فضانوردان و لوبیای سحرآمیز!

از طرفی فضانوردان برای تأمین مواد اولیه خورد و خوراک خود به شدت به زمین وابسته هستند. زیرا هنوز با گذشت بیش از نیم‌قرن از حضور انسان در فضا، فناوری گلخانه‌های فضایی به حدی رشد نکرده است که فضانوردان بتوانند در محیط ایستگاه فضایی برخی مواد اولیه و تازه مثل سبزی، گوجه و... را کشت کنند. زیرا شرایط بی‌وزنی حاکم بر آنجا محدودیت‌هایی را برای رشد گیاهان ایجاد می‌کند. هرچند در سال‌های اخیر به صورت آزمایشی گلخانه‌هایی به فضا رفته و فضانوردان توانسته‌اند به‌صورت محدود گیاهانی مثل کاهو یا برخی گل‌ها را در آنجا پرورش دهند.
اما به‌تازگی گروهی از پژوهشگران اروپایی، گلخانه فضایی ویژه‌ای را ساخته‌اند که می‌توان در آن لوبیا کشت کرد. این گلخانه براساس برنامه اعلام‌شده تا سال 1400 به فضا خواهد رفت. در این مجموعه از نوعی سنگ گدازه به‌عنوان خاک مصنوعی و بستر رشد لوبیا استفاده شده است. اما بخش زیادی از حجم این بستر را آب حاوی مواد مغذی تشکیل می‌دهد. این بستری فوق‌العاده برای جوانه‌زدن دانه لوبیا و رشد آن است. ولی مساله بعدی زمانی است که دانه لوبیا برگ می‌دهد. در زمین به دلیل چرخش هوای گرم و سرد، گیاهانی همچون لوبیا بخار آب ایجادشده در برگ‌ها را از طریق منافذی زیر سطح آن به بیرون می‌فرستند. این فرآیند شبیه عرق‌کردن در بدن انسان است و باعث می‌شود دمای گیاه و برگ‌ها در بازه مناسبی قرار بگیرد.
اما در فضا ما با چنین شرایطی روبه‌رو نیستیم و عملا تغییرات دمایی خاصی وجود ندارد. به همین دلیل با بالا رفتن دمای برگ، سطح زیرین برگ‌ها و اطراف منافذ آن ضخیم‌ترشده و عمل تبخیر را کاهش داده و دمای برگ بالا می‌رود. گلخانه جدید می‌تواند این مساله را حل کرده و یکی از چالش‌های مهم بر سر راه رشد لوبیا را حل کند. فضانوردان از لوبیا در کنار سایر حبوبات می‌توانند به‌عنوان یک منبع غذایی بسیار خوب در سفرهای فضایی آینده انسان به ماه و مریخ و دیگر کرات استفاده کنند.

محمدرضا رضائی

جام‌جم