فرصت بازگشت محکومان به زندگی و جامعه

زندان برای همه گروه‌های مرتکب جرم نمی‌تواند یک انتخاب مناسب باشد، به همین دلیل مجازات جایگزین حبس مطرح شده است. این مجازات‌ها در گروه کودک و نوجوان و زنان و برخی جرایم سبک غیرعمد می‌تواند اجرایی شود و به این ترتیب از تعداد زندانیان نیز کاسته می‌شود. حذف زندان از نظام قضایی امکان‌پذیر نیست. برخی مجرمان به علت نوع جرم و بزهی که انجام می‌دهند باید به زندان بروند و نمی‌توان برای تمام جرم‌ها مجازات جایگزین حبس پیشنهاد کرد. با اجرایی شدن مجازات جایگزین حبس بستر اجتماعی برای پذیرش مجرمان بیشتر فراهم می‌شود و فرد بعد از تحمل کیفر جایگزین راحت‌تر به جامعه برمی‌گردد تا زمانی که در زندان است، چراکه جامعه نظر خوبی به فردی که زندانی شده است، ندارد. این مجازات‌ها باید متناسب با شخصیت فرد و نوع جرم صادر شود. در این صورت باعث خواهد شد فرد بعد از تحمل کیفر جایگزین به سمت تکرار آن جرم نرود. این که زندان برای برخی مجرمان لازم و ضروی است مورد تردید کسی نیست و البته قانون هم اجازه استفاده از جرایم جایگزین را در مورد همه مجرمان نمی‌دهد، اما مسأله اینجاست این موضوع به اندازه‌ای که قانون تعیین کرده هم اجرا نمی‌شود. در بسیاری از موارد این حق قاضی است که بین حبس یا محکوم کردن مجرم به انجام رایگان خدمات اجتماعی، یکی را انتخاب کند که همچنان زندان بهترین تنبیه شناخته می‌شود. از خصایص ویژه مجازات‌های جایگزین حبس کاهش و از بین رفتن آسیب‌های اجتماعی است که زندانی و خانواده زندانی را تهدید می‌کند، ضمن این که هزینه‌های هنگفتی که دولت با مجازات زندان متحمل می‌شود کمتر خواهد شد. اجرای مجازات جایگزین حبس فرصتی برای بازگشت محکومان به زندگی‌شان و جامعه است.

سیدحسن موسوی چلک

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران