نگاهی به میراث فرهنگی بیرجند : بیرجند ؛ یادمانی پایدار از صبح تاریخ تا امروز

با توجه به اسناد بر جای مانده از دوران تاریخ باستان ایران چنین برمی آید که قهستان در دوره باستان خاستگاه و زیستگاه یکی از اقوام نژاد ایرانی (پارسی) به نام ساگارت بوده و بخشی از ساتراپی چهاردهم هخامنش به شمار می آمده است

کد خبر: ۱۱۲۸۵

این نظر را دو سند معتبر کهن توجیه و اثبات و نوشته ها و پژوهش های متاخران آن را تایید می نماید: یکی کتیبه های هخامنشی و دیگر نوشته های مورخان یونانی مانند هرودوت است مطالعات باستان شناسی در بیرجند حاکی از استقرار اقوام کهن پیش از تاریخ و دوره های متاخر در این حوزه دارد.تاریخ بیرجند با اساطیر کهن ایران باستان عجین شده و هر جا سخن از قهستان و بیرجند پیش می آید بلافاصله تداعی کننده نام سام نریمان می باشد چرا که او را بنیانگذار اولیه این خطه می دانند. نامهای اساطیری و باستانی فراوانی در منطقه یافت می شود که برگرفته از اسطوره ها و تاریخ دیرین ایران زمین است نامهایی نظیر گیو، گال ، چهکند، نوفرست ، چاج ، اسفزار ، نوکند ، فورگ از این قبیل است.سابقه حیات در حوزه طبیعی بیرجند بسیار طولانی تر از آن است که تصور می شود. برای نمونه قدیمی ترین اثر حیات و زندگی در این حوزه مربوط به ردپای حیوانات عظیم الجثه ماقبل تاریخ در شمال بیرجند است ؛ به گفته محققان و پژوهشگران کانادایی این آثار متعلق به پنجاه میلیون سال قبل می باشد که در نوع خود یکی از بهترین و کامل ترین مجموعه از نمونه ردپاهای یافت شده از ابتدا تاکنون به شمار می رود علاوه بر آن برای اولین بار در این منطقه ردپای مربوط به پرندگان مختلف گزارش شده است.اگرچه در آغاز گمان می رفت سابقه سکونت در منطقه مربوط به ادوار تاریخی باشد ولی آثار شناسایی شده نشان دهنده استقرار اقوامی در دوران پیش از تاریخ در منطقه دارد بهترین اثر به جای مانده از این اقوام نگاره های موجود در سنگ نگاره لاخ مزار و محوطه های باستانی متعددی است که در منطقه وجود دارد. از دوران تاریخی نیز آثاری به دست آمده که حکایت از حضور سلسله هایی چون : هخامنشیان ، اشکانیان و ساسانیان دارد کشف سنگ نگاره های لاخ مزار در روستای کوچ از توابع بخش مرکزی بیرجند که مربوط به چند هزار سال قبل است مهر تاییدی بر سابقه استقرار بشر و فرهنگ متعالی آنها در این خطه می باشد. این سنگ نگاره ها دارای تنوع و گوناگونی زیاد هستند از میان آنها می توان به مواردی چون : کتیبه ها نقوش انسانی و حیوانی ، علائم و نمادها و خطوط تصویری اشاره کرد سنگ نگاره کال جنگال در فاصله سی وپنج کیلومتری جنوب غربی بیرجند در دامنه ارتفاعات معروف به رچ واقع شده است این سنگ نگاره به لحاظ نقوش دارای اهمیت ویژه ای در بین آثار به جای مانده از ادوار کهن در منطقه می باشد. در این سنگ نگاره یک مرد که به احتمال زیاد یکی از شاهزادگان پارتی است با یک شیر به نبرد پرداخته است موزه باستان شناسی با وسعت ششصد متر زیربنا در طبقه دوم عمارت مرکزی اکبریه قرار گرفته است و با توجه به عواملی همچون غنای فرهنگی منطقه ، جمعیت جوان ، وجود دانشگاه ها و عزیمت هزاران گردشگر به این منطقه در سال هفتادویک راه اندازی شد و بعد از موزه باستان شناسی توس ، مهمترین موزه باستان شناسی خراسان محسوب می شود از ویژگی های این موزه همگون بودن فضای معماری آن با اشیای به نمایش گذاشته شده می باشد این موزه از بخشهای مهمی چون بخش سفال ، سکه ، فلز و مفرغ ، قرآن و کتابت ، اسلحه و ابزارآلات جنگی و مواریث خاندان علم تشکیل شده است سیر تاریخی گنجینه باستان شناسی یک دوره تاریخی از هزاره سوم قبل از میلاد تا دوره قاجار را در برمی گیرد.مجموعه باغ و عمارت رحیم آباد همانند باغ و عمارت اکبریه به مجموعه فرهنگی - تاریخی تبدیل می شود در این مجموعه بخش های مختلفی همانند سفره خانه سنتی ، محل نمایشگاه دائمی و موزه تاریخ بیرجند تاسیس می شود موزه تاریخ بیرجند از قسمت های متنوع و مختلفی مانند بخش اسناد و مدارک ، رجال ، عکس ، مشاهیر ، مطبوعات ، کتاب ، انتشارات ، سیر رویدادهای فرهنگی در طول تاریخ بیرجند تشکیل خواهد شد.تاسیس این موزه از سوی معاونت معرفی و آموزش سازمان میراث فرهنگی کشور به تصویب رسیده است و مبلغ 150 میلیون ریال در سال جاری به این امر اختصاص می یابد.هدف از ایجاد این موزه آشنایی بازدیدکنندگان و گردشگران با تاریخ بیرجند در تمام جوانب و همچنین آگاهی نسل جوان با پیشینه تاریخی و تمدنی اوست.باغ و عمارت رحیم آباد دارای مساحت شانزده هزار متر مربع است و به دلیل خصوصیات ویژه معماری و تزیینی در بین باغهای ایرانی جایگاه خاصی دارد این باغ به لحاظ فضاسازی از قسمت های مختلفی همچون : محوطه باغ و استخر ، عمارت اصلی ، انبارهای متعدد ، فضای حوضخانه ، اتاق های مخصوص خادمان و نگهبانان ، اصطبل، حصار و برجهای نگهبانی است طبقه اول عمارت این باغ ، شامل دو تالار وسیع و اتاقهای منفرد است که اصلی ترین آنها موسوم به تالار آیینه است در فضای داخلی آن انواع تزیینات زیبای گچبری با نقوش مختلف اسلیمی ، گل و بوته ، سردیس حیوانات و بخشهای آیینه کاری است.باغ رحیم آباد احتمالا در سال 1315 هجری قمری به فرمان اسماعیل خان فرزند ارشد حشمت الملک احداث شده که به عنوان دارالحکومه مورد استفاده قرار می گرفته است.باغ و عمارت تاریخی رحیم آباد به شماره 2707 در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفته است.