فناوری فضایی چطور به سیل‌زدگان کمک کرد؟

این سیل در کنار تمام خسارت‌ها و مشکلاتش، باعث شد نقش علوم و فناوری‌های پیشرفته از جمله فناوری فضایی برای پایش محیط زیست و جلوگیری از وقوع بحران و مدیریت آن بیش از گذشته پررنگ شود.
تقریبا همان ساعات اولیه وقوع سیل در استان‌های شمالی و سپس فارس، خوزستان و لرستان، مجموعه‌های فضایی کشور از جمله سازمان فضایی ایران و پژوهشگاه فضایی ایران تصاویر به‌‎روز ماهواره‌ای از مناطق سیل‌زده را در اختیار نهادهای درگیر برای امدادرسانی قرار دادند. بخش مهمی از داده‌های ماهواره‌ای به کمک آنتن‌های مستقر در مرکز فضایی البرز در ماهدشت کرج دریافت شدند و برخی شرکت‌های فضایی خصوصی در حوزه سنجش از دور نیز در این زمینه همکاری داشتند.
به کمک این داده‌ها در مدت‌زمان کوتاهی نقشه‌های دقیقی از مناطق سیل‌زده تهیه شد؛ کاری که با روش‌های سنتی و حتی تصویربرداری هوایی می‌توانست روزها و هفته‌ها طول بکشد!
حالا همه می‌بینند که داده‌های ماهواره‌ای می‌تواند نقش مهمی در چابک‌سازی نهادها در مدیریت بحران ایفا کند. اتفاقی که پیش از این نیز در حادثه زلزله کرمانشاه و برخی دیگر از حوادث طبیعی کشور روی داد؛ اما چندان رسانه‌ای نشد.
سیل‌های اخیر در کشور باعث نابودی بسیاری از زیرساخت‌های ارتباطی در شهرهای درگیر شد؛ به‌طوری که در برخی شهرها از جمله پلدختر در استان لرستان، امکان ارتباط دوسویه سایر مناطق با مردم این شهر از بین رفت؛ اما استقرار تجهیزات پیشرفته ارتباطات ماهواره‌ای و بعضا بالن‌های مخابراتی در این مناطق، ارتباطات تلفنی و اینترنتی را برقرار و بخش مهمی از چالش‌های مدیریت بحران را برطرف کرد. در کنار تمام اینها نمی‌توان از نقش ماهواره‌های ناوبری در کمک به مسیریابی تیم‌های امداد و نجات غافل شد.
اینها نمونه‌های بارز و شاخصی از نقش فناوری فضایی در مدیریت بحران هستند. بدون‌شک استفاده از داده‌های ماهواره‌ای در شرایط عادی و پایش مداوم طبیعت و محیط زیست کشور از سوی نهادهای مختلف، نه‌تنها می‌تواند از وقوع بسیاری از این بحران‌ها در کشور جلوگیری کند، بلکه چشم‌انداز روشن‌تری برای رشد و بهبود کیفیت زندگی شهروندان ایرانی ترسیم می‌کند.
فناوری فضایی، فناوری فانتزی و لوکسی نیست؛ حالا بهتر از هر زمانی می‌بینیم یک فناوری بسیار کاربردی است که می‌تواند در حوزه‌های وسیعی از مدیریت شهری تا منابع طبیعی و گسترش ارتباطات را در بر بگیرد. کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه دهه‌هاست که از داده‌های ماهواره‌ای در مدیریت بحران استفاده می‌کنند و جالب است بدانید ایران جزو اولین کشورهایی است که نخستین ایستگاه‌های دریافت داده‌های ماهواره‌ای بیش از چهار دهه پیش در آن راه‌اندازی و عملیاتی شد. اکنون لازم است از این ظرفیت ارزشمند در کشور بیشتر استفاده و زمینه کاربرد هر چه بیشتر آن در سایر زمینه‌های مدیریت کلان کشور را فراهم کنیم.

محمدرضا رضائی

دانش