سلامت ستون فقرات با ورزش

انحراف و خمیدگی ستون فقرات در اثر عوامل و دلایل مختلف می‌تواند به‌وجود بیاید که به گفته متخصصان در اغلب مواقع قابل پیشگیری و درمان است.

دکتر سیدعلیرضا بصامپور، ارتوپد جراح استخوان و مفاصل درباره دلایل خمیدگی و انحنای ستون فقرات به جام‌جم می‌گوید: بعد از این که رشد کامل شد، اگر کسی دچار انحراف ستون فقرات شود، اول باید مطمئن شویم فرد به بیماری‌های زمینه‌ای مانند سرطان‌ها، تومور داخل نخاع و اسپاسم‌های عضلانی مبتلا نشده باشد، همه این موارد می‌تواند باعث انقباض یک بخش از عضلات و شل‌شدن بخش دیگر شود.

وی با بیان اینکه مشکلات ساختاری و مسائل ارثی و ژنتیک یکی دیگر از دلایل بروز این مشکل است، ادامه می‌دهد: اگر بیماری زمینه‌ای علت بروز اختلال نباشد، در این صورت نحوه نشستن روی صندلی و خم شدن‌های طولانی‌مدت روی کتاب و رایانه مطرح است. این موضوع سبب می‌شود عضلات عملکرد صحیح خودشان را انجام ندهند.

اصلاح انحنای ستون فقرات بدون محدودیت سنی

پشت میزنشینی به هر علت اعم از انجام کارهای دفتری، خدماتی، مطالعه یا کار با رایانه می‌تواند باعث تغییر شکل گردن به سمت جلو شود. البته تقویت اشتباهی برخی عضلات هنگام انجام تمرینات بدنسازی هم می‌تواند باعث بروز درد در ناحیه گردن و گاهی تغییر شکل آن شود.

دکتر بصامپور می‌گوید: این تغییر شکل با انجام چند حرکت ورزشی قابل اصلاح است و گردن مجددا به حالت اولیه خود باز می‌گردد. این مسأله درباره تغییر شکل‌های مربوط به ستون فقرات نیز به‌دلیل آن که استخوان بعد از پایان دوران رشد تغییر نمی‌کند (مگر آن که دچار شکستگی شود)، صدق می‌کند.

این جراح استخوان و مفاصل در پاسخ به این پرسش که آیا اصلاح انحنای ستون فقرات با محدودیت سنی مواجه نیست و برای همه افراد امکانپذیر است، می‌گوید: بازگشت ستون فقرات به حالت طبیعی در هر سنی امکانپذیر است به شرطی که عضلات از قوام لازم برخوردار باشند. اما فردی که با مشکلات ساختاری مانند عضلات خراب، مفاصل نامناسب و ناراحتی قلبی و عروقی مواجه است، نمی‌تواند انتظار اصلاح وضعیتش را داشته باشد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی، تنها راه مراقبت از مهره‌های ستون فقرات را ورزش عنوان می‌کند و می‌گوید: نوع ورزش باید متناسب با سن فرد باشد. هرچه سن پایین‌تر باشد بهتر است حرکات جهشی، پرشی و نرم باشد، اما برای سنین بالا حرکات کششی کفایت می‌کند.

حمل کوله‌پشتی سنگین ممنوع

کوله‌پشتی یکی از وسایل مورد استفاده اغلب دانش‌آموزان است. سنگینی این کوله‌پشتی‌ها نگرانی‌ها را نسبت به افزایش انحنا و خمیدگی ستون فقرات در میان نوجوانان افزایش داده است؛ به همین دلیل به والدین توصیه می‌شود به وضعیت نشستن و وزن کوله‌پشتی فرزندشان بیش از پیش توجه داشته باشند.

دکتر شاهین صالحی، متخصص طب ورزشی با اشاره به شایع بودن این اختلال در بین دانش‌آموزان می‌گوید: نداشتن فعالیت ورزشی لازم و کافی در کنار عوامل مذکور باعث شده تا اختلال ساختاری ستون فقرات در بین بچه‌ها زیاد شود.

وی ادامه می‌دهد: تشخیص زودرس این مشکل توسط والدین و به‌کارگیری درمان‌های ورزشی زیرنظر متخصص می‌تواند از شدید شدن اختلال و بروز قوس ستون فقرات پیشگیری کند.

این متخصص طب ورزشی تأکید می‌کند: انحراف ستون فقرات یک فرآیند تدریجی است که قد، مرحله رشد و ضعف عضلانی فرد در آن تاثیر دارد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا انحراف ستون فقرات با خوددرمانی رفع می‌شود یا فرد حتما باید به پزشک مراجعه کند، می‌گوید: به‌محض مشاهده هر‌گونه انحراف، فرد حتما باید توسط پزشک معاینه و ویزیت شود. ممکن است مشکل در اثر عملکرد بد فرد هنگام نشستن، راه رفتن یا برداشتن اجسام سنگین نباشد، بلکه دلیل آن مشکلات ژنتیک یا وجود توده‌های سرطانی و... باشد. به همین دلیل مراجعه به متخصص بسیار ضروری است.

دکتر صالحی انحراف شدید ستون فقرات را یکی از دلایل بروز مشکلات تنفسی و زیبایی عنوان می‌کند و می‌گوید: گاهی اختلالات شدید با درمان‌های ورزشی رفع نمی‌شود و فرد حتما باید تحت عمل جراحی قرار بگیرد.

این متخصص طب ورزشی خاطرنشان می‌کند: خوشبختانه چند سالی است آموزش و پرورش دانش‌آموزانی را که در معرض اختلالات ساختاری همچون کوژپشتی یا کیفوز قرار دارند را به متخصصان ارجاع می‌دهد تا درمان‌های به موقع دریافت کنند.

به گفته دکتر صالحی، افرادی که مدت زمان طولانی سرشان پایین است همچون مادرانی که شیر می‌دهند و افرادی که چاق هستند، به دلیل فشار ضعف عضلات ناحیه شکم در معرض ابتلا به انحنای ستون فقرات یا کوژپشتی قرار دارند.

این متخصص طب ورزشی تأکید می‌کند: پیگیری و تداوم درمان توسط افرادی که دارای مشکلات ساختاری هستند، بسیار مهم است. در صورتی که درمان را بعد از مدتی رها کنند، میزان پیشرفت درمان مشخص نمی‌شود. ممکن است ستون فقرات مجددا به حالت اولیه ممکن است بازگردد.

تمریناتی برای تقویت عضلات

تقویت عضلات بدن یکی از راه‌های مهم و پیشنهادی متخصصان برای پیشگیری از انحنای ستون فقرات است. به همین دلیل چند نمونه از حرکاتی که می‌تواند برای تقویت عضلات موثر باشد را توصیه می‌کنیم.

نرمش اول

به پشت دراز بکشید، شکم خود را به داخل فشار بدهید تا کمرتان با زمین تماس پیدا کند.

نرمش دوم

به صورت چهار دست و پا (کف هر دو دست و زانوان) را روی زمین قرار دهید سپس در حالی که زانو همچنان در حالت قائمه قرار گرفته است مفصل ران طرف مشکل دار را مستقیم کرده و کل اندام تحتانی را به پشت و بالا ببرید.

نرمش سوم

افرادی که با افزایش قوس کمر و ضعف عضلات ناحیه باسنی مواجه هستند برای تقویت آنها از تقویت‌کننده‌های عضلات بازکننده هیپ استفاده کنند.

برای این کار، به پشت دراز بکشید، هر دو زانو را خم کرده و کف هر دو پا را روی زمین قرار دهید. سپس باسن خود را از روی زمین بلند کنید. چند ثانیه در این وضعیت مانده و دوباره به حالت اول برگردید.

سهیلا فلاحی

دانش و سلامت