محققان حوزه علوم شناختی در کشور موفق به طراحی سامانهای برای کشف توانمندیها و هدایت تحصیلی و شغلی افراد شدهاند
شناسنامه شناختی نیـــــاز زنـــدگی امــــروز
انتخاب رشته تحصیلی و بهدنبال آن یافتن مسیر درست شغلی، از دغدغههایی است که همه ما زمانی درطول زندگی تجربه کردهایم. حتی پس از انتخاب شغل نیز گاهی این حس سراغمان آمده که مسیر را اشتباه آمدهایم و چه بسا در میانه راه مجبور شده باشیم فرمان زندگی را به جهت دیگری بچرخانیم. گاهی نیز از ترس اشتباه دوباره خطر نکردهایم و در وضع قبلی ماندهایم. اما ماندنی از سر اجبار و بیمیلی که نه تنها خودمان را هر روز خستهتر و رنجورتر کرد، بلکه نارضایتی مدیرانمان را از بازده کاری اندکمان هر روز بیش از روز پیش افزود. شاید بگویید همه این راههای اشتباه و انتخابهای نادرست به دلیل اجبار خانواده یا جو حاکم بر جامعه بوده که ما را از بلندپروازیهایمان دور کرده است. اما اگر کمی با خودمان روراستتر باشیم، میبینیم که بیشتر این مشکلات از آنجایی نشأت میگیرد که هنوز شناخت کاملی از خودمان، تواناییهایمان و نقاط ضعف و قدرتمان نداریم.
این روزها توسعه علوم شناختی و بهرهگیری از آزمونهای روانشناسی و شناختی میتواند کمک زیادی به شناسایی توانمندیها و انتخابهای شایستهتر کند. بهتازگی گروهی از پژوهشگران داخلی حوزه هوش مصنوعی نیز با بهرهگیری از آزمونهای استاندارد بینالمللی و تلفیق آن با هوش مصنوعی موفق به توسعه سامانهای برای پایش اطلاعات شناختی در افراد با نام «سامانه شناسنامهشناختی» شدهاند.
«سامانه شناسنامهشناختی» طراحی شده در کشور با تحلیل دقیق تواناییهای ذهن هر فرد، او را به سمت مسیر درستتر برای آینده شغلی یا ارتقا در مسیر پیشرو سوق میدهد. سمیرا جعفری، مدیرعامل شرکت دانشبنیان «پویندگان دانش مدیران پارسا» درخصوص نحوه شکلگیری ایده توسعه این سامانه هوشمند به جامجم میگوید: «حدود 10 سال پیش بود که با تحقیقات گسترده در حوزه علوم شناختی و کاربردهای آن آشنا شدیم. از آنجا که در آن زمان هنوز در کشور اقدامی در این خصوص شکل نگرفته بود، ایده ایجاد سامانهای برای به دست آوردن اطلاعات شناختی افراد را در شرکتی که با همسرم ، دکتر علی
اکرمی زاده در حوزه هوش مصنوعی داشتیم وارد کردیم. ایدهای که آن روزها مدنظر داشتیم راهاندازی سامانهای برمبنای آزمونهای استاندارد بینالمللی شناختی و روانشناسی بود که براساس تحلیل نتایج آن با هوش مصنوعی، مانند شناسنامه افراد که هویت آنها را مشخص میکند، هر ایرانی شناسنامهای شناختی برای هویت شخصیتی و ذهنیاش داشته باشد. به همین جهت با همراهی یکی از استادان مطرح حوزه هوش مصنوعی این طرح را از سال 91 پیش بردیم.»
وی توضیح میدهد: «اولین نسخه این سامانه به صورت نسخه قابل نصب روی رایانه ارائه شد، اما در ادامه آن را به نسخه تحت وب ارتقا دادیم. البته این نرمافزار نیز به دلیل این که تمام بخشهای آن به صورت آنلاین فعالیت میکرد با تهدید امنیت اطلاعات روبهرو بود. در نهایت با توسعه نرمافزار آن را به شکلی آمادهکردیم که فقط مرحله انجام آزمون به صورت آنلاین انجام میشود و پس از آن همه اطلاعات در حافظه سرور سامانه که دارای کدهای امنیتی ویژهتری است، ذخیره شده و سپس تحلیل پاسخها بهصورت آفلاین انجام میشود. به این ترتیب امکان سوءاستفاده از اطلاعات شرکتکنندگان با هک سامانه به حداقل میزان ممکن کاهش یافته است.» گرچه این سامانه میتوانست به صورت شخصی برای همه افراد قابل دسترس باشد، اما از آنجا که ممکن بود به دلیل هزینه بسیار کمتر در برابر روش سنتی ارائه هر یک از این آزمونهای روانشناسی در مراکز روانشناسی با مخالفتها و مشکلاتی مواجه شود، مدیران این طرح تصمیم گرفتند در قدم اول آن را از استفاده شخصی خارج کنند و فقط به صورت گروهی برای ارائه خدمات به سازمانها، نهادها، شرکتها و مدارس ارائه دهند.
سامانه شرکت دانشبنیان «پویندگان دانش مدیران پارسا» که بر مبنای انجام و تحلیل دهها آزمون استاندارد بینالمللی عمل میکند، دارای گواهی ثبت اختراع، تأیید فنی نرمافزار و ثبت دیجیتال است. این مجموعه در حال حاضر دارای مجوزهای رسمی برای فعالیت در زمینه ارائه خدمات تعیین صلاحیتهای شغلی، هدایت تحصیلی و تعیین صلاحیت عمومی مدیران که از الزامات ارتقای مدیران نهادهای دولتی است، بوده و فعالیتهای گستردهای در حوزه تعیین ویژگیهای شناختی دارند.
امکان تعیین مسیر زندگی با کمک علوم شناختی!
در سامانه شناسنامه شناختی، شخصیت و توانمندیهای ذهنی هر فرد بر اساس آزمونهای استاندارد بینالمللی بهصورت کامل تحلیل میشود و بر اساس پیشفرضهایی که نیازهای مشاغل و حرفههای گوناگون را تعیین میکند، میتواند مشخص کند هر فرد بر اساس ویژگیهای شخصیتی و رفتاریاش برای ورود به چه حوزهای مناسبتر است. حتی تعیین میکند اگر در حال حاضر مشغول به کاری هست، چقدر با آن شغل همخوانی دارد. همچنین این سامانه این قابلیت را دارد که به افراد توصیه کند برای همسو شدن با شغلی که دارند یا دوست دارند داشته باشند چه مهارتهایی را باید در خودشان تقویت کنند. در حال حاضر این سامانه با توجه به اطلاعات ورودی و نیازهای شغلی که در آن براساس درخواست سازمانها ثبت شده است، چند هزار عنوان شغلی به صورت پیشفرض وجود دارد که براساس خروجی مورد نیاز سازمانها قابل پردازش و همسو شدن با نیازهای شغلی در هر مرکز یا سازمان است.
مدیرعامل این مجموعه دانشبنیان در ادامه میافزاید: از آنجا که تعیین شناسنامه شناختی در سالهای سرنوشتساز زندگی افراد مانند سال انتخاب رشته تحصیلی میتواند به جهتدهی بهتردانشآموزان، بسیار کمککننده باشد، تصمیم گرفتیم این سامانه هوشمند را به مدارس برای هدایت تحصیلی دانشآموزان ارائه دهیم. بسیاری از نارضایتیهای شغلی فعلی یا این که بسیاری از افراد در رشتههایی متفاوت با رشته تحصیلیشان کار میکنند عمدتا به دلیل نداشتن شناخت کافی از ویژگیهای شناختی و توانمندیهای فکری و شخصیتی در هنگام انتخاب رشته است.
در همین راستا ابتدا با مدارس زیادی در تهران و برخی شهرهای دیگر کشور همکاری داشتیم و در سال نهم برای کمک به انتخاب رشته دانشآموزان ارائه خدمات داشتیم. اما در ادامه به دلیل همکاری نکردن وزارت آموزش و پرورش و مدارس تمرکز شرکت را از ادامه فعالیت در مدارس برداشتیم و در حال حاضر فقط به چند مدرسهای که خودشان تمایل به ادامه همکاری داشتند ارائه خدمات داریم. این در حالی است که هیچ یک از آزمونهای دیگری که برای هدایت تحصیلی انجام میشود، نمیتواند تحلیل کاملی برای هدایت دانشآموزان فراهم کند و معمولا با نارضایتیهایی همراه است.
شایستهسالاری با بهرهگیری از هوش مصنوعی
این مجموعه دانشبنیان یکی از معدود شرکتهای خصوصی دارای مجوز سنجش صلاحیت عمومی مدیران است. جعفری درخصوص نحوه عملکرد این آزمون به جامجم میگوید: «ما حداکثر تلاش خود را برای انجام بسیار دقیق این آزمون به کار بستهایم و با توجه به این که تمام مراحل تحلیل آزمون با هوش مصنوعی انجام میشود، نتایج آن به دور از هرگونه اعمال سلیقه شخصی خواهد بود. از سوی دیگر به دلیل هوشمند بودن این سامانه، زمان تحلیل آزمون به حداقل زمان ممکن کاهش یافته و ما حداکثر در سه روز میتوانیم نتایج آزمون را به نهاد مربوطه ارجاع دهیم. این در حالی است که در سایر مراکز تحلیلها به صورت دستی انجام میشود.»
وی مزیت دیگر این سامانه را قابلیت تنظیم آن بر اساس نیاز هر نهاد میداند و میافزاید: «از آنجا که دانش فنی این سامانه در داخل شرکت موجود است، به آسانی میتوانیم آن را متناسب با نیاز مشتری خود تنظیم کنیم تا بهترین تحلیل ممکن براساس تقاضای موجود فراهم شود. این در حالی است که در دیگر سامانهها امکان شخصیسازی و اولویتبندی وجود ندارد.» جعفری در ادامه از برخی تفاوتها در نحوه برخورد با مجموعههای خصوصی و دولتی برگزارکننده این آزمون ابراز نارضایتی میکند و معتقد است یکسان نبودن شرایط و ضوابط اجرایی در مراکز آزمون منجر به افزایش و کاهش ناعادلانه تقاضا در مراکز میشود و میتواند هدف اولیه از اجرای این اصل را با مشکل روبهرو کند.
افزایش بازده کسبوکارها در سایه علوم شناختی
از دیگر کاربردهای سامانه شناسنامه شناختی پایش شناختی نیروهای مشغول به کار در مجموعههای مختلف است. جعفری درخصوص کاربرد تحلیل شناختی در مجموعههای کسبوکاری یا نهادهای دولتی به جامجم میگوید: «شرکتها با اهداف مختلفی میتوانند از پایش شناختای در جهت افزایش بهرهوری نیروی انسانی خود استفاده کنند. برای مثال در بسیاری از مجموعهها برای ارتقای درجه شغلی کارکنانشان از این سامانه استفاده میکنند. حتی زمانی که مجموعه با کاهش انگیزه در نیروهای کاری خود مواجه میشود میتواند با استفاده از این سامانه به درستی مشکل انگیزشی کارمندانش را پیدا کرده و برای رفع آن اقدام کند. از آنجا که امکان توسعه این نرمافزار متناسب با خروجیهای مورد نیاز هر مجموعه و الزاماتی که برای عناوین در هر مجموعه وجود دارد، میتواند بهترین و دقیقترین نتیجه تحلیلی ممکن را برای متقاضیان فراهم کند.» این مجموعه دانشبنیان علاوه بر پایش سنجشی امکان برگزاری دورههای آموزشی روانشناسی و مدیریتی مورد نیاز را برای افراد متناسب با نتایج آزمونشان نیز خواهد داشت و به این ترتیب در جهت بهبود بهرهوری افراد متناسب با نیازها و الزامات شغلیشان مؤثر است.
دانستن ویژگیهای شناختی با توجه به اثربخشی بسیار مؤثری که میتواند در بروز توانمندیها و موفقیت حداکثری افراد جامعه داشته باشد، میتواند جهش بزرگی در مسیر پویایی جامعه و حرکت پرشتاب به سوی پیشرفت را به ارمغان بیاورد. هنگام گفتوگو با مدیرعامل این مجموعه دانشبنیان به این فکر میکردم که شاید حتی این امکان وجود داشته باشد که روزی شناسنامه شناختی نیز به بخشی از اطلاعاتی که در تراشه کارت ملی هوشمندمان اضافه شود وجود داشته باشد. در این حالت نهتنها در دوراهیهای زندگی با شناخت دقیقتری که از خودمان پیدا کردهایم مسیر درست را آسانتر انتخاب میکنیم، حتی زمانی که برای استخدام به سازمان یا شرکتی مراجعه میکنیم نیز با یک اسکن ساده کارت ملی، شناسنامه شناختیمان با تحلیلی از قدرت فکری و توانمندیهای ذهنیمان در اختیار مدیران مجموعه قرار میگیرد تا در کمترین زمان ممکن شایستهترین نیروها را برای مجموعه خود به کار بگیرند. جعفری امکان عملی شدن این طرح -که شاید به نظر ما پروژهای بسیار عظیم به نظر برسد - را بسیار سهلالوصول میداند و تصریح میکند: «اکنون بستر اولیه مورد نیاز برای پایش شناختی افراد فراهم شده و به راحتی با ارتقای رایانههایی که وظیفه تحلیل را بهعهده دارند، میتوان در زمان کوتاهی جمعیت وسیعی را مورد پایش قرار داد.»
عسل اخویان طهرانی
دانش
