حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
گفتگوی تمدن ها در آینده ای نزدیک در دستور کار سازمان ملل قرار می گیرد
فارس: سید محمد خاتمی در گفتگویی که یکسال قبل با یک نشریه آمریکایی انجام داده، گفته است: با توجه به روند رویدادها به نظر میرسد، طرح گفتگوی تمدنها در آینده نزدیک در دستور کار سازمان ملل قرار گیرد.
سید محمد خاتمی که سپتامبر سال گذشته به آمریکا سفر کرده و با مردم آمریکا و ایرانیان مقیم آن کشور دیدار و گفتگو کرده بود، با نشریه «UN Chronicle» نیز در روز اول دسامبر 2006 مصاحبه کرد که ترجمه آن اولین بار بر روی این سایت منتشر شده است.
بنابر این گزارش خاتمی در این مصاحبه بر نهاد صلح دوست بشر تکیه میکند و به پروژه «گفتوگوی تمدنها» معنا میبخشد و میگوید که اعتقاد راسخی به اصل نیکخواهی در فطرت انسان دارد و همین اصل است که ملتها را به سوی صلح سوق میدهد.
وی در پاسخ به این سوال که پنج سال از سال 2001، سالی که به پیشنهاد شما، از سوی سازمان ملل سال گفتگوی تمدنها نام گرفت، میگذرد، پیامدهای چنین اقدامی را چگونه ارزیابی می کنید؛ گفته است: گفتگوی تمدنها پروژهای سیاسی نبود که نتایجی قریب الوقوع داشته باشد.
رئیس جمهور سابق کشورمان با بیان اینکه هدف از این پروژه، ارائه الگویی به دور از خشونت، ستیز، تعصب و سوء تفاهمهای فرهنگی بود، اظهار میدارد: پس از پذیرش طرح گفتگوی تمدنها از سوی سازمان ملل، این سازمان پروژه گفتگوی تمدنها را برای پنج سال در دستور کار خود قرار داد و چنین به نظر میرسد که این پروژه در آیندهای قابل پیش بینی نیز در دستور کار سازمان ملل قرار بگیرد.
خاتمی ادامه داده است: متأسفانه، سال گفتوگوی تمدنها با سهمگینترین تراژدی، یعنی حادثه یازده سپتامبر مصادف شد، حادثهای که تبعات آن جنگ بر علیه تروریسم و حمله نظامی به افغانستان و عراق بود. این رویدادها کاملا9 بر خلاف اهداف گفتگوی تمدنها بود اما در عین حال، معتقدم که همه آنها بر میزان اهمیت گفتگوی تمدنها به عنوان یک پادزهر صحه گذاردند و در نتیجه پروژه گفتگوی تمدنها بیش از پیش مورد توجه مردم، به ویژه روشنفکران، هنرمندان و سیاستمداران جهان قرار گرفت.
وی با بیان اینکه در این چند سال اخیر دهها مرکز تحقیقاتی و کرسی دانشگاهی در زمینه گفتگوی تمدنها تشکیل و کتابهای بسیاری هم در این باره نوشته شد که موید این گفته من است، تصریح کرد: من شخصا9 متقاعد شدهام که بشر در پی صلح و توازن است و ذاتا9 از بحران و خشونت دوری میکند و همین انگیزهای برای پیشبرد پروژه گفتگوی تمدنها میشود. این پروژه تلاشی است برای آشنا ساختن مردم با فرهنگهای دیگر و کشف عناصر مشترک فرهنگی به عنوان پیش نیازهای صلح جهانی. امیدوارم با تأسیس مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها در ژنو و همچنین با مشارکت متفکران جهان بتوانیم این هدف متعالی را هر چه بهتر دنبال کنیم. رئیس بنیاد باران در پاسخ به این سوال که هدف و منظور از «اتحاد تمدنها» چیست؛ خاطرنشان کرد: این ایده را ابتدا نخست وزیران اسپانیا و ترکیه مطرح کردند و سپس توسط کوفی عنان، دبیر کل سازمان ملل تصویب شد.
او گروهی 18 نفره از برجستگان را برای برنامهریزی این پروژه انتخاب کرد. تاکنون، ما در این زمینه چهار نشست در اسپانیا، قطر، سنگال و اخیرا9 هم در نیویورک داشتهایم و گزارش نهایی آن نیز در نشست بعدی که نوامبر 2006 در ترکیه برگزار می شود، ارائه خواهد شد و آن وقت درباره چگونگی ادامه این تلاشها در سیستم سازمان ملل تصمیم گرفته میشود.
خاتمی اضافه کرده است: بحثهایی که در این نشستها مطرح شده، بسیار مثمر ثمر بوده و موضوعات متنوعی را در بر گرفته است که از جمله آنها میتوان به روشهای ترویج فرهنگ صلح در میان تمدنهای جهان، روشهای مبارزه با تروریسم به منظور خاتمه دادن به بی عدالتی و تبعیض در جهان و روشهای دست یابی به یک طرح عملی برای انجام این فعالیتها از طریق آموزش مناسب اشاره کرد.
وی بیان میدارد: باید درباره تمام این موارد گفتگویی اساسی انجام دهیم، مواردی نظیر این که چگونه فقر و نابرابری، خشونت میآفریند. من پیشنهاد تأمین اعتبار برای پیگیری اهداف اتحاد تمدنها را دادهام که نه به صورت طرحی دولتی بلکه با همکاری دولت و به صورت پروژهای مستقل در زمینه صلح جهانی به اجرا در آید.
رئیس جمهور سابق کشورمان در مواجهه با این سوال که شما به عنوان یک متفکر مسلمان، فکر میکنید بزرگترین چالشهایی که در روابط میان جهان اسلام و غرب وجود دارد، کدام است؛ میگوید: مهمترین مانع در ایجاد روابط میان جهان اسلام و غرب، سوء ظن و سوء تفاهمهای تاریخی است که در هر دو طرف نسبت به طرف مقابل وجود دارد و منشأ آن را میتوان در جنگهای صلیبی و میراث استعمار غربی جستجو کرد. در عین حال، هر دو این موارد ریشه در فاکتورهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داشته است و نباید به عنوان مانیفست اسلام بر علیه مسیحیت در نظر گرفته شود.
خوشبختانه، بالا رفتن آگاهی نخبگان، چه در جهان اسلام و چه در غرب سبب شده است که این طبقه از مردم خواهان بر طرف ساختن سوءتفاهمهای پیشین و تغییر ذهنیتها شوند.
خاتمی افزوده است: با توجه به پیشرفت تکنولوژی در غرب و سرمایه معنوی جهان اسلام، دو طرف میتوانند یکدیگر را تکمیل کنند و آیندهای مشترک را که در آن اصل بر توازن است، رقم بزنند.
وی در پاسخ به این سوال که شما درباره لزوم بردباری در عصر خشونت سخن گفتهاید، لطفا9 در این باره بیشتر توضیح دهید، اظهار میدارد: یکی از اهداف من توجه بیشتر به مفهوم ناشکیبایی و موشکافی و درک بهتر آن است و گمان میکنم که برای رسیدن به بردباری ناگزیر از این شناخت هستیم. اگر شاهد جدایی و تفرقه میان تمدنها هستیم، اگر علم و تکنولوژی ما را به بهشت رهنمون نشدهاست و کابوس منطق و استدلال را از سر می گذرانیم، اگر در جهانی نیمه مغشوش به سر می بریم، اگر وعدههای دنیای جدید به تراژدی سیاستهای امروز جهان منجر شده است، علت همه اینها تا حدودی این است که ما به اندازه کافی حلقههای زنجیر ناشکیبایی را نشناختهایم.
رئیس بنیاد گفتگوی تمدنها با بیان اینکه این عدم شناخت است که بیخبری را به جای روشنگری، انحصار را به جای فراگیری و همسانسازی را به جای تنوع به ارمغان میآورد، میافزاید: ایدهها و ایدئولوژیهای استبدادگرایان که جهان را به «ما» در مقابل «آنها» تقسیم میکنند و مدعی حقیقت مطلق هستند نیز منجر به ناشکیبایی و خشونت در جهان میشود. این بحث که شما یا با ما هستید یا علیه ما، نمونهای از همین ایدئولوژی است. نمونه دیگر، نبرد بر سر قدرت است که اغلب به عنوان بازیای که حاصلش صفر است، دنبال میشود و سبب میشود آنهایی که قدرت را بدست نیاوردهاند، آن را در تروریسم و اعمال خشونت بر علیه قدرتمندان جست و جو کنند. خاتمی تصریح میکند: من همیشه گفتهام، ناامنی به خشونت میانجامد و اگر ما به دنبال صلح هستیم، باید منشا ناامنی را بهتر بشناسیم. همه ما انسانهایی هستیم که با محدودیتهای مختلفی مواجهیم. باید از محدودیتهایمان آگاه باشیم و هیچ کس نباید مدعی حق مطلق باشد اما زمانی که کسی از نیاز دیگری به کامل کردن خود و از عناصر مشترکی که ما را به هم پیوند میدهد، آگاهی پیدا کرد، میتوانیم مسیری تکاملی را که بر پایه احترام متقابل، صلح و عدم خشونت شکل گرفته باشد، دنبال کنیم.
وی ادامه میدهد: به همین ترتیب، اصول بردباری نیز باید از مطلق گرایی یا طرز فکر افرادی که از مذهب و پیام عشق و صلح مذاهب و فرهنگهای جهان برای دنبال کردن اقدامات خشونت آمیزشان سوء استفاده میکنند، دوری گزیند. آنها از برهانی دهشتناک پیروی میکنند و معتقدم که برهان آنها در تعارض کامل با برهان تمام پیامبران خدا به عنوان مروجان فروتنی، درک متقابل و صلح است.
از خاتمی سوال میشود، ظاهرا9 خشونت در جهان امروز، به ویژه از زمان وقوع حادثه یازده سپتامبر، رو به افزایش گذاشته است، آیا باز هم به آینده گفتگوی تمدنها خوشبین هستید؛ که پاسخ میدهد: بشریت انتخاب دیگری جز فعالیت گروهی برای شناختن مسائل مشترک امروز ما ندارد، در غیر این صورت، ما با خطر از بین رفتن نوع بشر و سیارهمان روبرو هستیم. اگر من به آینده بشریت خوشبینم و فکر میکنم که به جای جنگ تمدنها داریم روز به روز به سوی نقطه مقابل آن، یعنی گفتگوی تمدنها پیش میرویم، به این دلیل است که اعتقاد راسخی به اصل نیکخواهی در فطرت انسان دارم، اصلی که خود را در میراث چند هزار ساله و غنی تمدن بشری به اثبات رسانده است. درباره سیر تکاملی نوع بشر و عمق پیشرفت عقلانیمان تردیدی ندارم که در جهت صلح و سازگاری است.
گفت و گو
