روایت کاکایی از شعر انقلاب در دهه 60

در این نشست عبدالجبار کاکایی با اشاره به زمینه‌های شکل‌گیری شعر انقلاب، بیان کرد: نهضت بازگشت به خویش، شعر انقلاب را به احیای قالب‌های سنتی به‌عنوان مولفه اصلی در حوزه تکنیک شعر انقلاب دعوت کرد. در احیای قالب‌های سنتی یک اتفاق تکنیکی جدید افتاد که وجه ممیز ادبیات دوره انقلاب از ادبیات دوره بازگشت ادبی بود. گاهی عمدی و از سر عناد شعر انقلاب را بازگشت ادبی مقایسه می‌کنند و آن را یک بازگشت ادبی می‌خوانند و آن‌را تحقیر می‌کنند. در شعر انقلاب در نهضت بازگشت به خویش، قالب‌های سنتی زبانی به استخدام شاعر درآمد و زبان نو‌شده و تجدید حیات‌یافته پس از نیما در آثار هوشنگ ابتهاج، منوچهر نیستانی، حسین منزوی و سیمین بهبهانی کم‌کم شکل متعدلی از ممزوج کردن زبان نوین و جهان جدید در قالب‌های سنتی اتفاق افتاد و انقلاب اسلامی این اتفاق را تشدید کرد و توسعه داد.

کاکایی اظهار کرد: کسانی که پایه‌گذاران دوبیتی و رباعی بعد از انقلاب بودند و غزل را به‌طور گسترده‌ای در سراسر کشور گسترش دادند، غالبا معلمانشان همین چهره‌ها بودند. شاعران انقلاب مضامین جدید را در قالب‌های سنتی تلفیق کردند و آن را توسعه دادند و تبدیل به یک شبکه ذهنی و زبانی کردند. مولفه اصلی تکنیکی شعر انقلاب تلفیق زبان نو با قالب سنتی بود. اما مولفه دوم که می‌توان گفت از نظر اهمیت بیشتر مورد توجه منتقدان قرار گرفته است مولفه محتوایی بود. ارجاع به تاریخ، دین و مذهب، سمبل‌سازی و استفاده از تلمیحات مذهبی و دینی و میراث ادعیه، زیارت عتبات و مجموعه دستاوردهای محتوایی از شعر مذهبی ما و بعلاوه نیم نگاهی به عرفان بخش محتوایی شعر انقلاب را تشکیل می‌دادند که این عرفان کابردی و عملی تدریجا با آغاز جنگ گسترش یافت و شاخه اصلی شعر انقلاب ما شد مانند نگاه به شهادت و این اتفاقی بود که بیش از این‌که در شعر انقلاب افتاده باشد در شعر عرفانی ما رخ داده است. شعر انقلاب با گرایش به عرفان این مضامین را به خدمت گرفت.

این شاعر ادامه داد: نظام نشانه‌شناسی زبان و شعر پیش از این‌که به‌وسیله بچه‌های انقلاب فراهم شود و در کنار هم قرار بگیرد در شعرها و سرودها شکل گرفته بود. شعر انقلاب به بهترین وجه به وظیفه خود عمل کرد و نیازهای عمومی جامعه را پاسخ داد. الهامات و استخدام کلمات و به‌کار گرفتن مفاهیم از سپهر واژگان زمانی بود که به آن دهه 60 اتلاق می‌شود. نوحه‌ها و شعرها و سرودها چنان اثر بر فرهنگ مردم در دهه 60 گذاشت که در وصیت‌نامه‌ها ماندگار شد و در حافظه مردم شکل گرفت. ما در قد و قواره هشت سال دفاع مقدس شعر گفتیم.