چقدر فرزندتان برای مدرسه آماده است؟

کلید این روزهای سرنوشت‌ساز اما در دست سه گروه است، دانش‌آموزان، والدین‌شان و اولیای مدرسه که مثل حلقه‌های به هم پیوسته یک زنجیر، در تمام طول سال باید پابه پای هم راه بیایند و متصل بمانند. این اتصال به گفته علی‌اصغر احمدی، مدیرکل پیشین انجمن اولیا‌و‌مربیان وزارت آموزش و پرورش می‌تواند رمز موفقیت دانش‌آموزان در طول سال تحصیلی باشد؛ اتصالی که این سه گروه را مثل سه ضلع یک مثلث متساوی الاضلاع در کنار هم نگه می‌دارد؛ جایی که نقش هیچ گروه کمتر از دیگری نیست.

این روان‌شناس که عضو هیات علمی دانشگاه تهران هم هست، در ادامه به ما می‌گوید: نقشی که در این میان برعهده دانش‌آموزان است، پذیرش مسؤولیتی است که با ورود به مدرسه قبول کرده‌اند، آنها می‌بایست با احساس مسؤولیت شخصی کار تحصیل‌شان را شروع کنند و بدانند که آینده و سرنوشت شان به این مسؤولیت‌پذیری‌شان گره خورده است، درحالی که ما می‌بینیم این روزها خانواده‌های زیادی به جای فرزندشان این مسؤولیت را قبول کرده‌اند و حتی استرس شروع سال تحصیلی دارند!

احمدی که در طول سال‌های مسؤولیتش با اولیای زیادی در ارتباط بوده، به این مسؤولیت‌پذیری خانواده‌ها به جای فرزندان‌شان به‌عنوان یک نقطه ضعف نگاه می‌کند و می‌گوید: بار تحصیل باید بر دوش دانش‌آموز باشد نه خانواده‌اش، اما الان ما می‌بینیم که خیلی از خانواده‌ها از خود بچه‌ها برای شروع سال تحصیلی نگران‌تر هستند و این نگرانی، این موضوع را به بچه‌ها القا می‌کند که مسؤولیت تحصیل‌شان برعهده والدین است درحالی که در واقعیت نباید این اتفاق بیفتد. برنامه‌ریزی برای درس خواندن و انجام تکالیف، موضوع دیگری است که احمدی با اشاره به آن می‌گوید: خانواده‌ها بهتر است از همین ابتدای سال تحصیلی، یک ساعت مشخص را در طول روز برای درس خواندن بچه‌هایشان اختصاص بدهند طوری که بچه‌ها فقط در این ساعت اجازه داشته باشند به درس شان برسند. با این کار ارزش زمان برای دانش‌آموز مشخص می‌شود و این مهارتی است که در آینده هم به کارش می‌آید.

فضای مدرسه هم آموزشی است، هم پرورشی

راز و رمزهای ورود به مدرسه، شاید به نظر ساده بیاید آنقدر که از نظر خیلی‌ها ارزش تکرار نداشته باشد، اما رعایت همین نکات ساده می‌تواند یک سال تحصیلی موفق را در پیش روی دانش آموزان به تصویر بکشد. این را هم مریم نجابتیان، روانشناس و مدیر گروه مشاوره وزارت ورزش و جوانان به ما می‌گوید. نجابتیان معتقد است، خانواده‌ها می‌بایست فرزندشان را باید با یکسری از مهارت‌های زندگی آشنا کنند و بعد به مدرسه بفرستند، مهارت‌هایی مثل، ارتباط موثر، همدلی، خودآگاهی و ...

او می‌گوید که در محیط مدرسه سایر مهارت‌ها هم به کودکان آموزش داده می‌شوند و او به مرور زمان یاد می‌گیرد که مشکلات و مسائلش را چطور حل کند، مهارت تصمیم‌گیری پیدا می‌کند و می‌تواند با استرس و شرایط ناامن مقابله کند.

اما همه اینها در گرو‌ آماده‌سازی‌ است که قبل از ورود به مدرسه باید انجام شود؛ اتفاقی که دست اولیای مدرسه را در پرورش سایر جنبه‌های رفتاری کودکان باز می‌گذارد و مدرسه را نه به یک مکان صرفا آموزشی که به یک مکان پرورشی هم تبدیل می‌کند.

جادوی مهربانی معلمان

فاطمه قاسم زاده، مشاور و برنامه ریز امور آموزشی و روان شناسی کودکان ونوجوانان اما برای شروع یک سال تحصیلی خوب و موفق، معلمان و کادر آموزشی مدارس را خطاب قرار می‌دهد و به ما می‌گوید: واقعیت این است که اگر در مدرسه آن رفتار مهرآمیز که ایجاد اعتماد می‌کند وجود داشته باشد، اتصال اولیه دانش‌آموزان به مدرسه به خوبی برقرار می‌شود. اگر این رفتار با خشونت و جدیت و سختگیری بیجا همراه نباشد و دانش‌آموزان بتوانند واقعا خود را در فضایی ببینند که از نظر ساختار شبیه خانه است، نه جایی با مقررات خشک و قانون‌های سخت، آن‌وقت می‌توانند قدم‌های بعدی برای ارتباط گرفتن و حضور در این فضا را بخوبی بردارند.

توصیه این روان‌شناس، مصداق یک ضرب‌المثل قدیمی است، تک بیت معروفی از محمدحسین نظیری نیشابوری که بارها و بارها از زبان بزرگ‌ترهایمان شنیده‌ایم: «درس معلم ار بود زمزمه محبتی/ جمعه به مکتب آورد طفل گریزپای را».

توصیه این روانشناس اما به معلمانی که همپای دانش آموزان و خانواده هایشان از امروز سال تحصیلی جدید را شروع می‌کنند این است که اجازه دهند مرحله استقرار برای دانش‌آموزان در روزهای ابتدایی به‌خوبی برقرار شود، به این شکل که دانش‌آموز خود جدیدش را بشناسد، با نقش جدیدش آشنا شود و در مرحله بعدی با ضوابط و مقررات کلاس آشنا شود. بعد از این مرحله است که معلم باید به برنامه‌ریزی درسی بپردازد و کنترل و هدایت کلاس را به عهده بگیرد.b

ایجاد اعتماد؛ پل ارتباطی کلاس اولی‌ها و مدرسه

امروز اما برای یک میلیون و ۲۹۶ هزار دانش‌آموز کلاس اولی، طعمی متفاوت با دیگر روزهای سال دارد؛ روزشمار کل سال‌های تحصیل‌شان، برای آنها از امروز یعنی سی‌و‌یکمین روز شهریور ماه 97 شروع می‌شود و آنها از امروز رسما دانش‌آموز می‌شوند. علی سیف‌اللهی، کارشناس آموزشی است که برای این کلاس اولی‌ها توصیه‌های ویژه‌ای دارد. او به ما می‌گوید: خانواده‌ها باید درباره کلاس اولی‌ها، مخصوصا آنهایی که پیش‌دبستانی را در مدرسه تجربه نکرده‌اند یا کلا تجربه گذراندن دوره پیش‌دبستانی را ندارند، با احتیاط بیشتری برخورد کنند. اضطراب جدایی، موضوع مشترکی است که در روزهای ابتدایی آغاز مدرسه در این بچه‌ها دیده می‌شود مخصوصا بچه‌هایی که ساعات زیادی را با مادر گذرانده اند و مرکز توجه والدین‌شان بوده‌اند. برای این گروه جدایی از خانواده و حضور چندساعته در فضایی جدید، کار راحتی نیست.

این اضطراب و نگرانی به گفته سیف‌اللهی، تجربه‌ای غیرطبیعی نیست و او در توضیح بیشتر می‌گوید: روزهای اول مدرسه برای تمام بچه‌ها در هر سنی می‌تواند با استرس و نگرانی همراه باشد، محیط جدید، دوستان جدید و معلمان جدید، همه اینها در کنار هم می‌توانند شرایطی را رقم بزنند که منجر به نگرانی شود.

اما توصیه این کارشناس آموزشی به خانواده‌ها مخصوصا خانواده‌های یک میلیون و 296 هزار دانش‌آموز کلاس اولی، این است که به بی‌تابی‌های فرزندشان بیش از اندازه توجه نکنند و سعی کنند از همان ابتدا درباره محیط مدرسه، معلم‌ها و بچه‌های دیگر، تصویر خوبی را در ذهن فرزندشان به‌وجود بیاورند و با ایجاد اعتماد، فرزندشان را در برداشتن قدم‌های اول تحصیلی‌اش یاری دهند.

با این حال او می‌گوید: اگر پدر یا مادری دید که فرزندش اضطراب جدایی بالایی دارد، با هماهنگی کادر مدرسه می‌تواند هفته اول آغاز سال تحصیلی را در مدرسه حضور داشته باشد و بعد بتدریج ساعات حضورش را در مدرسه کاهش دهد.

او به معلم‌ها هم یک توصیه کلیدی دارد؛ رعایت عدالت در توجه و در همین رابطه می‌گوید: کلاس اولی‌ها، مخصوصا آنهایی که تک فرزند هستند، حس حسادت و رقابت بالایی دارند و دوست دارند معلم‌شان نگاه و رفتار یکسانی بین همه دانش‌آموزان داشته باشد، به همین دلیل توصیه من به معلم‌های این مقطع تحصیلی هم این است که توجه‌شان را به‌طور مساوی بین همه بچه‌ها تقسیم کنند.

مینا مولایی

جامعه