تُل یونجه‌ای یادگاری از روزگار هخامنشیان

سطح تپه کمابیش هموار (مسطح) و گیاهان برگ سوزنی روی آن را پوشانده است. به گمان بسیار گستردگی این تپه در گذشته بیشتر بوده است. زیرا تا فاصله چند متری آن سفال در زمین‌های کشاورزی دیده می‌شود. همچنین بخش بزرگی از گوشه باختری (غربی) تپه خاکبرداری شده است، به گونه‌ای که دیواره‌ای با بلندای دو متر پدیدار شده و در گوشه شمالی نیز آبراهه‌ای (کانال) به عمق نزدیک 90 سانت و دهانه 80 سانتی متر کنده شده است. بیشتر اشیای به دست آمده از سطح تپه دربر گیرنده سفال با خمیره شنی و گیاهی و سفال‌های نقش دار نخودی رنگ قهوه‌ای و خاکستری در پیوند با دوره هخامنشی تا دوره اسلامی است که نوع نقش‌های آنها خط‌های موازی و هندسی و خط‌های موجی‌شکل و نوع ظرف‌ها کاسه‌های کوچک قدح و کاسه‌های دهان گشاد است.

از ویژگی‌های این یادمان ملی، نزدیکی آن به دژ دهیای (دارابگرد) است که از یادمان‌های ساسانی به شمار می‌آید. همچنین این تُل تاریخی مالک خصوصی داشته و هم‌اینک کاربری کشاورزی دارد.

این یادمان ملی از روز ثبت تا کنون تعیین حریم و عرصه از سوی سازمان میراث فرهنگی نشده است که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی آن به شمار می‌آید. دیرینگی (قدمت) این یادمان تاریخی، هخامنشی ـ اسلامی نوشته شده و زیر نظر سازمان میراث فرهنگی است و هرگونه دخل و تصرف در آن، جرم به شمار می‌آید. تُل «یونجه‌ای» در شهر داراب در استان پارس (فارس) قرار گرفته و با شماره 2954 در تاریخ 28 دی‌ماه 1379 به ثبت ملی رسیده است.