فروپاشی در انتظار داعش

دکتر احمد بخشایش، استاد دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی در دوره نهم تاکید دارد که داعش بالاخره نابود خواهد شد اما در بازگشت، با شیوه‌های مختلف، ابزاری برای انتقام از کسانی خواهد شد که مسبب ایجاد این گروه شدند. وی در گفت‌وگو با ما د راین زمینه به سوالاتمان پاسخ داد.

بسیاری معتقدند که بین روش‌های تروریستی داعش با منافقین شباهت‌های فراوانی وجود دارد. آیا داعش و منافقین (مجاهدین خلق) در عراق اتحاد سازمانی داشتند؟

فکر نمی‌کنم اتحاد استراتژیک و سازمانی در این زمینه وجود داشته باشد ولی در این که هر دو گروه، علاقه‌مند به ضعیف شدن جمهوری اسلامی و از بین بردن نظام هستند، هیج شکی نیست. داعش بخشی بعثی، بخشی‌ عربی، بخشی اروپایی و بخشی اسلامی بودند و نمی‌توانستند با مجاهدین خلق از این جهت همراه باشند چون در این میان بحث ایرانیت و عربیت بشدت مطرح است البته در این‌که هدفشان تضعیف و از بین بردن جمهوری اسلامی بود حرفی نیست ولی باید تاکید کنیم که داعش شکل گرفت تا دعوای شیعه و سنی به وجود بیاید و طی 15 ـ 16 سال فرسایش شیعه و سنی در خاورمیانه، منطقه پرپیچ و خم خاورمیانه شکل بگیرد، لذا از این بابت می‌توانیم بگوییم در هدفشان که علیه جمهوری اسلامی باشد مشترکند ولی اتحاد استراتژیک نداشتند.

آیا حمایت غرب از تروریسم با توجه به تبعاتی که در اروپا دامنگیر آنان شد همچنان ادامه پیدا خواهد کرد؟

غرب در واقع تروریسم را تولید نکرد که به سمت خودش برگردد بلکه تنها چیزی که به ذهنش رسید این بودکه در قالب بیداری اسلامی یا بهار عربی که بیشتر در کشورهای عرب مثل تونس و مغرب و... که وابسته عربستان سعودی بودند، پلتیکی بزند و به صورت خارجی داعش را در سوریه ایجاد کند. داعش محصول تحولات داخلی سوریه مثل مغرب و تونس نبود که در اثر کشته شدن یک سبزی‌فروش با تظاهرات مردم شکل بگیرد. بلکه داعش در سوریه با این توطئه ایجاد شدکه اولا به ایران بفهمانند که بهار عربی یا بیداری اسلامی که که منجر به آگاهی مردم شد، فقط کشورهای ضدایران را نمی‌سوزاند بلکه دامن کشورهایی که با ایران هستند را هم می‌گیرد. بعد از این نظر، غرب و آمریکا شروع به مدیریت کردن این اتفاقات کردند و وقتی داعش روی کار آمد، دیدیم که با حرکات تند و تیز و مباحث جدی، از وحشت و کشتارهای وحشیانه و حتی فیلم‌های هیجانی، تلاش خود را برای جذب جوانان غربی به کار گرفت. قطعا با شکست داعش جوانان غربی در بازگشت به کشورشان آنقدر تجربه‌ خواهند داشت که بتوانند برای غرب مهلک و سمی باشند. بالاخره در غرب وقتی اقلیت ثروتمند و اکثریت پایین وجود دارد، حرص و کینه هم معمولا وجود دارد و می‌تواند با شیوه‌های مختلف ابزاری برای انتقام شود.

فکر می‌کنید آینده داعش چگونه رقم خواهد خورد؟

ببینید، داعش از بین رفتنی است اگر داعش در سوریه و عراق حمایت نمی‌شد تا الان صد تا کفن هم پوسانده بود. ولی مشکل این است که آمریکا و کشورهایی مثل عربستان، قطر و اسرائیل (مانند جنگ جهانی) یک طرف و ایران، حزب‌الله و روسیه یک طرف دیگر این جنگ جهانی در کشور کوچکی مثل سوریه حضور دارند. لذا علت این‌که چرا داعش تا حالا از بین نرفته این است که جنگ‌های بیرونی در سوریه در حال انجام است چون اگر جنگ سوریه داخلی بود تا حالا داعشی‌ها توسط بشار اسد یا عراق از بین رفته بودند. البته در نهایت باید گفت که داعش از بین می‌رود ولی به گروه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌شود که حرکات جمعی‌آنها به حرکات انفرادی تبدیل خواهد شد.

آیا تکفیری‌هایی که عربستان محور آنان است، قدرت ایجاد تروریست‌های جدیدی را بعد از نابودی داعش را خواهند داشت؟

بله، به خاطر این ‌که جمهوری اسلامی در منطقه پیشتاز بوده و ایدئولوژی شیعه، پشتوانه جمهوری اسلامی محسوب می‌شود و حکومت عربستان سعودی این پیشتازی را نمی‌پذیرد و برایش کاملا سخت است. اگر عربستان از بین برود (که نمی‌شود و سخت است) شاهد ایجاد گروهک‌های جدید نخواهیم بود، اما چون عربستان از طریق مذهب و پول تلاش‌هایی را انجام می‌دهد احتمال دارد گروه‌های دیگری از اهل سنت، در کشور‌های مختلف به وجود بیاید و اقداماتی را انجام دهند. البته با نابودی داعش به هر صورت وضعیت باثباتی در آینده خواهیم داشت که حتی با ظهور و بروز گروه‌هایی جدید سخت است که بتوانند سه‌چهارم خاک عراق و سوریه را بگیرند؛ چون دیگر این اتفاق نخواهد افتاد.

استراتژی که برای مقابله با این گروه‌ها، از طرف ایران یا کشورهای منطقه باید تعریف شود چیست؟

در وهله اول مبارزه با آنها برای از بین بردنشان مخصوصا در عراق و سوریه، در مرحله بعد، آگاهی بخشیدن اسلامی و دینی از طرف علمای دو طرف تا افراطی‌گری نه در شیعه و نه در اهل سنت ایجاد نشود چون اگر این افراطی‌گری به وجود بیاید غربی‌ها هم در آینده علاقه‌مند هستند که افراطی‌های سنی در قالب تکفیری با افراطی‌های شیعه در قالب‌های دیگر گروه‌ها به جان هم بیفتند و همدیگر را از بین ببرند لذا نباید اجازه چنین اتفاقی را داد.

یعنی همپوشانی دینی باید صورت بگیرد؟

این کار را می‌شود کرد؛ البته علمای وهابی که اختلاف بین شیعه و سنی را در کشورهای اسلامی پمپاژ می‌کند راه همبستگی را سخت می‌کنند آنها از عربستان پول می‌گیرند و ارتزاق می‌کنند. ولی به هر صورت باید جهان اسلام از طریق علما، اسلام اعتدالی را رشد بدهد و نگذارد افراطی‌گرایی نه در شیعه و نه در سنی به وجود بیاید. البته می‌دانیم که اختلاف‌افکنی پروژه سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل و انگلیس است که از طرق مختلف و با رسانه‌های متعدد دنبال می‌شود.