آن خال سیاه و لعل شورانگیزش

درست است که حامدخان عسگری، خبرنگار اعزامی ما به مکه مکرمه و مدینه منوره دارد با قلم زیبایش حق مطلب را ادا می‌کند، این اما مانع آن نبود که بزرگ‌ترین و تاریخی‌ترین آیین دینی و اجتماعی بشری، جایی در صفحات فرهنگی نداشته باشد. همین شد که چرخیدیم و چرخیدیم تا ببینیم چطور می‌شود به اندازه وسع و توان‌مان برویم سراغ این سوژه که هم برای شما جذاب باشد و هم خودمان انگیزه لازم را داشته باشیم و هم متاع نسبتا جدیدی عرضه کرده باشیم.
این شد که رفتیم سراغ قدیمی‌ترین تصاویری که از حج و مکه و مدینه و این آیین ابراهیمی ثبت شده‌اند. راستش را بخواهید برای ما که جذابیت زیادی داشت.
این‌که صد و خرده‌ای سال قبل، سر و وضع مکه و حجاج چطور بوده و چه می‌کرده‌اند و حج چه سر و شکلی داشته است. برای ما که جالب بود امیدواریم برای شما هم جالب باشد.

همیشه پای یک مهندس در میان است
طبق جست‌وجوهای ما که به موزه بریتانیا ختم شد، قدیمی‌ترین عکس‌ها از مکه و مدینه و آیین حج را یک مهندس و نقشه‌بردار مصری گرفته است. تاریخ اولین تصاویری که جناب محمدصادق بیک ثبت کرده به حدود 160 سال قبل می‌رسد. استاد که حدود 117 سال قبل چهره در نقاب خاک کشیده، سفرهای متعددی را به عنوان خزانه‌دار و صندوق‌دار به مکه رفته. جناب محمدصادق بیک،‌ بعدها تصاویری که ثبت کرده بود را در مجلات عربی و اروپایی زمان خودش چاپ کرده و همان صد و اندی سال قبل مورد تقدیر هم قرار گرفت. بعضی از تصاویر این مهندس مصری را با هم مرور کنیم.عکس پانورامای بالای صفحه را محمدصادق بیک گرفته. از دیگر تصاویر شاهکار آقای مهندس هم تصویر سمت راست بالاست (تصویر2). این تصویر هم قدیمی‌ترین تصویر عکاسی شده از مدینه است. تاریخش هم احتمالا مربوط به همان 140 سال قبل است. بافت منازل مسکونی اهالی مدینه هم در نوع خودش در آن زمان جالب است. این تصویر در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. کلنل محمدصادق بیک تصویر 3 را از مراسم گردهمایی حجاج در صحرای عرفات ثبت کرده، تاریخ تصویر هم مربوط به 1880 میلادی است یعنی تقریبا 140 سال قبل!

پای شرق‌شناس‌ها هم در میان است
بعد از مهندس و نقشه‌بردار مصری، یک شرق‌شناس هلندی که از قضا مشاور دستگاه استعماری هلند هم بوده، دومین فردی است که قدیمی‎‌ترین تصاویر را از مکه و حج ثبت کرده است. شاید جالب باشد که بدانید جناب کریستین استوک هورگرون فقط سه چهار سال دیرتر از محمدصادق بیک جنبیده بود. در هر حال، جناب هورگرون یا دقیق‌تر بگوییم دکتر هورگرون که رد پایش روی بعضی اقدامات استعماری هلندی‌ها در جنوب شرق آسیا و اندونزی هم هست، بعد از گرفتن دکترایش به فاصله سه چهار سال بعد از محمدصادق راهی جده و در ادامه مکه و مدینه شد. ظاهرا شش ماه در مکه اقامت کرده و در نهایت هم مسلمان شده و اسم عبدالغفار را انتخاب کرده. مرور تصاویر او هم خالی از
لطف نیست.سمت راست را ببینید.