FATF ایران را در خوف و رجا نگه داشت

در خرداد سال گذشته، این نهاد ناظر مالی اعلام کرد که اقدامات متقابل علیه ایران را به‌حالت تعلیق درآورده و به ایران برای انجام اصلاحات مورد توافق، یک سال زمان داد. اصلاحات مدنظر FATF که در قالب یک توافقنامه به امضای وزیر اقتصاد کشورمان رسیده بود، با انتقادات گسترده‌ای در داخل کشور مواجه شد.

منتقدان معتقد بودند که تعهدات مندرج در متن توافق با FATF، خلاف امنیت ملی کشورمان است و امکان خودتحریمی در داخل را ایجاد می‌کند.

یکی از تعهدات ایران به FATF، اصلاح قانون مبارزه با تامین مالی تروریسم با هدف حذف استثنا شدن جنبش‌های آزادیبخش (مثل حزب‌الله لبنان) از فهرست گروه‌های تروریستی بود که انتقادات فراوانی ایجاد کرد.

نهایتا بخشی از تعهدات وزیر اقتصاد کشورمان به FATF، مورد تائید نهادهای مسئول در کشور قرار نگرفت. به این ترتیب در اجلاس سالانه FATF که هفته گذشته در اسپانیا برگزار شد، این نهاد مالی وابسته به کشورهای غربی پس از بررسی اقدامات کشورمان، یک سال دیگر به دولت ایران برای اجرای تعهداتش مهلت داد. قبل از برگزاری این اجلاس در اسپانیا، مسئولان دولتی اظهار امیدواری می‌کردند که به‌خاطر اقداماتی که ایران انجام داده است به‌طور کلی از فهرست سیاه (اقدام متقابل) خارج شود؛ اما بیانیه صادرشده حکایت از غیرواقعی بودن این امیدها داشت.

FATF در بیانیه مطبوعاتی‌اش که بعد از نشست خود در مادرید اسپانیا صادر کرد، آورده است: «تا زمانی که برنامه اقدام ایران به‌طور کامل تکمیل شود، ایران در بیانیه عمومی گروه کاری اقدام مالی باقی خواهد ماند، تا این کشور اقدامات لازم برای مقابله با قصورهای به رسمیت شناخته شده در این برنامه اقدام را اجرایی کند.»

به این ترتیب ایران فعلا مجدد در محدوده خاکستری حفظ شد و به فهرست سیاه گروه کاری اقدام مالی بازگردانده نشده است.

این نهاد بین‌المللی در بیانیه خود افزوده است: «تا زمانی که ایران اقدامات خواسته‌شده برای رفع کاستی‌های تعیین‌شده در برنامه اقدام را انجام نداده است FATF نسبت به تأمین مالی تروریسم از طریق ایران و تهدیدِ ناشی از آن برای نظام مالی بین‌المللی نگران باقی خواهد ماند، بنابراین FATF از همه اعضای خود می‌خواهد که به نهادهای مالی خود تذکر دهند تا همچنان در روابط و تعاملات تجاری با افراد حقیقی و حقوقی در ایران نهایت دقت عمل را داشته باشند.»

کارگروه اقدام مالی از چند سال قبل به بهانه مبارزه با پولشویی، ایران و کره‌شمالی را در فهرست سیاه قرار داده است. این کارگروه از سال گذشته پس از توافق هسته‌ای، اقدامات تقابلی در مورد ایران را به حالت تعلیق درآورد.

در روزهای گذشته کشورهای اروپایی برای حفظ تعلیق اقدامات تقابلی با هدف ترغیب ایران به سمت اجرای برنامه عمل تلاش کردند و در مقابل دولت آمریکا و لابی نزدیک به صهیونیست‌ها، تلاش کردند تا اقدامات تقابلی از سر گرفته شود.

چرا FATF شرایط تعلیق را برای ایران تمدید کرد؟

در این بیانیه اشاره شده است که ایران فعالیت‌های خوبی در زمینه اجرای برنامه اقدام داشته است. همچنین بر تعهد سیاسی ایران برای اجرای برنامه اقدام مجددا تاکید شده است. بر همین اساس FATF اعلام کرده است که تصمیم گرفته شرایط تعلیق را برای ایران ادامه دهد. یعنی FATF تصمیم سال گذشته خودش را درباره تعلیق شدن ایران از فهرست اقدام متقابل ادامه می‌دهد. FATF زمان مشخصی را برای ادامه تعلیق ایران اعلام نکرده است.

البته به قرائن مختلفی می‌شود زمان موردنظر FATF را تشخیص داد. از آنجا که طبق زمان‌بندی برنامه اقدام (Action Plan) آخرین تعهدات ایران باید تا ژانویه 2018 انجام شود، در نتیجه می‌توان پیش‌بینی کرد که زمان تمدید شرایط تعلیق برای ایران تا ژانویه 2018 خواهد بود.

طبق بیانیه صادر شده، ایران همچنان در بیانیه عمومی FATF که مشخص کننده کشورهای پرریسک است (یک مرحله خفیف‌تر از اقدام متقابل) باقی می‌ماند.

FATF همان‌طور که قبلا گفته بود، شرط خارج‌شدن ایران را از بیانیه عمومی، اجرای کامل برنامه اقدام، اعلام کرده است. مانند گذشته FATF تاکید کرده است، روند اجرای برنامه اقدام توسط ایران را رصد می‌کند و گام بعدی را بر اساس آن تعیین می‌کند.

محمدعلی مسعودی، متخصص تحریم درباره بیانیه FATF عنوان کرد: FATF و متفکران پشت این نهاد به ظاهر بین‌المللی، می‌دانند در صورت بازگشت ایران به فهرست سیاه، ایران همکاری‌های خودرا با این نهاد پایان خواهد داد، چراکه نفعی در آن مشاهده نمی‌کند. لذا بر اساس قواعد نفوذ نباید رشته روابط میان ایران و FATF کاملاً گسسته شود. در نتیجه بهترین حالت ممکن ادامه دادن شرایط تعلیق به همراه ایجاد فشار برای اجرای کامل برنامه اقدام خواهد بود.

وی افزود: FATF نهادی به ظاهر جهانی و با دغدغه به ظاهر اقتصادی است که نیازهای آمریکا را در مقوله شناسایی اهداف تحریمی، برطرف می‌کند. FATF بیش از آن‌که یک نهاد جهانی برای اصلاح نظام بانکی جهان باشد، یک نهاد پوششی برای اعمال دقیق‌تر سیاست‌های آمریکا در بسط سلطه‌گری خود در جهان است.

مسعودی توضیح داد: ایران با وجود کشورهایی که نظام بانکی‌شان بسیار بدتر است، اولین کشوری بود که در فهرست سیاه (اقدام متقابل) قرار گرفت.

به گفته وی، آمریکا پس از طراحی و اجرای برجام، FATF را به مساله ایران تبدیل کرد. از طریق اروپایی‌ها بارها به ایران پیام داده شد که برای عادی شدن روابط اقتصادی لازم است منویات FATF اجرایی شود.

مسعودی FATF را مرتبط با تحریم‌های جدید آمریکا دانست و ادامه داد:‌ آمریکا برای اجرای قانون جدید تحریم‌ها علیه ایران، نیاز به استفاده از سامانه هدایت شونده یا همان استانداردهای FATF دارد. اگر در این اجلاس FATF ایران را مجدداً در فهرست سیاه قرار می‌داد، به طور طبیعی ایران همکاری خود را با FATF پایان می‌داد. لذا FATF شرایط ایران را در همان حالت تعلیق نگه داشت، چراکه می‌خواهد کشورمان در حالت خوف و رجا، کارهای باقیمانده در برنامه اقدام را انجام دهد. هر چه عمق آنها افزایش یابد، آمریکا به نتیجه مطلوب خود نزدیک‌تر خواهد شد.