تاثیر معماری بر روحیات جامعه

بناهای مختلف مسکونی، اداری وخدماتی توسط معماران طراحی ساخته می‌شود و ده‌ها سال مورد استفاده ساکنان و مراجعان ساختمان‌ها قرار می‌گیرد. معماری ساختمان بر رفتار و روحیات افراد به صورت مستقیم و غیرمستقیم تاثیر مثبت یا منفی می‌گذارد. معماری مطلوب، تاثیر مثبت و برعکس معماری نامطلوب، تاثیر منفی به همراه دارد.

معماری یک بنا دارای ابعاد مختلف از قبیل حجم ساختمان، نما به عنوان سیمای بیرونی، ورودی ساختمان، فضاهای ارتباطی راهرو و پلکان و آسانسور، ورودی اختصاصی فضای مسکونی یا اداری یا خدماتی،‌ فضاهای اصلی و فرعی، روابط بین فضاها، مساحت و ارتفاع پنجره‌ها، معماری داخلی فضاها، بافت ورنگ مصالح به کار رفته، نوع و میزان نورپردازی است و همگی بر روحیه افراد ساکن یا مراجعان تاثیر می‌گذارند. نوع و کیفیت طراحی معماری، به تناسب موفق بودن و درنظر گرفتن عوامل فرهنگی، اجتماعی ساکنان یا مراجعان به فضا، میزان مطلوب بودن یا نامطلوب بودن معماری فضا را به همراه خواهد داشت و آن احساسی است با عنوان احساس خوشایندبودن یا نبودن که در افراد بروز و ظهور می‌کند.

معماری مطلوب می‌تواند سبب آسایش، آرامش، انضباط و امنیت جسمی و روحی افراد و ارتقای هنجارهای فردی و اجتماعی شود و معماری نامطلوب می‌تواند سبب عدم آسایش، ناآرامی، اغتشاش روانی و رفتاری افراد و تولید ناهنجاری‌های گوناگون گردد.

معماری اسلامی ایرانی در گذشته‌های دور در اغلب شهرها و روستاهای کشور با به کارگیری الگوی حیاط مرکزی در مناطق گرمسیری و استفاده از مصالح بومی و همساز با اقلیم منطقه، در تطابق با طبع و سرشت انسان و نمونه موفق معماری مطلوب بوده است به نحوی که آسایش روحی ساکنان و مراجعان را به همراه داشته و تعلق افراد به فضا سبب آرامش و سکینه روحی می‌‌شده است. استقرار حیاط مرکزی در میانه فضاهای ساختمان و در وسط آن نیز باغچه و حوض آب، دو عنصر حیات بخش بوده و زندگی به دور از هیاهوی بیرون و در کمال آسایش روحی فقط به درون معطوف بوده و آسایش وآرامش بی‌نظیری را فراهم می‌ساخته است.

معماری معاصر به لحاظ طراحی نامتجانس با فرهنگ و رسوم دینی وبومی و استفاده از مواد و مصالح ناسازگار با طبع و سرشت انسان، گاه سبب ناآرامی و اغتشاش بصری و تاثیرات روحی می‌شود و بعضا انسان بدون این که علت آن را بداند روحیاتش تغییر می‌کند و عکس‌العمل نامناسب از وی سر می‌زند. کیفیت فضاهای بنا و روابط نامناسب بین فضاهای اصلی و فرعی، به‌کارگیری مصالح و تجهیزاتی که سنخیتی با اقلیم و روح و روان انسان ندارد و ناسازگار با شرایط آسایش آب و هوایی منطقه است،‌ تاثیر منفی برخلق و خو و روحیه ساکنین فضای مسکونی یا اداری و خدماتی می‌گذارد.

تاثیر موارد مذکور، از جنبه‌های گوناگون و متناسب با نوع کاربری ساختمان در روح و روان انسان حائز توجه بوده و بایستی به عنوان یک مساله اساسی مد نظر قرار گیرد. باتوجه به این که بیشترین زمان عمر انسان در فضای مسکونی و در مرتبه بعدی در فضاهای اداری و شغلی و در مرتبه بعدی در بخش‌های ساختمان‌ها می‌گذرد و درصد زیادی از عمر انسان در آن سپری می‌شود، لذا کیفیت معماری فضا بسیار حائز اهمیت بوده و هنگام طراحی یا خرید بایستی مورد توجه قرار گیرد تا بتواند آسایش روحی و جسمی را برای انسان به ارمغان آورد.

دکترسیدجواد هاشمی فشارکی

معمار و استاد دانشگاه