عربستان و توهم برادر بزرگ‌تر

این یادداشت در پی روشن کردن دلایل عصبانیت سعودی‌ها و حامیان شان از قطر می‌باشد. رفتار اخیر عربستان با قطر به تصور برادر بزرگ بودن باز می‌گردد. عربستان در شورای همکاری خلیج فارس موقعیت خود را برتر از دیگر اعضاء می‌داند و به همین علت از سایر کشورها می‌خواهد از سیاست‌های ریاض تبعیت کنند. همین رفتار سعودی‌ها است که با واکنش قطر روبه‌رو گشته است. در اجلاس اخیر که در ریاض با حضور دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا برگزار شد، عربستان در صدد برآمد دیدگاه‌ها و سیاست‌های مورد نظر خود را به دیگر کشورها تحمیل کند. ایران،‌ گروه‌های مقاومت و اخوان المسلمین هدف تهاجم لفظی عربستان قرار گرفتند. این درحالی بود که گروه اخوان‌المسلمین مورد حمایت قطر و ترکیه می‌باشد. زمانی‌که دونالد ترامپ از حزب‌الله لبنان و حماس به‌عنوان دو گروه تروریستی نام برد، قطر با این موضع‌گیری موافق نبود اگرچه واکنش علنی به این موضوع نشان نداد. این عدم واکنش، به این دلیل بود که دو پایگاه نظامی آمریکا در قطر مستقر هستند و «دوحه» امنیت خود را در پناه پشتیبانی‌های واشنگتن تعریف کرده است. عربستان از مقامات قطری انتظار داشت تصمیمات این اجلاس را تماما بپذیرند اما این امر با مخالفت قطری‌های روبه‌رو شد.

از سوی دیگر ما شاهد هستیم که مصر هم در مواجهه با قطر در کنار عربستان قرار گرفته است. این موضع گیری قاهره به این دلیل است که نظام سیاسی حاکم بر این کشور با انجام یک کودتا، رئیس‌جمهور اخوانی مصر را برکنار کرد. به همین جهت با گروه اخوان المسلمین یک نقطه تضاد دارد و این موضوع وجه اشتراک مصر با عربستان در رویارویی با قطر تلقی می‌شود که از حامیان اخوان‌المسلمین می‌باشد. اشتراک نظر قاهره با ریاض در رابطه با قطر به این معنی نیست که سیاست مصر و عربستان در تمام زمینه‌ها کاملا با هم منطبق باشد. شاهد این مطلب، اختلاف‌نظر قاهره با ریاض در رابطه با موضوع سوریه و همچنین ترکیه می‌ باشد. این نمونه‌ها بخوبی گویای این مطلب است که خواست و تلاش عربستان در ایجاد ائتلاف و اتحاد کشورهای عربی و اسلامی علیه ایران و گروه‌هایی مانند اخوان‌المسلمین بدون توجه به منافع ملی کشورهای عربی و اسلامی با شکست روبه‌رو شده است.

لازم به ذکر است که این اولین برخورد عربستان با قطر نمی‌باشد بلکه حدود دو سال و نیم پیش به مدت 8 ماه، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس روابط خود را با قطر قطع کردند. اما این اختلاف با موارد گذشته تفاوت‌هایی دارد.

اول این‌که اختلاف اخیر با هجمه تبلیغاتی و رسانه‌ای عربستان همراه شده است دوم، قطر را به حمایت از گروه‌های افراطی و تروریستی متهم شده است. با این حال به نظر می‌رسد قطر قصد تسلیم شدن در برابر هجمه‌های اعمال شده توسط عربستان را نداشته باشد. دوحه از پشتیبانی آمریکا برخوردار است و عربستان که درصدد کودتای احتمالی در قطر است و در این رابطه برخی از افراد عشیره آل ثانی قطر با ریاض تماس گرفته‌اند، نمی‌تواند بدون چراغ سبز آمریکا تحولات بنیادینی را در این کشور به‌وجود آورد.

دکتر حسین رویوران

کارشناس مسائل غرب آسیا