اندر ستایش بزرگ‌ترین دانشنامه جهان

ویکی، که در زبان مردم هاوایی به معنی تند و سریع است، گونه‌ای از وبگاه‌هاست که به کاربران اینترنت اجازه نوشتن، ویرایش و ایجاد صفحه و حذف مطلبی را می‌دهد. کافی است علاقه‌مند باشید و میل داشته باشید وقت، دانش و انرژی خود را صرف توسعه یکی از این گونه وبگاه‌ها کنید. بعلاوه می‌توانید با استفاده از برنامه‌های متن‌باز مانند مدیاویکی (MediaWiki) که خود ویکی‌پدیا نیز بر پایه آن نوشته شده، یک وبگاه ویکی ایجاد کنید.

جیمی ولز و لری سنگر، بانیان ویکی‌پدیا را براستی باید ستود و در برابرشان تمام‌قد ایستاد. وقتی آنها می‌خواستند با مشارکت کاربران اینترنت از سراسر جهان، سنگ بنای دانشنامه‌ای را با محتوای آزاد بگذارند، بسیاری از منتقدان اعتبار چنین دانشنامه‌ای را به علت دسترسی آزاد کاربران اینترنت به ویرایش محتوای آن زیر سوال بردند: مگر می‌شود عده‌ای مطالب جعلی ننویسند و خرابکاری نکنند؟! اما آنها در عمل ثابت کردند وقتی به خرد جمعی بشر تکیه کنیم و خردورز و بخشنده باشیم، حاصلش به چه دستاورد شگفت‌انگیزی می‌تواند منجر شود.

بنا به عدد حساب‌های کاربری ثبت شده در ویکی‌پدیا با تقریب می‌شود گفت تا امروز حدود 60 میلیون نفر در سراسر جهان در سطوح گوناگون به شکل‌گیری بزرگ‌ترین دانشنامه اینترنتی جهان با بیش از 280 زبان کمک کرده‌اند که حاصل آن شکل‌گیری 141 میلیون صفحه در این وبگاه عظیم بوده است. جالب است بدانید سهم صفحات فارسی در ویکی‌پدیا، سهم قابل توجهی است. بنا به ادعای ویکی‌پدیا، زبان فارسی ‌اکنون با 519 هزار و 200 نوشتار در رده هجدهم و میان زبان‌هایی که در خاورمیانه رایج است، بالاتر از زبان عربی (رده 22)، ترکی استانبولی (رده 30) و زبان عبری (رده 38) در رتبه نخست قرار دارد. همچنین میان زبان‌های رایج در آسیا، ویکی‌پدیای فارسی پس از ویکی‌پدیای ویتنامی، ژاپنی و چینی در رده چهارم است. اکنون ویکی‎پدیا به غول عظیمی می‌ماند که تک‌تک سلول‌هایش را آدم‌های علاقه‌مندش با اتکا به منابع علمی ساخته‌اند.

هرچند هنوز هم مشکل اعتبار چیزی است که باعث شده به عنوان منبع معتبر محل اشکال باشد، اما اگر به سیاست‌های ویرایشی ویکی‌پدیا و نفع عظیمی که از وجود چنین ابتکاری در اینترنت عاید بشریت شده نگاه کنیم، آن وقت است که می‌شود بر بسیاری از کاستی‌های این دانشنامه عظیم اینترنتی چشم بپوشیم. جالب است بدانید پژوهشگران در دو مطالعه علمی به این نتیجه رسیده‌اند که خرابکاری‌هایی که گاهی از سوی برخی کاربران صورت می‌گیرد، زودگذر هستند. مثل ماجرای شوخی امیر دولاب و علیرضا علیفر، گزارشگر فوتبال که تابستان رخ داد. اما بررسی‌ها نشان می‌دهد سیاست‌های محتوایی به کار گرفته شده از سوی ویکی‌پدیا موجب اصلاح سریع این اشکالات می‌شود و از این رو، بسیاری از کارشناسان بر این باورند ویکی‌پدیا نسبتا به درستی دیگر دانشنامه‌هاست.

ویکی‌های بسیار دیگری در جهان و ازجمله به زبان فارسی وجود دارند؛ وبگاه‌هایی چون مدرسه فقاهت، ویکی کتاب، ویکی آیدیا، ویکی نجوم، ویکی واژه، ویکی شیعه، ویکی سفر، گنجور (آثار سخن سرایان پارسی‌گو)، دانشنامه رشد و... از مهم‌ترین ویکی‌ها در زبان فارسی هستند و البته این تازه آغاز راه است!

کاظم کوکرم

روزنامه‌نگار علم