ناکس‌ام گر به شکایت سوی بیگانه رَوَم

به احتمال زیاد فیلم مادر و سریال هزاردستان، شناخته شده‌ترین آثار وی در جامعه امروز ایران هستند. فیلم مادر را می‌توان استعاره‌ای برای بیان نقش فرهنگ عامه‌ مردم ایران که ترکیبی از مولفه‌های مذهبی، قومی و ملی است در همگرایی اصناف، طبقات و گروه‌های اجتماعی در آیین‌های ملی دانست. هزاردستان نیز روایتی از مبارزه‌ مستمر مردم ایران برای رهایی از استبداد است که در آن طبقات نامتجانس جامعه ایران بر گرد آرمان عدالت و آزادی با یکدیگر همداستان می‌شوند.

همدلی علی حاتمی با فرهنگ ایرانی و همدلی با اقشار و گروه‌های متنوع اجتماعی در آثارش مشهود است. در کنار این همدلی، مرزبندی وی نسبت به بیگانگان و بیگانه‌پرستان نیز در برخی آثارش نمایان است. بدبینی حاتمی به دلبستگانِ غرب در «جعفرخان از فرنگ برگشته» نمایان است و آنان را مایه اختلاف در جامعه ایران معرفی می‌کند. در آثاری چون «حاجی واشنگتن» و «سلطان صاحبقران» نیز نگاه بدبینانه به انگلیس و آمریکا به چشم می‌آید.

مرحوم علی حاتمی خانواده‌ای کاملا سینمایی داشته، همسرش، زهرا خوشکام بازیگری بود که پس از ازدواج از سینمای تجاری و بازی در فیلمفارسی‌های عامه‌پسند به سینمای هنری مهاجرت کرد. دخترش لیلا حاتمی نیز بازیگری را در نوجوانی با ایفای نقش نوجوانی کمال‌الملک شروع کرد و در سالیان متمادی در زمره هنرپیشگان سرآمد سینمای ایران باقی ماند. علی مصفا،داماد این خانواده که از خانواده‌ای اهل فرهنگ و ادب برآمده در هنر سینما چهره‌ای شناخته شده به شمار می‌رود. با آن سابقه فرهنگی پدر انتظار می‌رود این خانواده همان اندیشه و منش وطن‌پرستانه و بدبینی به بیگانه را ادامه دهند و نماد دلدادگی و تعهد به ایران و فرهنگ ایرانی باشند.

آنچه این روزها در جشنواره فیلم برلیناله با لکنت بر زبان دختر حاتمی جاری شد، نمی‌تواند تداوم منش و سنت علی حاتمی باشد. در همین جشنواره سینماگرانی با تعهد فرهنگی کمتر از علی حاتمی نیز گلایه بردن نزد بیگانه را ناپسند داشتند و ادب وطن‌پرستی را رعایت کردند. توقع آن نبود که دختر حاتمی انگاره‌ اعتراضی خودش را درباره ایران به بیگانگانی که سال‌هاست با مردمان ایرانی دشمنی کرده‌اند، ارزانی کند. انتظار آن است که «دختر ایرانی‌ترین سینماگر ما»، در جبران این خطا، فرصت را غنیمت شِمُرد و در ترازی که پوشاننده آثار سوء خطایش باشد، با مردم ایران همدلی کند.