اسطوره مقاومت جهان اسلام

سازمان تشکیلاتی حزب الله به شکل زیر ترسیم می شود:
1- مجلس شورای تصمیم گیری متشکل از 7 نفر به ریاست دبیرکل حزب. این شورا به عنوان عالی ترین نهاد تصمیم گیری عمل می کند.
2- کمیته اجرایی که واحدهای گوناگون اداری حزب را هدایت می کند و فعالیت های فرهنگی ، تبلیغاتی ، روابط عمومی و آموزش و اتحادیه ها را زیرنظر دارد.
3- کمیته سیاسی
4- کمیته برنامه ریزی
5- کمیته جهادی
فعالیت های اجتماعی: مهمترین فعالیت های اجتماعی حزب الله چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم ، عملا در خدمت هدفهای حزب قرار دارند و این 3 فعالیت عبارتند از اداره مدارس المهدی ، کمیته اسلامی بهداشت و بنیاد شهید.
فعالیت های تبلیغاتی: این فعالیت ها عبارتند از راه اندازی و اداره تلویزیون المنار، رادیو النور، روزنامه العهد، مرکز فرهنگی حضرت امام خمینی (ره).
کنگره های حزب: حزب الله تاکنون 5 کنگره برگزار کرده است که طی آن کادرهای رهبری آن انتخاب شدند. در کنگره تشکیلاتی اول شیخ صبحی طفیلی به عنوان دبیرکل این حزب برگزیده شد. در کنگره دوم سیدعباس موسوی که بعدها به دست صهیونیست ها به شهادت رسید، به دبیرکلی رسید. در کنگره های سوم ، چهارم و پنجم سید حسن نصرالله برگزیده شد و هم اکنون وی عهده دار این منصب است.
کارشناسان سیاسی معتقدند کنگره عمومی حزب الله روحیه تجددخواهی و بالندگی و نیز بازنگری حزب الله را به نمایش می گذارد. کنگره عمومی (شورای عمومی) از نهادهای محوری حزب یعنی شورای رهبری ، دفتر سیاسی ، کمیته اجرایی ، نمایندگان ، مسوولان شاخه های حزب ، مسوولان روستاها و مسوولان مقاومت تشکیل می شود. شورای رهبری می تواند با رای نصف به علاوه یک دبیرکل را عزل و جانشین وی را تعیین کند.
تشکیلات حزب الله 5 شورای مهم دارد که عبارتند از:
شورای سیاسی: متشکل از مسوولان بخشهای مربوط به جریانات مسائل سیاسی گوناگون و اعضای کمیته تحلیل و وظیفه ارائه تحلیل های سیاسی را به شورا دارد.
شورای جهادی: دربرگیرنده مسوولان پیگیری عملیات مقاومت علیه اشغال و همه امور مرتبط با آن از آماده سازی ، آموزش نظامی ، تسخیر و پشتیبانی و مانند آن است.
شورای فعالیت های پارلمانی: شامل نمایندگان حزب در مجلس است و امور «فراکسیون وفادار به مقاومت» را پیگیری می کند.
شورای اجرایی: از مسوولان واحدهای فرهنگی ، اجتماعی ، تربیتی و سندیکال و بخش مشاغل آزاد مانند آن تشکیل شده است.
شورای قضایی: مسوولان قضایی مناطق که همراه با افراد حزب الله عهده دار پیگیری فصل خصومت ، اظهارنظر در تجاوز از حدود شرعی و اعاده حقوق به صاحبان آنها هستند عضویت دارند. هر یک از اعضای شوراها در رده مسوول واحد است و بر کمیته ای از متصدیان قسمتها برای پیگیری ماموریت های محول شده نظارت می کند. شورای رهبری در راس همه تشکیلات قرار دارد و اهداف ، سیاست ها و پیگیری برنامه های عمومی فعالیت حزب و اتخاذ تصمیم های سیاسی را به عهده دارد. دبیر کل مسوولیت مدیریت ، نظارت ، هدایت و هماهنگی میان روسای شوراها و اعضا بالاخره اعلام مواضع حزب و رهبری آن را بر دوش می کشد. در سومین کنگره حزب الله که در سال1995-1374 برگزار شد، برخی تغییرات در چارت تشکیلاتی حزب الله به وجود آمد که نمودار تشکیلاتی حزب الله به شکل زیر درآمد:
خدمات حزب الله: حزب الله لبنان علاوه بر مبارزه با اشغالگری اسرائیل و همچنین فعالیت در صحنه سیاسی لبنان در صحنه ارائه خدمات اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی نیز نقش بی نظیر و غیرقابل انکاری در لبنان دارد. خدماتی که این حزب کل مردم لبنان و بخصوص شیعیان ارائه می دهد، نه تنها در میان سایر گروهها و احزاب لبنان همانند ندارد، بلکه به اعتراف همگان از خدماتی که دولت لبنان به محرومان این کشور ارائه می کند بیشتر و بهتر است.
خانم هلا جابر نویسنده و پژوهشگر لبنانی می گوید: «خدماتی که این موسسات وابسته به حزب الله ارائه می دهند، به اندازه ای است که با خدمات ارائه شده از طرف دولت لبنان ، رقابت می کند.»
برخی از موسساتی که توسط حزب الله تاسیس شده اند عبارتند از: بنیاد شهید (1362)، جهادسازندگی (1363)، سازمان بهداشت اسلامی (1364)، کمیته امداد (1366)، بنیاد جانبازان (1369) و مدارس المهدی.
این موسسات علاوه بر ارائه خدمات متنوع ، فرصتهای شغلی بسیاری را نیز به وجود آورده اند. از طرف دیگر خدماتی که از طرف موسسات ارائه می شود، یا رایگان است یا با مبالغی کمتر از تعرفه های دولتی ارائه می شود. در واقع حزب الله ، ارائه خدمات اجتماعی را هنگامی آغاز کرد که لبنان درگیر جنگهای داخلی بود و دولت لبنان قادر نبود حداقل خدمات لازم را برای مردم این کشور تامین نماید.
خدماتی که حزب الله لبنان برای جامعه ارائه می کند مورد اذعان دوست و دشمن است. دنیل بای من استادیار دانشگاه جورج تاون در مقاله ای تحت عنوان «حزب الله لبنان در دیدگاه شورای روابط خارجی امریکا» می گوید: «حزب الله بر خلاف دولت ، خدمات عمومی نسبتا کارآمدی در سطح لبنان ارائه کرده است و مدارس و بیمارستان های موفقی را اداره می کند. این جنبش تقریبا به تنهایی کنترل مناطق جنوبی لبنان را در دست دارد و شبکه اجتماعی وسیعی را اداره می کند که فراهم آورنده غذا، دارو، آموزش و خدمات ضروری است.»
شیخ نعیم قاسم ، جانشین دبیرکل حزب الله در کتاب حزب الله لبنانی برخی از فعالیت های این حزب را چنین ذکر می کند: «حزب الله کمتر از 3سال پس از تاسیس خود، موسسه جهاد سازندگی را ایجاد کرد. نخستین فعالیت این نهاد، ترمیم ساختمان های آسیب دیده از انفجار بئرالعبد (این انفجار با هدف ترور آیت الله سیدمحمدحسین فضل الله صورت گرفت) در سال 1985 بود. پس از آن جهاد سازندگی اقدام به بازسازی ویرانی ها و خسارت های ناشی از سیلاب هایی کرد که در سال 1987 در بقاع شمال رخ داد. در همان سال ، خانه های دو روستای کفرا و یاطر در جنوب لبنان که در اثر تجاوزات اسرائیل آسیب دیده بود، از سوی این موسسه بازسازی شد.
همه خانه های لبنانی ، بویژه در جنوب و بقاع غربی که در اثر تجاوزات اسرائیل آسیب دیده بود، بازسازی شد. تعداد بناهای بازسازی شده در مدت 10 سال به 17212 منزل ، مکان تجاری و تاسیسات عمومی رسید. حزب الله همچنین به جمع آوری زباله ها در حومه جنوب بیروت که بیش از نیم میلیون نفر سکنه دارد اقدام کرد. تامین آب آشامیدنی حاشیه جنوبی بیروت که فاقد آب شرب است از طریق 110 تانکر که در محلات این منطقه پراکنده است ، از دیگر اقدامات حزب الله بوده است. علاوه بر این ، حزب الله به فعالیت های کشاورزی نیز اهتمام ورزیده است. برگزاری دوره های توزیع نهال ، بازدید از مزارع ، توزیع بذر و کود، توزیع تراکتور، واکسیناسیون دامها و سم پاشی ، آموزش تولید عسل ، ایجاد مرکز ترویج و راهنمایی های تخصصی و نیز توجه به آموزش فنی ، حرفه ای و خدمات رسانی به روستاها و شهرها از نظر آب رسانی ، برق رسانی ، فاضلاب ، تلاش برای احداث مراکز بهداشتی و درمانگاه ، احداث و ترمیم موسسه های آموزشی و اجتماعی ، باشگاه های فرهنگی ، مساجد و حسینیه ها و خانه های مسکونی برای خانواده های شهیدان و نیازمندان از جمله این خدمات است.
عرصه دیگری که حزب الله در آن کارنامه درخشانی ارائه داده است ، در موضوع احداث مدرسه و آموزشگاه است: این حزب طی سالیان متمادی ، تعداد زیادی مدرسه در سطوح آموزشی مختلف در نقاط شیعه نشین لبنان ایجاد کرده است.
حزب الله با احداث مدارس ، تاثیرگذاری برتوان خود را در عرصه داخلی تضمین کرده است. این حزب جهل و عقب ماندگی را علت اصلی محرومیت شیعیان لبنان از دستیابی به موقعیت های برتر سیاسی و اجتماعی می داند.
سازمان بهداشت اسلامی نیز رسیدگی به مجروحان حملات اسرائیلی و نیز درمان بیماران عادی در جنوب لبنان را در اولویت های کاری خود قرار داده است تا از طریق ارائه خدمات بهداشتی و درمانی ، اهالی جنوب با اطمینان بیشتری در مناطق مسکونی خود باقی بمانند.
بنابر قوانین لبنان ، سازمان بهداشت اسلامی حزب الله نمی تواند خدمات پزشکی رایگان ارائه دهد. با این وصف ، هزینه درمان در درمانگاه ها و بیمارستان های حزب الله برای بیماران عادی کمتر از یک چهارم تعرفه های دولتی است ، ولی مجروحان حملات اسرائیل به صورت رایگان درمان می شوند. بدین ترتیب حزب الله علاوه بر این که به عنوان قهرمان آزادسازی خاک لبنان از اشغالگری جلوه نموده ، به عنوان قهرمانی برای فقرا نیز معروف شده و این قضاوت در لبنان امروزی تعمیم یافته است که تلاشی که حزب الله در خصوص تحقق بخشیدن رفاه اجتماعی مبذول می دارد، سرانجام حزب الله را به تشکیلاتی که از یک حزب بزرگتر و از یک دولت کوچکتر است ، بدل خواهد کرد.

منابع مالی حزب الله

خدمات متنوعی که حزب الله به مردم لبنان ارائه می دهد، متکی بر منابع متنوعی به شرح ذیل است:
1- جمع آوری اعانات و کمکهای نقدی و جنسی در داخل لبنان حزب الله با ایجاد تشکیلاتی به نام «هیات پشتیبانی از مقاومت اسلامی» و همچنین کمیته امداد، اقدام به جمع آوری اعانات و کمکهای نقدی و جنسی در مناطق مختلف لبنان کرده است. این دو سازمان صندوق هایی برای جمع آوری کمکهای نقدی مردم نصب کرده اند.
2- کمکهای مالی تجار شیعه خارج از لبنان لبنان تنها کشوری در دنیاست که جمعیت داخل کشور از مهاجران مقیم خارج آن کمتر است. شیعیان جنوب لبنان در سراسر جهان پخش هستند و به تجارت می پردازند. تجار شیعه لبنان در چهار گوشه دنیا مشغولند و در کار خود بسیار موفقند. یکی از منابع مالی حزب الله کمکهایی است که این تجار شیعه در سراسر جهان به این حزب ارائه می دهند. بتازگی دولت امریکا، برخی از این موسسات تجاری را به خاطر حمایت از حزب الله لبنان تعطیل کرده است.
3- وجوهات شرعیه یکی دیگر از منابع مالی حزب الله لبنان وجوهات شرعیه است که با کسب اجازه از تمام مراجع تقلید، از شیعیان لبنان دریافت و صرف هزینه های مشخص می شود.
4- سرمایه گذاری های اقتصادی در سالهای اخیر، حزب الله با تشکیل یک بخش اقتصادی شروع به فعالیت های اقتصادی ، تجاری و مالی در مناطق شیعه نشین کرده است. این بخش با تاسیس فروشگاه های بزرگ و زنجیره ای ، فعالیت در بخش ساختمان سازی و واردات کالا از سایر کشورها و بویژه ایران ، توانسته است منبع مالی قابل توجهی برای حزب الله ایجاد کند.

حزب الله ؛ حال و چشم انداز

اکنون حزب الله جنبشی مشروع تلقی می شود که در 2 حوزه مقاومت و سیاست فعالیت دارد. این جنبش همچنین با استفاده از ایدئولوژی پویا و دینامیک خود بر آن است تا با زنده نگه داشتن روحیه مقاومت با استفاده از کرسی مشروعیت آرا ی مردمی بر حق لبنان برای مقابله با اشغال و آزادسازی سرزمین اشغالی و تاکید بر تمامیت ارضی این سرزمین تاکید کند. از زمان عقب نشینی اسرائیل به این سو، گفته شده است حزب الله برای مقابله با احتمال تجدید خصومت ها، به ایجاد زیربناهای منظم و هماهنگ نظامی در منطقه مرزی پرداخته است و این نشانگر آینده نگری اساسی و تدوین استراتژی درست در این جنبش است.

موضع حزب الله در برابر حکومت لبنان عقلانیت و پراگماتیسم دو صفت برجسته حزب الله در روند سیاسی اش در قبال نظام سیاسی لبنان محسوب می شود. بر این اساس حزب الله با تمایلات مردم در مخالفت با دولت و علاقه مندی آنها به اصلاح اوضاع اقتصادی بحران زده همراهی می کرد، اما در مقابل به قاعده بازی پارلمانی و اصل آن وفادار ماند. حزب الله لبنان در زمینه های مربوط به جهاد علیه اسرائیل و مقاومت در برابر اشغال جنوب و بقاع غربی از سوی اسرائیل بر این باور است که این دو مساله محور استراتژی حزب و نیروی محرکه و پایه اصلی فعالیت آن محسوب می شود. در این زمینه حزب الله کوششهای فراوانی به منظور تقویت شاخه نظامی خود و انجام عملیات شهادت طلبانه به عمل آورد. فعالیت حزب الله در این زمینه از نقاط عطف بسیار مهم در مناقشات اعراب و اسرائیل است که بخشی از معادله منطقه ای و بین المللی حاکم را رقم می زند. همچنین حزب الله پس از کنگره چهارم خود کوشید تا دیدگاه خود را در قبال احزاب ملی و اسلامی لبنان بهبود بخشد. برقراری ارتباط و ایجاد زمینه های مشترک برای فعالیت های سیاسی داخل در دستور کار حزب قرار گرفت. حزب الله لبنان از کلیه احزاب سیاسی لبنان خواست علیه خطر اسرائیل و مخاطرات داخلی متحد شوند واز احزاب برای برگزاری نشست مقدماتی این اتحاد در هتل «پرستیول» دعوت به عمل آورد که نتیجه آن یک سند سیاسی به امضای احزاب شرکت کننده در این نشست رسید. همچنین در این نشست تصمیم گرفته شد. یک کمیته پیگیری ، مسوولیت اجرای فعالیت های مشترک احزاب و تلاش برای اجرای آن را به عهده گیرد.

علیرضا شیروی