کشف امواج گرانشی در لایگو نامزد اصلی نوبل فیزیک 2016

فیزیکدانان بعد از 40 سال تحقیق و بررسی، شواهدی از این امواج پیدا کردند. هرچند اطلاع‌رسانی آن در رسانه‌ها چند ماه بعد رخ داد.

به طور کلی تحقیقات مربوط به کشف این امواج از سال 1319/ 1940 آغاز شده بود تا این‌که بالاخره مجموعه‌ای تحقیقاتی به نام لایگو (LIGO) -که در ایالات متحده مستقر است- با نصب دو آشکارساز یا همان آنتن‌های امواج گرانشی موفق به کشف وجود این امواج شدند. خوشبختانه بعد از این کشف، تحقیقات دیگری نیز به نتیجه رسید که پاسخگوی انتظارات جامعه علمی فیزیکدان‌ها بود، بویژه دانشگرانی که در زمینه گرانش و کیهان‌شناسی کار می‌کنند.

با توجه به این‌که گروه‌های تحقیقاتی که با مجموعه لایگو همکاری می‌کنند، در کشورهای مختلف دنیا همچون آلمان و ایتالیا حضور دارند، ممکن است اعضای کمیته داوران در انتخاب گروه دریافت کننده جایزه نوبل با پیچیدگی‌هایی مواجه باشند. اما از آنجا که دو مجموعه بزرگ درجنوب شرقی و شمال آمریکا بانیان اصلی این پژوهش هستند و آنتن‌های مربوط به ثبت امواج در این مناطق توسط چند دانشگاه آمریکایی رصد و بررسی می‌شوند، بدون شک مجموعه لایگو دریافت‌کننده جایزه نوبل فیزیک 2016 خواهد بود.

امروزه کشفیات دنیای فیزیک که اهمیت بسیاری دارند معمولا با تلاش یک فرد به دست نمی‌آید. معمولا چند گروه هستند که در به نتیجه رسیدن مطالعه مشارکت دارند. این موضوع درباره تحقیقات امواج گرانشی نیز صدق می‌کند؛ کشفی که حاصل همکاری چند گروه در نقاط مختلف دنیا بود. بانی اصلی این کشف خود ایالات متحده آمریکا ست که دو آنتن امواج گرانشی، یکی در جنوب‌شرقی و دیگری در شمال‌غربی آمریکا داشت که از سوی چند دانشگاه اداره می‌شدند. بنابراین دو مجموعه بزرگ و بخش‌هایی که در کل این کشفیات دخیل بودند در کشورهای مختف اروپایی قرار دارند. از جمله گروهی که در دانشگاه پیزای ایتالیا و دانشگاه نیس فرانسه مجموعه امواج گرانشی ویرگو را در اختیار دارند با گروه لایگو همکاری می‌کردند. همین‌طور برخی مراکز مانند ماکس پلانک که در آلمان هست. فراموش نکنیم کشف امواج گرانشی شروعش با یکی از محققان در مونیخ اتفاق افتاد. بنابراین انتظار می‌رود جایزه نوبل فیزیک 2016 به گروه یا گروه‌هایی که در کشف امواج گرانشی دخالت داشتند، اعطا شود و فکر می‌کنم بیشتر فیزیکدانان در این مورد متفق‌القول باشند.

پیچیدگی‌ای که کمیته داوران با آن روبه‌رو هستند این است که چه کسی یا چه گروهی در مجموعه لایگو مستحق دریافت جایزه خواهند بود. قاعدتا داوران معتقدند این مهم‌ترین کشف برای دریافت نوبل فیزیک 2016 است.

دکتر رضا منصوری - فیزیکدان و استاد دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف از بنیانگذاران پژوهشگاه دانش‌های بنیادی