مقابله با پوکی استخوان به کمک دارو

این عارضه، معمولا در ستون مهره‌ها، لگن، مچ دست و دنده‌ها بیشتر دیده می‌شود. از مهم‌ترین دلایل بروز پوکی استخوان می‌توان به عوامل ژنتیک، سن، یائسگی زودرس، مصرف سیگار، قند بالا، تحرک کم، مصرف طولانی مدت کورتون و در نهایت، مشکلات تغذیه‌ای اشاره کرد. به طور کلی، انسان بین سنین 30 تا 35 سالگی بالاترین تراکم استخوانی را دارد، اما پس از این سن، سالانه یک تا 2 درصد از تراکم استخوان‌ها کاسته می‌شود. استخوان یک بافت زنده و همه استخوان‌های بدن، مدام در حال نو شدن است. در سنین بچگی و جوانی، ساخته شدن استخوان بیش از تخریب آن است ولی در سنین بالا بیش از این که استخوان ساخته شود، تخریب می‌شود. این موضوع، دلیل اصلی کاهش تراکم استخوان با بالا رفتن سن است.

هورمون‌های بدن روی پدیده جذب و تولید مداوم استخوان تاثیر دارند. مهم‌ترین هورمون‌های تاثیرگذار در این روند، هورمون زنانه استروژن و هورمون مردانه تستوسترون و پاراتیروئید است. هورمون پاراتیروئید، مسئول کاهش کلسیم خون و رسوب دادن آن روی استخوان است. در میان هورمون‌های مرتبط با تراکم استخوان، استروژن بیشترین تاثیر را دارد. بنابراین، زنان پس از یائسگی و کاهش میزان تولید استروژن در بدن با شدت بیشتری در معرض ابتلا به پوکی استخوان قرار خواهند گرفت. زمینه‌های ژنتیک و تفاوت‌های فردی هم در جذب و تولید استخوان و در نتیجه نهایی آن یعنی قدرت و تراکم استخوان تاثیرگذار است. بعضی داروهای خاص مانند کورتون‌ها، داروهای ضدصرع، هپارین یا برخی بیماری‌ها مانند پاژه، نارسایی مزمن کبدی و کلیوی، سوء جذب یا کمبود ویتامین D می‌توانند به بروز پوکی استخوان منجر شوند. بررسی‌ها نشان می‌دهد، شیوع کمبود ویتامین D بخصوص در زنان و کودکان ایرانی بین 50 تا 80 درصد است. این ویتامین با ایجاد افزایش جذب فسفر و کلسیم از روده‌ها و کاهش دفع از کلیه به متابولیسم استخوان‌ها کمک می‌کند و همچنین از طریق ترجمه ژن‌های هسته سلول به رشد سلول کمک می‌کند.

میزان نیاز هر فرد به ویتامین D برای افراد یک تا 70 ساله 600 واحد و برای افراد بالای 70 سال، 800 واحد است. با وجود این، در صورت کمبود این ویتامین در بدن، میزان دریافت آن باید افزایش یابد. البته باید دقت داشت، استفاده بیش ازحد از این ویتامین مخصوصا اگر همراه با مصرف زیاد کلسیم باشد، منجر به مسمومیت می‌شود. استفاده از قرص و آمپول ویتامین D به طور مستمر باعث مشکلاتی مانند رسوب کلسیم در بافت‌های نرم مثل کلیه‌ها، ریه‌ها، قلب و گوش می‌شود.

کلسیم یکی دیگر از مهم‌ترین مواد مورد نیاز برای داشتن استخوان محکم و پیشگیری از پوکی استخوان است. مهم‌ترین منبع کلسیم شیر، ماست و پنیر است. تحقیقات نشان داده، بچه‌ها و نوجوانانی که از لبنیات کمتری در رژیم غذایی خود استفاده می‌کنند، استخوان‌هایی با تراکم کمتر دارند. همچنین بالغینی که زمان بچگی لبنیات کمتری مصرف کرده‌اند در بزرگسالی بیشتر به پوکی استخوان دچار می‌شوند. میزان نیاز کلسیم هر فرد به طور متوسط روزانه 1000 تا1200 میلی‌گرم است. البته زنان بعداز سن یائسگی در صورت دریافت نکردن استروژن، روزانه به حدود 1500 میلی‌گرم کلسیم نیاز دارند. بهترین زمان مصرف مکمل کلسیم در طول روز و همراه غذاست. در طول شب به دلیل کم‌تحرکی، جذب کلسیم به‌وسیله کلیه بیشتر می‌شود و احتمال ابتلا به سنگ کلیه افزایش می‌یابد. به همین دلیل، بهتر است در طول روز که بدن در حال فعالیت است و احتمال رسوب کلسیم در کلیه کاهش پیدا می‌کند، آن را مصرف کرد. فراموش نکنید، همراه مکمل‌های کلسیم باید آب کافی بنوشید و از خوردن چای همراه یا بعد از مصرف مکمل‌ها پرهیز کنید.

دکتر کاوه سالارمند

داروساز