در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نمیشود در عید غدیر یادی از مولف مجموعه «الغدیر» نکرد
خودمانی و خواندنی از علامه امینی
مادر و فرزند در دامنههای ســــــــبز مراتـــــــــع ســــــــــهند مشغولند. مادر روی زمین خم شده به دنبال گیاهان دارویی برای درمان بیماریهایی که چند ماه بعد در زمستان گریبان خانواده را میگیرند، همانجور که به چیدن گیاهان مشغول است، دارد سرودهای کوچک قرآن را یک به یک با پسر چند سالهاش همخوانی میکند. ضمن آن هم با ندای موزون و آهنگین سوال میپرسد و پسر پاسخ میدهد؛ جواب همه سوالات یک چیز است: «علی علیه السلام!» عبدالحسین هم لابهلای بوتهها و گلها بالا و پایین میرود و هر بار فریاد میزند «علی علیه السلام!» مادر به ترکی میپرسید: «همسر فاطمه(س)؟» و عبدالحسین شیرین زبان و چند ساله گل بنفشهای میچیند و میگوید: «علی علیه السلام.» مادر شاید به ذهنش هم خطور نمیکرد که فرزندش آینده عجیبی پیش رو دارد؛ آنقدر عجیب که کمتر از یک قرن بعد نامش با نام یکی از اعیاد مهم شیعیان همنشین شود: «علامه امینی»!
1. رفتار حاتم طاییمآبانه سایت رسمی علامه
همین الان اگر توی یکی از موتورهای جستوجوگر اینترنتی نام علامه امینی را جستوجو کنید بهراحتی به سایت رسمی او هدایت میشوید. با این حال این مساله باعث نمیشود که نشانی اینترنتی آن را توی گزارش نیاوریم: «http://allamehamini.ir». حالا این مساله که مرحوم علامه امینی هم مثل خیلی چهرههای دیگر فرهنگی و سیاسی و اجتماعی سایت شخصی و رسمی دارد کجایش مهم است؟ التفات دارید در دورهای که بحثهای کپیرایت و خرید کتاب و موضوعات مشابه داغ شده است اینکه سایت رسمی یک مولف، مهمترین اثرش را برای دانلود رایگان در اختیار مراجعان قرار داده ارزش خبری کمی ندارد. بلاتشبیه در مقام مقایسه آن را با سایت فلان دانشگاه مهم بریتانیایی یا آمریکایی قیاس کنید که انتشار کتب قدیمی و مهم آن چه سر و صدایی به پا میکند و همین ما توی رسانهها و مطبوعات چه دست و جیغ و هورایی میکشیم! حالا تصور کنید مجموعه «الغدیر» به عنوان یکی از مهمترین منابع شیعی که سر و صدای زیادی هم به پا کرده به طور رایگان در دسترس است.
2. عامهپسند دینی ممنوع!
شما هم اگر مثل ما و مثل خیلیهای دیگر علامه امینی را صرفا با تالیف مشهورش الغدیر میشناسید، شاید جالب باشد بدانید او غیر از روحیه وحشتناک تحقیق و تتبعی که در منابع کتابخانهای داشته، خصوصیات و ویژگیهای خاص خود را هم داشته که حداقل در عصر خودش چندان معمول نبوده! محمدرضا حکیمی در کتاب غدیر توصیفات جالبی در این زمینه دارد! مثلا یکیاش اینکه علامه مخالف انتشار کتابهای سطحی و ضعیف درباره مسائل دینی بود. از نظر علامه مصادیق این کتابها آنهایی بودهاند که از منابع و مآخذ موثق استفاده نمیکردند یا آنکه براساس اجتهاد و استنتاج صحیح نوشته نشدهاند. احتمالا بیشتر از ما در جریان هستید که تازیانه این نقد در وضع فعلی، دامن بسیاری از آثاری را میگیرد که زیر عنوان عامهپسند مذهبی گنجانده شدهاند. اجمالا این نقل قول علامه را داشته باشید تا بدانید علامه سر این موضوع با هیچکس تعارف نداشته: کتابهایی را که در این سالها در شرح حال ائمه(ع) در زبان فارسی نوشته شده، باید به دریا ریخت.
3. سوزنی به اهل منبر و روضهخوانها
حالا که بحث به اینجا کشیده شد گفتن این مطلب هم خالی از لطف نیست که علامه سوزنی هم به هملباسهای خود در میان روحانیون و مداحان زده و از بعضی از اشعار و مطالبی که در محافل و مجالس مذهبی زده میشده، دل خوشی نداشته و نقدهایی به این مجالس وارد میدانسته. چیزی شبیه همان نگاهی که در نگاه روحانیونی مثل شهید مطهری هم میبینیم. مهمترین نقد علامه به بیاطلاعی و ناآگاهی گویندگان از حدیث و معارف دینی بوده و اینکه اهل منبر و برخی از روضهخوانان بعضا حرفهای غیرمستند و نامناسبی را به ائمه(ع) نسبت میدادهاند. البته خود علامه به این نرمی که ما مساله را عنوان کردیم نمیکرده. مثلا برای نمونه ببینید از تجربه حضورش در یکی از مجالس همین تهران خودمان چه گفته: «در یکی از مجالس عمده تهران در ایام عزاداری شرکت کرده بودم، در وسط منبر با اینکه کاری زننده بود، برخاستم و بیرون آمدم چون نشستن و گوش دادن به آن حرفها را حرام دانستم.» گوشی آمد دستتان مرحوم چقدر بیتعارف بوده؟
4. ارادت اخوان ثالث به علامه
شاید برایتان جالب باشد که بخشهایی از مجموعه الغدیر مربوط به اشعاری است که در ادبیات عرب از همان ابتدا راجع به واقعه غدیرخم سروده شده. این را از این جهت گفتیم که بدانید علامه به ذوق شعرا هم بیاعتنا نبوده. حالا احتمالا قضیه بیشتر جالب خواهد شد که بدانید یکی مثل مرحوم مهدی اخوان ثالث هم در مدح علامه شعر سروده:
«امینی پاکبازِ دین و حق؛ کاندر قمارِ عشق
به نقدِ عمر و هستی زد، همه داوِ تمامی خوش
غدیری کرد بیهمتا، چنانچون بیکران دریا
لبالب از رحیقِ حق، جهان را زو مشامی خوش
ازین دریا دل آماده، غدیری ایزدی باده
خوش آن رندی کزین مشرب کند شُربِ مدامی خوش
الا یادش گرامی باد و نامش جاودان والا
بحقِّ حق «امید» اینک حدیثِ حق، ختامی خوش»
5. درگذشت در تهران تدفین در نجف
اینکه ما صفت علامه را به عنوان پیشوند نام آن مرحوم میگذاریم فکر نکنید که زندگی و زمانه آن مرحوم خیلی از زندگی و زمانه ما دور بوده؛ نه! این شکلی نبوده. شیخ عبدالحسین امینی معروف به علامه امینی سال 1281 هجری شمسی در یکی از روستاهای شهرستان سراب به دنیا آمده و در تیرماه 1349 هم در 68 سالگی راهی دیار آخرت شده. روایت متواتر است که میگویند دلیل اصلی فوت ایشان، بیماری و ضعفی بوده که در طی سالها به خاطر سر و کله زدن با کتاب و مطالعه بر او حادث شده. فوت علامه هم در تهران بوده. در نهایت پیکرش بعد از انتقال به نجف در نزدیکی حرم حضرت امیر(ع) و کتابخانهای که خودش تاسیس کرده بود به خاک سپرده شد. این کتابخانه در یکی از اضلاع حرم حضرت امیر(ع) قرار دارد.
6. هیچ کتابی خارج نشود
بجز مجموعه ارزشمند «الغدیر» کتابخانه عمومی امیرالمومنین(ع) نجف اشرف در نزدیکی حرم حضرت امیر(ع) هم از دیگر یادگارهای علامه محسوب میشود. این کتابخانه توسط علامه امینی و با حضور بزرگان حوزه علمیه نجف و از جمله آغابزرگ تهرانی افتتاح شد. علامه در جریان جمعآوری احادیث و اسناد مرتبط با نگارش کتاب الغدیر از کتابخانههای مختلف جهان اسلام دیدار کرد. بزرگترین کتابخانه نجف در زمان او تنها 4000 جلد کتاب داشت و همین هم باعث شد تا او کتابخانهای بزرگ در نجف تاسیس کند. در ۵۳ سالگی هم به تهیه کتابها مشغول شد. این کتابخانه ۵۰۰هزار عنوان کتاب در زبانهای مختلف و حدود ۷۰هزار عنوان کتاب خطی دارد. علامه امینی، بنیانگذار آن، جزو اولین نفراتی بود که کتابهای موجود در کتابخانه خودش را که بالغ بر پنج تا شش هزار جلد بود به کتابخانه اهدا کرد. فرزندش محمدهادی هم هزار جلد از کتابهای خود را در اختیار این کتابخانه گذاشت. جالب است که هرچند این کتابخانه یک کتابخانه عمومی است، اما علامه وصیت کرده هیچ کتابی از آنجا خارج نشود.
محمدصادق علیزاده
فرهنگ و هنر
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
