تدبیر تاریخی که صلح را به فیلیپین برد

این مساله یکی از پرونده‌های بازگو نشده درخصوص نقش‌آفرینی مثبت جمهوری اسلامی در خارج از مرزهاست که جام‌جم برای اولین‌بار با جزئیات به تشریح آن می‌پردازد. کمک حیاتی ایران به یکپارچگی و حفظ استقلال فیلیپین در سال‌های ابتدایی استقلالش از ایالات متحده آمریکا؛ کمک به کشوری که درآن سال‌ها خود درگیر استثمار نوین آمریکا و مردم آن جزو مستضعفانی به شمار می‌رفتند که انقلاب اسلامی داعیه حمایت و پشتیبانی از آنها را داشت و این در حالی بود که کوچک‌ترین خطایی در این زمینه با توجه به مصالح دولت و ملت فیلیپین می‌توانست اکنون به جای دوستی قدیمی، از این کشور دشمنی دائمی بسازد.

فیلیپین، کشوری در آسیای جنوب‌شرقی است که تا سال 1946 تحت سلطه اسپانیا و آمریکا بوده است. حضور اسپانیا و تبلیغ خشن مسیحیت سرآغاز یک جنگ طولانی بود، جنگی که بیش از یک قرن به درازا کشید.

با فروش فیلیپین به آمریکا توسط این کشور، سلطه آمریکایی‌ها فیلیپین را وارد مرحله جدیدی کرد. استعمار نو این بار به شیوه آمریکایی اگر چه برای چند سالی درگیری مسلمانان و دولت استعمارگر را دچار سکوت و سکون کرد اما خیانتی که آمریکایی‌ها در دهه 60 قرن 19 میلادی کردند باعث شد آتش درگیری‌ها دوباره شعله ور گردد.

استراتژی دستمال کثیف

وعده اعطای خودمختاری با چاشنی بوق و تبلیغات آمریکایی به مسلمانان فیلیپین که به عنوان مورو‌ها شناخته می‌شوند می‌رفت تا مسلمانان مورو را درگیر نقشه آمریکایی «دستمال کثیف» کند که خیانت این کشور با تطمیع برخی سران محلی جنوب فیلیپین و اعطای یک سری اختیارات صوری به آنها، جان تازه‌ای به مجاهدان مسلح مسلمان در بزرگ‌ترین جزیره این کشور یعنی میندانائو داد.

جبهه آزادیبخش اسلامی مورو به عنوان نماینده و جبهه واحد مسلمانان، از این تاریخ مبارزه جدی تر خود را این بار علیه استعمارگران فیلیپین و دولت مرکزی که خود نیز در پی خروج کامل آمریکایی‌ها بود آغاز کرد، سال‌های آغازین این دور از مبارزات سنگین مصادف شد با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و شکست و فروریختن دژ محکم ایالات متحده در غرب آسیا، مساله‌ای که خون تازه‌ای به این جریان داد و دولت فیلیپین را که تازه توانسته بود دست‌های آمریکایی‌ها را از کشور خود کوتاه کند، بشدت نگران ساخت. وحشت استفاده جمهوری اسلامی نوپا از نفوذ معنوی خود در راستای تقویت جنبش اصیل ضد آمریکایی و ضد استعماری مسلمانان مورو که اکنون در اوج اتحاد و کامیابی قرار داشتند، موجب شد تا سیاستمداران این کشور حتی نتوانند نگرانی خود را از این موضوع پنهان نگاه دارند و در اظهار نظر‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی مختلف در پی چنگ زدن به دامن دیگر کشور‌های مسلمان برای جلوگیری از اتفاق احتمالی پیش رو بودند.

حساسیت برهه تاریخی که کشور فیلیپین در آن بود به حدی بود که اعلام موضع جمهوری اسلامی ایران برای پایان دادن و یا شعله ور کردن جنگ داخلی این کشور بسیار مهم بود، در هشتمین کنفرانس سازمان همکاری‌های اسلامی در طرابلس، جبهه مورو به عنوان تنها نماینده مسلمانان فیلیپین به رسمیت شناخته شد در حالی که در کنفرانس پیشین وضعیت این گروه را در حد ناظر در این کنفرانس تائید و به رسمیت شناخته بودند. در این بین رهبران میلف هم بشدت علاقه‌مند به گسترش همکاری‌ها و منتسب کردن خود به رژیم انقلابی ایران بودند؛ در اوج اظهار تمایل‌های این جنبش، نور میسواری، رهبر آن در کنفرانس سازمان همکاری‌های اسلامی در بغداد در سال 1981، مدعی حمایت جمهوری اسلامی از این جنبش شد که از استقلال منطقه مسلمان‌نشین فیلیپین حمایت کامل می‌کند.

اتخاذ تصمیم مناسب و تدبیر بجا در این زمینه باعث شد تا سیاست خارجی نظام نوپای اسلامی با کمترین خطا، سرمایه‌ای اجتماعی برای خود در جنوب شرقی‌ترین کشور آسیایی به وجود بیاورد. موضع جمهوری اسلامی درباره جبهه آزادیبخش اسلامی مورو، موضعی میانه و با نگاه به منافع هر دو طرف ماجرا در این کشور بود. دستگاه سیاست خارجی با اعلام حمایت همه جانبه از مذاکرات صلح میان دولت قانونی و جبهه آزادیبخش اسلامی مورو بصراحت تاکید کرد که در نزاع میان دولت قانونی و مسلمانان این کشور خواستار احقاق حقوق مردم و صلح میان طرفین است.

جمهوری اسلامی ایران تصریح کرد که حاضر است با میانجیگری و استفاده از نفوذ معنوی خود، راه را برای مذاکرات صلح هموار کند؛ در همین زمان با اقدامات عملی ایران، مذاکرات صلح آغاز و روندی مثبت به خود گرفت. جمهوری اسلامی ایران طی اقدامی عملی، از عضویت دولت مرکزی فیلیپین در سازمان همکاری‌های اسلامی به عنوان عضو ناظر حمایت و این کشور را عضو ناظر این سازمان کرد و طی بیانیه‌ای رسمی تاکید کرد که ایران همواره بر نظارت دولت مرکزی بر مناطق مسلمان نشین این کشور تاکید دارد.

زمینه صلح فراهم می‌شود

این اقدامات باعث شد تا جبهه میلف با دولت مرکزی بر سر میز مذاکره بنشیند و چندی بعد اولین قرارداد صلح رسمی میان خود را اعلام کند، دولت مرکزی فیلیپین اقدامات نظارتی بر اکثر مناطق مسلمان‌نشین این کشور را که تا پیش از آن حضوری در آنجا نداشت انجام دهد و جنگ و درگیری پس از سال‌ها در این مناطق روندی رو به توقف به خود بگیرد؛ مساله‌ای که در دهه‌های بعد منجر به تحویل سلاح‌های مسلمانان به دولت مرکزی و یکپارچگی این کشور گردید. اکنون وضعیت میلف و دولت مرکزی فیلیپین به مرحله‌ای پایدار رسیده است و سی سال پس از آغاز اولین دور از مذاکرات صلح، دولت این کشور بالاخره به منطقه مسلمان‌نشین میندانائو با تصویب مجلس این کشور، خودمختاری اعطا کرد.

دولت فیلیپین، پس از مشاهده حسن تدبیر و مداخله ایران، مراتب تشکر خود را از ایران ابراز داشت. این کشور پس از مذاکرات صلح تبدیل به یکی از دوستان ثابت‌قدم جمهوری اسلامی ایران تا به امروز گردید، تنها چند سال پس از این تدبیر جمهوری اسلامی، بزرگ‌ترین انقلاب مردمی در این کشور با شباهت‌هایی بی‌نظیر با انقلاب اسلامی ایران منجر به پایان دادن به دیکتاتوری سیاه مارکوس گردید که شباهت‌های این دو انقلاب موضوع بسیاری از پژوهش‌های اجتماعی فیلیپین شده است.

واقعیت آن است که یکی از نمونه‌های موفق سیاست خارجی نظام نوپای انقلابی ایران، حضور و گسترش نفوذ فرهنگی سیاسی خود در کشور فیلیپین بوده است که اگر بنا باشد همه ابعاد آن بررسی گردد، قطعا متوجه همه‌جانبه بودن عمق این نفوذ خواهیم شد، مساله‌ای که به همت همه دیپلمات‌های حاضر در این کشور رخ داده است اما متاسفانه هیچ‌گاه ایران نتوانسته است از این ظرفیت استفاده کامل را ببرد، چه این‌که اساسا سیاست نگاه به شرق جز در سال‌های ابتدایی انقلاب، هیچ‌گاه آنگونه که باید مورد توجه سیاست‌گذاران قرار نگرفته است.

محمد جوادیان

کارشناس منطقه آسیای جنوب‌شرقی