مطالبه مهریه بیش از 110 سکه طلا

همین که زن و مرد پای سفر عقد «بله» را بگویند؛ مرد بدهکار مهریه می‌شود و زن مالک تمام مهریه. گرچه مرسوم نیست که زن در همان زمان عقد، مهریه را مطالبه کند، اما زن از همان لحظه، هر زمانی که بخواهد می‌تواند مهریه‌اش را مطالبه کند؛ چه مهریه‌اش یک سکه طلا باشد و چه هزاران سکه!

حبس مرد در ازای نپرداختن مهریه

هرگاه زنی مهریه خودش را مطالبه کند و دادگاه هم حکم به محکومیت زوج به پرداخت مهریه بدهد؛ در این صورت، مرد ظرف مدت 10 روز از تاریخ صدور اجراییه باید، مهریه را پرداخت کند و در صورت عدم اجرای حکم، به تقاضای محکومٌ له (زوجه یا همان کسی که حکم به نفعش صادر شده)، محکوم علیه (کسی که حکم علیه وی صادر شده یا همان زوج)، به زندان انداخته می‌شود تا بدهی‌اش را بپردازد. همین به حبس کشیدن مردان در ازای نپرداختن مهریه باعث شده تا در طول سال‌های متمادی، افراد زیادی بدون هیچ جرم و اتهامی، صرفا به‌دلیل قبول تعهدات سنگین در هنگام ازدواج و سپس مشکلات خانوادگی و نپرداختن مهریه، راهی زندان شوند. البته مرد برای این‌که بتواند از زندان رفتن جلوگیری کند، تنها یک راه دارد، آن هم این است که با معرفی صورت اموال و دارایی‌هایش به دادگاه و حاضر کردن چهار شاهد مرد و عادل، نزد دادگاه ثابت کند که معسر است و توانایی پرداختن بدهی که همان مهریه است را ندارد، در این صورت، دادگاه، با تقسیط بدهی، مانع از حبس رفتن مرد خواهد شد.

حبس تا 110 سکه

تا پیش از تصویب قانون جدید حمایت از خانواده، تفاوتی میان میزان مهریه وجود نداشت و هر زنی که مهریه‌اش را مطالبه می‌کرد ولو مهریه‌اش 124 هزار سکه هم بود، دادگاه به تقاضای زن، می‌توانست تقاضای حبس زوج را مطرح کند و تا مرد هم می‌خواست اعسار خودش را ثابت کند، دست‌کم، یک ماهی را در زندان، باید آب خنک می‌خورد!

پس از تصویب قانون جدید حمایت از خانواده سال 91، قانونگذار یک حد عرفی برای مطالبه مهریه تعیین کرد و در ماده 22 این قانون، مقرر کرد که «هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهارآزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات قانون اجرای محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است.»

در واقع بر اساس قانون، یک حد عرفی برای الزام مرد به پرداخت مهریه تعیین شد به این صورت که اگر مردی دارای مال و اموال باشد و بتواند کل مهریه زن را بدهد، که در این صورت، مکلف است مهریه را بدهد و حرفی در آن نیست. اگر دارایی مرد، کفاف کل مهریه را ندهد و مرد نخواهد مهریه را بدهد، در این صورت قانونگذار تا حد 110 سکه بهار آزادی، مرد را حبس و زندان می‌کند تا مهریه زنش را بپردازد اما نسبت به بیشتر از 110 سکه در صورتی‌که مرد ملائت و دارایی داشته باشد، دادگاه او را تحت فشار می‌گذارد تا مهریه را پرداخت کند اما اگر نداشته باشد یا معسر باشد، در این صورت دادگاه، با تقسیط مهریه، بدون این‌که بخواهد مرد را زندان کند، مهریه زن را از وی می‌گیرد.

اعسار از پرداخت مهریه

هر مردی در زمان وقوع عقد نکاح، باید به آخر و عاقبت تعهدی که به عنوان مهریه قبول می‌کند، فکر کند و به قول قدیمی‌ها «نباید بی‌گدار به آب بزند» چون در این صورت، تا کمی زندگی زناشویی، بالا و پایین شود، زن مهریه‌اش را می‌خواهد و مردی هم که بدون فکر، تعهد سنگینی قبول کرده، ولو تا همان 110 سکه باید راهی زندان شود تا بتواند ثابت کند پولی برای دادن مهریه ندارد.

برای اثبات ناتوانی از پرداخت مهریه، مرد باید همزمان با دادخواست زن برای دریافت مهریه، دادخواست خودش را مبنی بر اعسار از پرداخت مهریه به دادگاه ارائه کند؛ در دادخواست اعسار از پرداخت مهریه، مرد باید صورت اموال و نیز درآمد ماهانه خودش را به دادگاه اعلام کند. همچنین برای اثبات ناتوانی خودش از پرداخت مهریه، باید چهار نفر شاهد مرد و عادل نیز با حضور در دادگاه، اظهارات مرد در خصوص وضع زندگی و درآمدی‌اش را گواهی کنند.

در صورتی‌که شهادت شهود و مدارک ابراز شده از سوی مرد، برای دادگاه قابل قبول باشد، در این صورت، دادگاه با توجه به درآمد ماهانه و مجموع دارایی مرد، حکم به تقسیط پرداخت مهریه می‌دهد. میزان هر قسط از پرداخت مهریه، به نظر دادگاه بستگی دارد که ممکن است از ماهی یک سکه تا دو ماه، یک سکه و حتی چهار ماه یک سکه هم متفاوت باشد. با تقسیط مهریه، دیگر امکان حبس و زندان کردن مرد وجود ندارد. اما اگر دادگاه اعسار مرد را قبول نکند، در این صورت باید مهریه همسرش را تمام و کمال پرداخت کند و در صورتی که پرداخت نکند، باید راهی زندان شود. البته هرگاه میزان پرداختی مرد، به میزان 110 سکه برسد، در این صورت از حبس آزاد می‌شود.

شاهرخ صالحی‌کرهرودی - حقوقدان و مدرس دانشگاه