سالمندی و سلامت استخوان‌ها

کمبود ویتامین D یکی از بیماری‌های رایج دوران کهولت است. این بیماری باعث می‌شود سطح کلسیم خون پایین بیاید و رسوب کلسیم در استخوان‌ها کم شود.

ویتامین D یک نوع چربی است و مواد غذایی غنی از ویتامین D شامل شیر، پنیر، کره، خامه و ماهی‌های چرب مثل سالمون، ساردین و تن هستند. گوشت و تخم‌مرغ نیز دارای ویتامین D هستند ولی چندان غنی نیستند.

کمبود ویتامین D به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. دلیل اول این است که مواد غذایی حاوی ویتامین D خیلی کم مصرف شود که این حالت در بیشتر نقاط جهان ازجمله اغلب مناطق ایران نادر است. دلیل دوم سوء جذب ویتامین D است یعنی با وجود مصرف کافی مواد غذایی حاوی ویتامین به دلیل بیماری‌های مختلف روده‌ای، این ویتامین جذب نشود. افراد مسن به دلیل بیماری‌های مختلف روده‌ای در معرض این نوع کمبود ویتامین هستند. سومین و مهم‌ترین دلیل کمبود ویتامین D دوری از آفتاب است.

افرادی که به آفتاب دسترسی ندارند و مواد غنی از ویتامین D نیز مصرف نمی‌کنند، به اجبار باید از انواع مکمل‌های ویتامینی موجود در بازار استفاده کنند. فقط باید دانست استفاده از این مکمل‌ها حداکثر به میزان هزار واحد در روز مورد نیاز است و مقادیر بیشتر می‌تواند باعث مسمومیت مزمن و خطرات ناشی از آن شود.

پوکی استخوان از دیگر بیماری‌های رایج سالمندی است؛ یعنی کم شدن قوام و کیفیت استخوان. این بیماری شایع ترین بیماری اسکلتی در بشر است. هر چه سن افراد بالا می‌رود شیوع این بیماری بیشتر می‌شود.

شکستگی مهره‌ها در این بیماری خیلی آسان رخ می‌دهد. بلندکردن یک جسم کمی سنگین، خم شدن زیاد یا حتی عطسه شدید می‌تواند باعث شکستگی مهره‌ها شود. این شکستگی‌ها ابتدا کم‌سروصداست و فقط می‌تواند فرد را دچار کمردرد کند، ولی در دراز مدت بسته به محل شکستگی می‌تواند باعث محدودیت تنفسی یا بیماری گوارشی شود.

یکی دیگر از شکستگی‌های رایج درافراد مسن مبتلا به پوکی استخوان، شکستگی قسمت بالایی استخوان ران (داخل لگن) است که به دلیل افتادن مستقیم روی ران رخ می‌دهد. تنها راه درمان این شکستگی، عمل جراحی است که با روش‌های جدید موفقیت خوبی دارد. متاسفانه بسیاری از بیماران دچار این نوع شکستگی زمینگیر و در سال‌های باقیمانده عمر از فعالیت‌های عادی محروم می‌شوند.

باید بدانیم فعالیت ورزشی بخصوص درکودکی وجوانی باعث افزایش میزان اوج استحکام استخوانی خواهد شد و به این ترتیب در پیری که تراکم استخوان رو به افول می‌رود، پوکی استخوان دیرترایجاد خواهد شد. مصرف کلسیم
وویتامین D به میزان کافی در تمام سنین از کودکی تا پیری نیز یکی از راه‌های بالا بردن تراکم استخوان است.

از آنجا که عمده شکستگی‌ها درافراد مسن مبتلا به پوکی استخوان به دلیل افتادن بر زمین رخ می‌دهد، افرادی که فعالیت بدنی خوبی دارند علاوه بر این که ایجاد این بیماری را به تاخیر می‌اندازند، از طرفی کمتربه زمین می‌افتند و به این ترتیب شیوع شکستگی در آنان بسیار کمتر است.

حمایت افراد خانواده از بیماران دچار پوکی استخوان و برطرف کردن شرایط خطرناک برای به زمین افتادن مثل نزدیک بودن توالت به تختخواب، روشن بودن فضا یا لیز نبودن پله نیز در کاهش شکستگی‌ها اهمیت اساسی دارد.

دکتر رضا کریمی

فوق‌تخصص بیماری‌های غدد درون‌ریز