یک سال و نیمه به شرایط قبل برمی‌‌گردیم

مسئولان سازمان انرژی اتمی‌ همچنین بارها اعلام کرده‌اند که در صورت بر هم خوردن برجام، فعالیت‌های هسته‌ای کشور با سرعتی شگفت‌آور به شرایط قبل از برجام بر‌می‌‌گردد. بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی‌ در گفت‌وگو با جام‌جم زمان این بازگشت‌پذیری را حدود یک‌سال و نیم عنوان کرده است. وی البته تاکید کرده که اگر قرار به بازگشت‌پذیری باشد، برنامه هسته‌ای به شرایطی بسیار پیشرفته‌تر از شرایط قبل از برجام خواهد رسید:

بارها اعلام شده که اگر قرار به بازگشت‌پذیری باشد، کشورهای مقابل شگفت‌زده خواهند شد. آیا می‌‌توانید زمان تخمینی اعلام کنید که بازگشت‌پذیری برنامه‌هسته‌ای ما چقدر طول می‌‌کشد و مثلا ساخت دوباره رآکتور اراک و نصب دوباره سانتریفیوژها، چقدر زمان می‌‌برد؟

مسائل بازگشت‌پذیری ما در دو حوزه بیشتر مطرح نیست؛ یکی تعداد سانتریفیوژهایی که الان فعالیت نمی‌کنند و در انبار هستند ـ که خیلی خوب هم نگهداری می‌‌شوند ـ که می‌توان دوباره آنها را نصب کرد. نصب اینها می‌‌تواند بسرعت انجام شود. ما به‌دنبال این هستیم که اگر قرار باشد برگردیم، ماشین‌های پیشرفته‌تری جای آنها بگذاریم.اگر بخواهیم همین ماشین‌ها را قرار دهیم، بسرعت اقدام خواهیم کرد. البته اگر تصمیم بر نصب ماشین‌های جدید باشد، زمان بیشتری نیاز است. البته در آن‌صورت توان و ظرفیت غنی‌سازی بیشتری هم مستقر خواهد شد. همان‌طور که مقام معظم رهبری اشاره کردند، ظرفیت داریم که در مدت یک سال و نیم به حداقل صد هزار سو برسیم. در حالی‌که قبل از برجام حداکثر 9000 سو داشتیم تولید می‌‌کردیم. یعنی این مقدار را ظرف یک سال و نیم به صد هزار سو می‌‌رسانیم. یک موضوع دیگر رآکتور است که البته ترجیح می‌دهیم همین رآکتور بازطراحی شده را ادامه دهیم؛ به‌خاطر این‌که رآکتور‌ قدیم زمانی تصمیمش گرفته شد که ایران غنی‌سازی نداشت و به دنبال سوخت طبیعی بود. حالا که غنی‌سازی داریم و می‌‌توانیم از سوخت غنی شده استفاده کنیم، لزومی‌ ندارد که مخزن به این بزرگی در رآکتور باشد. به عبارت دیگر مخزن بزرگ به این دلیل بود که در آن سوخت طبیعی قرار می‌‌گرفت. وقتی سوخت غنایش بالا می‌‌رود، قدرتش هم نسبت به سوخت طبیعی افزایش می‌‌یابد. بنابراین اگر همین راهی را که الان می‌‌رویم ادامه دهیم، به‌طور طبیعی ظرف چهار تا پنج سال باید رآکتورمان را بازطراحی شده داشته باشیم، اما اگر بخواهیم همان رآکتور قبلی را هم درست کنیم با توجه به این‌که نقشه‌ها و امکاناتش را داریم و مهندسان ما آن را قبلا ساخته‌اند و موادش را هم داریم، می‌‌توانیم بسرعت مخزن جدید آن را ظرف یک سال و نیم بسازیم.

پس از تخلف آمریکا در تمدید تحریم‌های ایران، رئیس‌جمهور دستور طراحی و ساخت پیشران هسته‌ای را صادر کرد، اما مسئولان اعلام کرده‌اند ساخت پیشران هسته‌ای در چارچوب برجام انجام می‌‌گیرد، اگر این‌طور است این اقدام چگونه می‌‌تواند پاسخی به تخلف آمریکا در برجام باشد؟

اگر کسی تخلف کرد، قرار نیست با تخلف جوابش داده شود. این موضوع (طراحی و ساخت پیشران) کار غیرقانونی و خلاف مقررات بین‌المللی نیست و با این‌که خیلی کارها خلاف بین‌المللی نیست، ولی از نظر کشورهای قدرتمند اجازه آن به کشورهای مختلف حتی به متحدان خودشان داده نمی‌‌شود. به‌عنوان مثال، غنی‌سازی به لحاظ حقوق بین‌الملل حق کشورهاست، اما چرا حتی متحدان آمریکا و کشورهای قدرتمند آن را انجام نمی‌‌دهند؛ به این دلیل که آن را خلاف خواسته‌های کشورهای قدرتمند می‌‌دانند، نه خلاف قواعد بین‌المللی. در مورد پیشران هم همین‌طور است. پیشران به لحاظ بین‌المللی اشکالی ندارد؛ اما اگر سوالتان این باشد که ایران چنانچه‌ پیشران داشته باشد برای کشورهای قدرتمند مهم نیست، پاسخ این است که بسیار مهم است. حتما دوست دارند ایران پیشران نداشته باشد. به نظر من در زمان خیلی خوبی آقای رئیس‌جمهور تصمیمی‌ را ابلاغ و تکلیفی را ایجاد کرده‌اند و سازمان انرژی اتمی‌ ایران نیز آن را در برنامه‌های خود قرار داده و دنبال خواهد کرد.

درباره ویژگی‌های پیشران هسته‌ای و اهمیت این طرح توضیح می‌‌دهید؟

پیشران محصول و صنعت بسیار مهمی‌ است. کشورهای زیادی نیستند که در دنیا پیشران تولید می‌‌کنند، مثل پیشران‌های دریایی؛ چه سطحی و چه زیرسطحی. به دلیل این‌که هم خود رآکتور از نوع خاص و بسیار کوچک و فشرده است و هم سوخت آن حجم کمی‌ دارد. در ارتباط با فناوری این صنعت باید بگویم که لازم است در یک کشتی و زیردریایی نصب شود ضمن این‌که باید قدرت بالا داشته و کوچک نیز باشد. ممکن است ما رآکتوری درست کنیم؛ همان‌طور که در دنیا رآکتور 50-40 مگاواتی درست کرده‌اند، ولی 500 تن وزن دارد که طبیعتا برای پیشران (حتی سطحی) مناسب نیست. لذا این دو ویژگی باید وجود داشته باشد. خود پیشران فی نفسه موضوع مهمی‌ است.

آقای روحانی هم به آقای صالحی دستور داده‌اند که این موضوع را دنبال کند. قرار است گزارشی را تهیه کنیم و برای این کار سه ماه وقت داریم تا دورنمای کار و این‌که به چه طریقی انجام شود را به آقای رئیس‌جمهور منعکس کنیم. اگر سوال این باشد که این کار عملی است یا نه؟ پاسخ این است که کاملا عملی است. ما در کشورمان برای این کار تخصص لازم را داریم. این‌که چه مدت طول می‌‌کشد؟ برنامه‌ای بلندمدت است و برای امسال و دو سال دیگر نیست. کاری است طولانی و در عین حال اهمیت بسیار بالایی دارد.

در ارتباط با بازطراحی رآکتور اراک گفته می‌‌شود چینی‌ها گران‌فروشی می‌‌کنند. آخرین وضعیت مذاکرات به چه صورت است؟

ما با چینی‌ها مذاکرات طولانی داشته‌ایم و همزمان کار بازطراحی رآکتور را هم پیش می‌‌بردیم. یعنی کار طراحی انجام شده است. با چینی‌ها اختلافات و بحث‌های زیادی داشتیم که تا اندازه‌ای حل شده است. از جمله این‌که آنها اصرار داشتند از نوع سوختی که خودشان تولید می‌‌کنند استفاده شود و ما می‌‌گفتیم نه؛ سوخت باید خاص ایران طراحی شود. در کار تجاری در قیمت‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد. ما به آنها گفته‌ایم قیمت‌هایتان بالاست و در این زمینه در حال مذاکره هستیم. امیدواریم چینی‌ها یک مقدار در قالب استانداردهای بین‌المللی، قیمت‌هایشان را تعدیل کنند. این مربوط به دوره اول و بازبینی طراحی هست. ما مراحل طراحی، ساخت، نصب و... را داریم که هر یک از اینها باید جداگانه پیگیری شود.

آیا در صورت پافشاری چینی‌ها بر خواسته‌هایشان امکان جایگزینی کشوری دیگر وجود دارد؟

فشار و اصرار ما در مقابل چینی‌ها به این دلیل است که قراردادهای بیشتر دیگری هم در میان است. مایل نیستیم مبنایی گذاشته باشیم که هزینه‌هایمان را در بلندمدت بالا ببرد. شاید اگر یک مرحله بود، خیلی حساسیت نداشتیم، اما اگر قرار باشد با چین همکاری‌های بیشتری داشته باشیم (و ما هم البته به این دلیل که این کشور در این زمینه تجربه زیادی دارد، آن‌ را می‌‌خواهیم) چین هم برای این کار بسیار انگیزه دارد. ولی اگر قرار باشد و لازم باشد با کشور دیگری هم کار کنیم، این کار را انجام می‌‌دهیم. به لحاظ برجام هم این راه بسته نیست.

برجام اسمی‌ از چین نیاورده است و گفته که یک کارگروهی این کار را با مشارکت ایران پیگیری می‌‌کند و بعد دیدند که این کار گروه باید نماینده‌ای داشته باشد که آمریکا و چین به عنوان نمایندگان انتخاب شدند. در مذاکرات بحث این بوده که چون آمریکا و چین تخصص لازم را در این زمینه دارند، انتخاب خوبی هستند؛ طبیعتا اگر قرار باشد مشکل پیش آید و نتوانیم مسائل را در بلندمدت حل کنیم، می‌‌توانیم روی این قضیه هم فکر کنیم، ولی در حال حاضر به این موضوع فکر نمی‌‌کنیم.

مریم شریفزاده

سیاسی