سفارتخانه‌ها‌؛ خط مقدم جنگ اقتصادی

یکی از اهرم‌های اصلی وزارت امور خارجه جهت پیشبرد سیاست‌های کمک به توسعه اقتصادی کشور، سفرای جمهوری اسلامی ایران در کشورهای مختلف هستند، لذا از آنها انتظار می‌رود که در راستای تحقق سیاست‌های کلان دولت در کشورهای خارجی تلاش کنند و در این ارتباط از تمام ظرفیت‌های خود در جهت پیشبرد اهداف اقتصادی بهره ببرند. بویژه در شرایط کنونی که شاهدیم آمریکا پس از خروج از برجام درصدد رایزنی با دیگر کشورها در جهت همراه کردن آنها برای اعمال فشار اقتصادی بر ایران است.

انتقاد از کم‌کاری وزارت خارجه

تاکید بر نقش سفرا در مقابله با تحریم‌ها در حالی است که به اعتقاد برخی کارشناسان آنها کارنامه خوبی در ارتباط با حل مسائل اقتصادی ندارند و به همین دلیل ضرورت دارد افرادی در قالب سفیر اعزام شوند که اطلاعات اقتصادی داشته و بتوانند حداکثر منافع ملی کشور را در حوزه اقتصادی تامین کنند.

از جمله نمایندگان منتقد عملکرد وزارت خارجه در حوزه اقتصادی، محمدرضا پورابراهیمی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس است که چندی قبل وزیر خارجه برای پاسخ به سوال او در همین زمینه به مجلس رفت.

پورابراهیمی در گفت‌وگو با جام‌جم در ارتباط با عملکرد سفرا در حوزه مقابله با تحریم گفت: یکی از ظرفیت‌های مهمی که در تاریخ انقلاب مغفول مانده و از آن استفاده نکردیم، دیپلماسی اقتصادی است. این حوزه چند دهه است که در کشورها رایج شده و ظرفیت مهمی را ایجاد کرده تا در خدمت نظام اجرایی کشور با اولویت‌های اقتصادی باشد اما کشور ما با تاخیر چند ساله به این حوزه ورود کرده است.

وی با بیان این‌که سیاستگذاری‌های سنتی براساس رویکردهای سیاسی و امنیتی بوده، افزود: اما در یک دهه اخیر تمرکز ویژه بر حوزه اقتصادی است و سفرا و وزارت خارجه باید بجز رویکرد سنتی یعنی رویکرد امنیتی و سیاسی به سمت موضوعات اقتصادی سوق داده شوند.

رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با بیان این‌که با وجود چندین سال درگیری با وزارت خارجه هنوز شاهد اقدامات مناسب در این حوزه نیستیم، گفت: به طور عادی، دیپلماسی اقتصادی یکی از مهم‌ترین ماموریت‌های وزارت خارجه کشورهاست و اهمیت این مساله زمانی دوچندان می‌شود که کشوری در شرایط خاص قرار گرفته باشد، مانند جمهوری اسلامی ایران که از سوی آمریکا مورد تهدید قرار گرفته و این کشور، دیگران را نیز به محدود کردن ارتباط با ایران اجبار می‌کند.

تشکیل معاونت اقتصادی در وزارت خارجه

البته با اصرار مجلس در طول سه سال گذشته از طریق اقداماتی از جمله سوال از وزیر خارجه، این وزارتخانه به تشکیل معاونت جدید در حوزه اقتصادی اقدام کرد و این تغییرات در همان ماه‌های ابتدایی دولت دوازدهم عملی شد. این کار هر چند یک گام به جلو محسوب شده و قرار است ماموریت‌های اقتصادی از طریق سفرا پیگیری شود اما به نظر می‌رسد برنامه سفرا هنوز به‌طور دقیق تعریف نشده است.

پورابراهیمی در این زمینه معتقد است، اولویت اصلی سفرا باید این باشد که از ظرفیت‌ کشورهای دیگر برای افزایش صادرات و مراودات بانکی همچنین جذب منابع خارجی و تسهیل سرمایه‌گذاری استفاده کنند.

به اعتقاد رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، نکته مهم دیگر استفاده از ظرفیت‌های ایرانیان خارج از کشور و همچنین تعیین تکلیف رایزنان بازرگانی است. پورابراهیمی می‌گوید، شرط موفقیت در همه این حوزه‌ها این است که سفرا و رایزنان بازرگانی با ادبیات اقتصادی آشنا باشند در حالی که اکنون این‌گونه نیست.

عدم‌تاثیرگذاری کامل سفرا در حل مشکلات اقتصادی

محمدرضا فرقانی، سفیر پیشین ایران در ترکمنستان نیز در گفت‌وگو با جام‌جم با اشاره به نقش سفارتخانه‌ها در کاهش آثار تحریم اظهار کرد: البته جایگاه سفارتخانه‌ها به‌گونه‌ای نیست که به تنهایی به انجام چنین وظیفه‌ای قادر باشند، بلکه باید در داخل کشور زمینه‌های لازم از سوی ارگان‌ها بویژه وزارتخانه‌ها و سازمان‌های اقتصادی مربوطه فراهم باشد.

فرقانی ادامه داد: سفارتخانه‌ها به عنوان نماینده حاکمیت ایران در خارج از کشور که بخش اقتصادی را هم شامل می‌شود، می‌توانند با هماهنگی در داخل کشور وظایف اصلی خود را به عنوان سربازان خط مقدم در جبهه اقتصادی ایفا کنند. این دیپلمات پیشین کشورمان گفت: اما باور دارم که سفرا نتوانستند نقش کامل خود را در این زمینه ایفا کرده و تاثیر گذار باشند. وی در ارتباط با دلایل این موضوع گفت: در داخل کشور هماهنگی ضعیف است و بین وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مربوط هماهنگی لازم وجود ندارد.

نکته

ضرورت بازطراحی سفارتخانه‌ها

سعدا... زارعی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با جام‌جم، معتقد است در مقطع کنونی و در شرایط فعلی که یک توطئه گسترده اقتصادی علیه کشورمان به راه افتاد و برخی کشورها اقدام به اعمال فشارهای اقتصادی بر کشورمان می‌کنند، ‌باید سفارتخانه‌های ما به اتاق‌های عملیات اقتصادی تبدیل شود و سفرا در نقش فرمانده و رابط اقتصادی عمل کنند.

وی ادامه داد: از آنجا که موثر بودن هر اقدام سیاسی به گستره نفوذ اقتصادی دولتی در یک کشور دیگر وابسته است باید از طریق ساماندهی اقتصادی بین سرمایه‌گذار خارجی و داخلی بتوانیم ارتباطات سیاسی هم ایجاد کنیم.

زارعی گفت: با توجه به جلسات متعددی که با سفرا داشته‌ام و در جریان مباحث این حوزه قرار دارم، جمع‌بندی من این است که سفارتخانه‌های ما از ابتدا یعنی زمان قاجار با ماهیت سیاسی بسته شده و به این ترتیب کار دیپلماتیک برای فعالیت موثر اقتصادی بین ما و دیگران طراحی نشده است.

این کارشناس مسائل سیاسی با بیان این‌که در شرایط کنونی بازطراحی سفارتخانه‌ها براساس نیاز اقتصادی ضرورت دارد، تصریح کرد: این در حالی است که در برخی کشورها از جمله پاکستان بیش از 120 دیپلمات داریم که روزانه بیش از 200 دلار دریافت می‌کنند، در حالی که حتی یکی از آنها هم درگیر ارتباطات اقتصادی نیست. چنین رویه‌ای نشان‌دهنده ضعف ماست.

مریم شریف‌زاده

سیاسی