهای هسته ای ایران داشته باشد و تنها راه حل این مساله گفتگوست.
باید در نظر داشت که ایران و مصر دو کشور بزرگ و هم وزن در منطقه اند که در دو سوی خاورمیانه قرار گرفته اند. قدمت و سابقه تاریخی و وجود تمدن در هر دو کشور سبب شده است که از منظر فرهنگی ، تاریخی ، اقتصادی ، مذهبی و منطقه ای جلوه ویژه ای داشته باشند. مصر یکی از قطبهای جهان عرب محسوب می شود و ایران محور خلیج فارس به شمار می رود؛ از این رو برقراری روابط میان دو کشور از اهمیت بسیاری برخوردار است.
اگرچه مصر امروز لبه سیاست های ایالات متحده در خاورمیانه محسوب می شود، اما تجدید سیاستهای تهران قاهره و رفع سوئتفاهمات موجب رفع بدبینی ها در منطقه شده و می تواند موجب ایجاد امنیت در منطقه شود.
در عین حال پیوند میان مصر و ایران می تواند موجب تاثیرگذاری بر دو سطح تشیع و تسنن شده و تمهیدات بیشتر را برای انسجام کشورهای اسلامی در منطقه فراهم آورد و زمینه ساز ایجاد بازار مشترک اسلامی و قطب قدرتمند فرهنگی و اطلاع رسانی اسلامی شود.
نباید از نظر دور داشت که همزمانی گرمی روابط میان ایران و مصر و مذاکره ایران و امریکا نیز می تواند برای امریکا طراحی تازه ای را در خاورمیانه به دنبال داشته باشد و در عین حال موجب افزایش تاثیرگذاری تهران بر قواعد گفتمان های سیاسی شود.