ضرورت بازنگری در طرح دانشجویان پزشکی

در مورد ضرورت وجود طرح یا لغو آن حتی در جامعه پزشکی نیز اتفاق نظر وجود ندارد. دکتر ظفرقندی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران معتقد است: طرح نیروی انسانی قطعا نیازمند تجدیدنظر است و باید برای تامین نیروی انسانی شهرستانها و مناطق دورافتاده طرح متغیری تنظیم شود. وی میگوید: طرح نیروی انسانی در حال اجرا در کشور، در زمانهای دور و در دوران بحرانی طراحی و تصویب شده است و هماکنون کارایی لازم را ندارد. رئیس سابق سازمان نظام پزشکی میافزاید: از طرفی با اجرای نظام ارجاع بسیاری از نیازهای نیروی انسانی شهرستانهای دوردست مرتفع میشود که خود به خود ایجاب میکند که شرایط موجود مورد بازبینی قرار گیرد.
دکتر محمدرضا پنجه شاهین، رئیس سابق دانشگاه علوم پزشکی شیراز نظر دیگری دارد. او با اشاره به ضرورت وجود طرح نیروی انسانی برای پزشکان و پیراپزشکان میگوید: تا زمانی که بازار کار و عرضه و تقاضا به حالت تعادلی نرسیده باشد که پزشکان در هر منطقهای به صورت آزاد استخدام و مشغول به کار شوند، وجود طرح برای تامین کادر درمان مناطق محروم الزامیست. وی معتقدست: این به عدالت نزدیکتر است، کسانی که از بودجه مملکت استفاده و از تحصیل رایگان برخوردار شدند بخشی از عمر خود را برای خدمت به افراد نیازمند صرف کنند، شاید بتوان از طرح نیروی انسانی به عنوان بهترین و قابل اجراترین راهها برای ادای این دین نام برد.
رئیس سابق دانشگاه علوم پزشکی شیراز تنها ایراد وارده به این طرح نیروی انسانی را حقوق پرداختی پایین عنوان میکند و یادآور میشود: به جهت ایرادات وارده به این طرح، بازنگری آن برای ایجاد انگیزه و فراهم کردن امکانات رفاهی بیشتر و برای ارائه خدمت بهتر ضروری به نظر میرسد تا بدینترتیب پزشکان با رضایتمندی بیشتری به طرح بپردازند.
دکتر جعفر اصلانی، استاد دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله (عج) نیز اعتقاد دارد طرحی که مبنای آن استفاده از یک نیروی متخصص و تحصیل کرده باشد با طرحی که مبنای آن اجبار باشد کاملا متفاوت است و میتواند مشکلساز شود و پاسخگوی نیاز کشور نیست. وی با بیان این که این طرح در شرایط اضطرار و بحران به خوبی پاسخگو بود، میگوید:در شرایط کنونی که کشور وضعیت بحران را پشت سر گذاشته باید به سمت طرحهایی رفت که براساس نیاز و شرایط موجود پایهریزی شده و پزشک داوطلبانه برای ارائه خدمت به مناطق محروم برود. وی با اشاره به ضرورت بازنگری طرح نیروی انسانی گروه پزشکی و پیراپزشکی در کشور، خاطرنشان میکند: البته این معنای عدم تعهد پزشک نیست بلکه شرایط و جاذبههای لازم باید مهیا تا پزشک برای ارائه خدمت حاضر به حضور در مناطق محروم شود.
دکتر جمشیدی عضو هیات مدیره سازمان بیمه خدمات درمانی از جمله کسانی است که معتقدند بازنگری در طرح نیروی انسانی بدون داشتن طرح جایگزین، تنها مردم مناطق آسیب پذیر را دچار مشکل میکند.
وی با بیان این که باید با بازنگری در این طرح مشکل مردم را حل کنیم، میافزاید: در حال حاضر تنها امید مردم مناطق محروم، پزشکی است که برای طرح به این مناطق میرود، در صورتی که بتوانیم با طرحی پزشکان را جذب مناطق محروم کنیم مساله نیست ولی اگر طرحی در این خصوص نداشته باشیم جز این که پزشکان را از روستا خارج کنیم نتیجهای نخواهیم گرفت.
دکتر ایرج فاضل رئیس فرهنگستان علوم پزشکی معتقد است: قانون طرح خدمت پزشکان نیازمند بازنگری و تجدید نظر کلی است. وی میگوید: در حال حاضر با وجود سرمایهگذاری عظیم در تقویت نیروی انسانی و تغییرات زمانی، طرح مذکور کهنه و غیرضروری به نظر میرسد. رئیس فرهنگستان علوم پزشکی خاطرنشان میکند: طرح خدمت پزشکان در اوایل انقلاب به دلیل کمبود نیروی انسانی لازم و ضروری به نظر میآمد. او میافزاید: براساس این طرح سیستم بهداشت و درمان کشور قادر به جذب پزشکان نیست و از طرف دیگر پزشکان قادر به کار در مراکز دیگر هم نمیباشند بنابراین تعداد زیادی بیهوده و مستاصل میمانند. دکتر فاضل با تاکید بر این که معایب این طرح بیشتر از محاسن آن است، ابراز امیدواری کرد هرچه زودتر این طرح در مجلس شورای اسلامی به شکلی که مفید حال جامعه باشد تغییر پیدا کند.
دکتر محمدعلی صدیقی گیلانی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز اعتقاد دارد: تغییر شرایط بازنگری در قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان ضروری است. وی میگوید: با توجه به این که دانشجویان وزارت علوم طرح نیروی انسانی ندارند، در شرایط جدید نمیشود از فارغالتحصیلان گروه پزشکی که مدت زیادی را صرف درس خواندن کردهاند توقع داشت که در نقاط محروم خدمت کنند و در مقابلش دستمزدی دریافت نکنند. دکتر گیلانی میافزاید: زمانیکه این طرح تصویب شد واقعا نیاز کشور بود و لازم بود که به نقاط مختلف کشور نیروهای متخصص فرستاده شوند، اما با برطرف شدن و تغییرات شرایط جامعه امروزه لازم است که این طرح مجددا مورد بازبینی قرار گیرد. او اظهار میکند: حفظ برنامه اعزام نیرو به نقاط محروم کشور و همچنین جلب رضایت دانشجویان کارظریفی است که احتیاج به صرف وقت و دقت دارد و امیدواریم نهادهای مسوول آن را مورد توجه قرار دهند.

مجلس موافق حذف دوره طرح

چند روز قبل انوشیروان محسنی بندپی نایب رئیس کمیسیون بهداشت اعلام کرد: کمیسیون بهداشت مجلس با حذف دوره طرح پزشکان موافق است. وی میگوید: این قانون از سالها پیش با توجه به ضرورتهای زمان، تصویب شده و همچنان ادامه یافته است.او ادامه میدهد: هنوز با توجه به افزایش حقوق و مزایای خدمت جامعه پزشکی در مناطق محروم، انگیزه رفتن کادر پزشکی به این مناطق فراهم نیست؛ به همین علت با توجه به پیچیدگیهای قانون طرح، مجلس در شرایط فعلی نمیتواند قانون طرح خدمات پزشکان را بدون زمینهسازیهای لازم حذف کند. وی میافزاید: البته با توجه به تصویب قانون تامین نیروی انسانی وزارت بهداشت و افزایش سالانه 6 هزار نیروی جدید به این وزارتخانه و نیز تلاش برای افزایش انگیزههای مالی کارکنان در دانشگاههای علوم پزشکی، بخشی از مشکل برطرف شده است اما هنوز کادر پزشکی برای خدمت در مناطق محروم با حقوق و مزایای اعلام شده تمایلی نشان نمیدهد.
محسنی اضافه میکند: بحث دیگری که تصویب آن در مجلس به حل مشکل طرح پزشکان کمک میکند، تصویب لایحه خدمات مدیریت کشوری است که از سوی دولت به مجلس آمده و در دستور کار است و در صورت تصویب این لایحه، ضریب خدمت در مناطق محروم افزایش مییابد و با بیشتر شدن انگیزه پزشکان، نیازی به اعزام اجباری آنان در قالب قانون طرح نیست.

مناطق محروم فراموش نشود

اما نظرات دکتر محسنی بیانگر نظر تمامی نمایندگان نیست!فخرالدین حیدری عضو دیگر کمیسیون بهداشت و درمان در این خصوص میگوید: قبل از این که به لغو طرح پزشکان بیندیشیم باید راهکار اساسی برای رفع این مشکل پیدا کنیم.
وی میافزاید: حذف این طرح مساوی است با در نظر نگرفتن مناطق محرومی که نیاز به خدمات پزشکی دارند.
وی تصریح میکند: ما نمیتوانیم این طرح را لغو کنیم بلکه باید شرایط اجرای آن را به گونهای تغییر دهیم که پزشکان برای گذراندن آن تمایل نشان دهند.حیدری ضمن ابراز مخالفت خود با لغو طرح پزشکان میگوید: این طرح نباید لغو شود چرا که در این صورت ما در منطقهای با ازدحام پزشک و در جایی دیگر با کمبود پزشک مواجه خواهیم شد. او خاطر نشان میکند: طرحی که کمیسیون بهداشت و درمان برای لغو طرح پزشکان پیشنهاد داده، نیاز به کار کارشناسی دارد، ما باید تمام جوانب را در نظر بگیریم، مطمئنا اگر طرح لغو شود دیگر هیچ پزشکی حاضر نخواهد شد به مناطق محروم برود.

مخالف حذف شتابزده

دکتر سیدموید علویان معاون سلامت وزارت بهداشت معتقد است: در شرایط کنونی که مناطق محروم کشور با کمبود شدید پزشک مواجه است، حذف شتابزده و ناگهانی طرح خدمت پزشکان، وزارت بهداشت را در زمینه سرویسدهی به مردم مناطق محروم با مشکلات جدی مواجه میکند.
وی میافزاید: در سالهای اخیر با تغییرات شگرف جنسیتی دانشجویان رشته پزشکی و به تبع آن پزشکان فارغالتحصیل، مشکلات عدیدهای به جامعه تحمیل شده، برای مثال به خاطر کمبود پزشک مرد، نیروهای مسلح حساسیت بیشتری در زمینه جذب پزشک سرباز از خود به خرج میدهند و از سوی دیگر به خاطر افزایش جمعیت پزشکان زن وزارت بهداشت نمیتواند با فراغ بال این افراد را به حضور در مناطق محروم ترغیب کند.
معاون سلامت وزارت بهداشت با ابراز نگرانی از تداوم این وضعیت یادآور میشود: با قوانین موجود که زنان پزشک بدون گذراندن طرح میتوانند در همان محل اقامت همسرانشان مشغول به طبابت شوند و نیز کاهش چشمگیر پزشکان مرد، معلوم نیست که نیازهای پزشکی کشور و به ویژه مناطق محروم چگونه باید مرتفع شود.

در طول برنامه توسعه چهارم حذف میشود

چندی پیش معاون آموزشی و امور دانشجویی وزارت بهداشت با اشاره به طرح مبحث خدمات قانونی پزشکان در مهر و آبان سال گذشته در مجلس شورای اسلامی، اظهار کرد: رویکرد وزارت بهداشت حذف طرح پزشکان در طول برنامه توسعه چهارم است.
دکتر محمد علی محققی افزود: بر این اساس برنامههایی همچون استخدام، پزشک خانواده، بیمه روستایی، تربیت نیروی انسانی، پزشک عمومی و پرستاری برای بهبود عملکرد و جایگزینی با طرح پزشکان پیشبینی شده است.
وی با بیان این که حل مشکلات و رفع نیاز مناطق محروم کشور باید از ثبات بیشتری برخوردار باشد، گفت: روشهای طراحی شده باید ثبات بیشتری داشته باشد و طی آن اشتغال مناسبتری برای دانشآموختگان پیشبینی شود که دستخوش تغییر نشود.
دکتر محققی در خاتمه با بیان این که طرح خدمت پزشکان در طول زمان متحول شده است، گفت: در شرایط فعلی تجلی نیازها به گونهای دیگر است، بنابراین یک راه حل موقت کارآمد نیست.

تشویق به جای اجبار

چندی پیش دکتر لنکرانی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام کرد: جایگزینی تدریجی طرح خدمت تشویقی به جای طرح اجباری برای پزشکان از پیشنهادات ما است که میتواند از بروز چالش در وزارت بهداشت پیشگیری کند.
دکتر کامران باقری لنکرانی با بیان این مطلب گفت: سالانه حدود 4500 تا 5000 پست خالی برای حضور پزشکان در مناطق محروم وجود دارد؛ همچنین در سال جاری 4 هزار پزشک از دانشگاهها فارغ التحصیل شدند؛ 1200 نفر از پزشکان طبق قانون از طرح خدمت معاف شدند؛ 1000 نفر به عنوان سرباز در اختیار ستاد فرماندهی کل قوا قرار میگیرند و 100 نفر به عنوان پیامآور بهداشت به سیستم بر میگردند و 1800 نفر طرحی در برابر 4500 پست خالی در مناطق محروم برای حضور پزشکان است.
وی با اشاره به این که حضور پزشکان طرحی در مناطق محروم مداوم نیست، گفت: سیاست کلی بر این اصل است که امکان ادامه تحصیل فارغالتحصیلان در مقطع پایین تر فراهم شود به گونهای که هر فرد قبل از طرح بتواند یکبار در مقطع بالاتر شرکت کند. دکتر لنکرانی حذف ناگهانی طرح خدمت را عاملی برای ایجاد چالش در وزارت بهداشت دانست و افزود: حذف تدریجی و جایگزینی طرح تشویقی همراه با ارائه امتیاز به پزشکان طرح نیازمند تقویت بنیه است و حذف ناگهانی طرح به معنای محروم شدن مردم مناطق محروم از خدمات درمانی است. وی حذف کلی طرح را نیازمند مصوبه مجلس دانست و خاطرنشان کرد: قائل شدن ضرایبی برای گذراندن طرح در مناطق محروم سبب افزایش جذابیت دوره طرح میشود. ایجاد انگیزه واقعیت موجود این است که اجرای طرح نیروی انسانی در کشور، نه تنها در شرایط و زمان خود، بلکه در حال حاضر نیز موجب دسترسی مردم و ارتقای سطح سلامت (بویژه در مناطق روستایی و شهری دوردست و محروم) میگردد و منافع اجتماعی و اقتصادی حاصل از آن همهجانبه و ارزشمند است.
از سوی دیگر موقعیت و شرایط و استقرار مراکز بهداشتی و درمانی در روستاها، بخشهای محروم و دوردست و شهرهای کوچک به گونهای است که با وصف فراوانی پزشکان، تعداد پزشکان در جستجوی کار و بیکار، میزان و روند سالیانه فارغالتحصیلان پزشکی، امکان تأمین نیروی انسانی پزشکی مورد نیاز همه این مراکز از طریق پذیرش و استخدام آنان در چارچوب مقررات استخدام رسمی و پیمانی درازمدت، ضعیف است و تکمیل ظرفیتهای خالی در غیاب پزشکان طرحی میسر به نظر نمیرسد.در این شرایط با لغو طرح پزشکان باز هم این مردم هستند که در این میان آسیب میبینند، مردمی که در مناطق محروم زندگی میکنند، آنها همچنان محروم میمانند، حتی از خدمات بهداشتی و درمانی و فقط به این گناه که توان زندگی در شهرهای بزرگ را ندارند.لغو یکباره طرح پزشکان شاید تیر خلاصی باشد بر پیکره بهداشت و درمان روستاییان، چرا که با لغو این طرح دیگر هیچ پزشکی حاضر نمیشود با دریافت ماهی 150 هزار تومان حقوق در یکی از دورافتاده ترین روستاهای کشور خدمت رسانی کند.
اما اصلاح قوانین طرح به نظر اجتناب ناپذیر مینماید. بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به شرایط کشور برای خدمت رسانی مطلوب به مناطق محروم تنها یک راه حل منطقی وجود دارد. باید انگیزههای مختلف برای خدمت این افراد برای مدت محدود در مناطق محروم ایجاد کرد. تجربه موفق بسیاری از کشورها در این زمینه استفاده از متخصصان به صورت اقماری میباشد. این تجربه در ایران نیز در شرکت نفت به خوبی جواب داده است.اما همگان راه حل نهایی را برقراری نظام ارجاع میدانند. اگر طرح نظام ارجاع در کشور اجرایی گردد آنگاه میتوان بیآنکه دغدغه خالی ماندن مراکز درمانی را داشت طرح را لغو کرد. در این شرایط با به کارگیری نظام پرداخت مناسب میتوان مطمئن بود که پزشکان نه تنها مشکل اشتغال نخواهند داشت بلکه با رغبت حاضر به کار در مناطق محروم خواهند بود.

علی اخوان بهبهانی