نگاه تخصصی «نقد تئاتر» به هنر نمایش

حضور بهترین‌ها در نقد تئاتر

تهیه‌کننده نقد تئاتر با تاکید بر این‌که این برنامه در ادامه و دنباله مجله تئاتر نیست، به جام‌جم گفت: برنامه مجله تئاتر همچنان‌که از عنوان آن پیداست، به صورت یک مجله تصویری ارائه می‌شد و دارای چند بخش بود، اما نقد تئاتر ساختار و ماهیت متفاوتی دارد و تاکید آن بر نقد تئاتر به شکلی نو و علمی است و نه بررسی اجمالی و صوری یا فقط معرفی نمایش‌ها. به همین سبب سعی شده است در این برنامه از اساتید دانشگاهی صاحب‌نام و تالیف در زمینه نقد، منتقدان حرفه‌ای و کارگردانان با ذوق و صاحب‌سبک در تئاتر کشور دعوت به عمل بیاید تا در فضایی جدی‌تری به تئاتر، نه فقط در مقام نمایش و سرگرمی، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای مهم برای ارتقای فرهنگی کشور نگاه شود.

مجید گیاه‌چی افزود: وقتی از من دعوت شد برنامه دیگری با تمرکز بر نقد تئاتر در شبکه 4 تولید کنم، با فرض وجود مجله تئاتر، برنامه نقد تئاتر را پیشنهاد کردم که مورد موافقت قرار گرفت. البته پس از توقف پخش برنامه مجله تئاتر، برخی مدیران شبکه 4 از من خواستند نقد تئاتر را به شکل گسترده‌تر و متنوع‌تر تولید کنم و به اخبار و دیگر موضوعات مرتبط به حوزه تئاتر هم بپردازم، اما بنا بر دلایلی از‌جمله محدودیت وقت برنامه ترجیح دادم فقط به رویکرد نقد بپردازم و افزودن آیتم‌های جدید به برنامه را منوط به افزایش مدت آن کردم. در شکل کنونی هر هفته یکی از نمایش‌های روی صحنه را با حضور کارشناسان و کارگردان (گاه به همراه نویسنده یا یکی از بازیگران گروه) مورد نقد و بررسی قرار می‌دهیم و از طریق یک نمایش و بهره‌گیری از جذابیت‌های تصویری آن، پنجره‌ای به بحثی جامع‌تر درباره تئاتر و در نگاه کلی‌تر، هنر و فرهنگ می‌گشاییم.

ارتباط با مخاطب عام

شبکه 4 عنوان شبکه دانایی گرفته و بینندگان خاص خود را دارد. از سوی دیگر، تئاتر جدی به عنوان هنری اصیل و تفکربرانگیز مخاطبان مخصوصی دارد و کمتر توانسته با مخاطب عام ارتباط برقرار کند.تهیه‌کننده نقد تئاتر در واکنش به این پرسش که برنامه مطبوعش تا چه میزان در آشنایی مخاطب عام با مقوله تئاتر و ایجاد علاقه و انگیزه پیگیری نسبت به این هنر تلاش دارد، تصریح کرد: پیشتر عنوان شد رویکرد این برنامه پرداختن به هنر تئاتر از منظر و به بهانه یکی از نمایش‌های روی صحنه است. شبکه 4 در میان شبکه‌های تلویزیونی، مخاطبان خاص‌تری دارد. فراهم آوردن امکان و قابلیتی که مخاطبان خاص و عام توامان بتوانند با یک برنامه تخصصی ارتباط برقرار کنند کاری پیچیده و مشکل است. با این حال ما در برنامه نقد تئاتر نگاهمان محدود به دوستداران و علاقه‌مندان حوزه تئاتر نیست و تلاش می‌کنیم جذابیت‌های برنامه و سطح مباحث به گونه‌ای باشد که مخاطبان عام هم بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.

توجه ویژه به شهرستانی‌ها

اجرای برنامه نقد تئاتر را دکتر عطاءالله کوپال بر عهده دارد. وی درباره چگونگی حضورش در این برنامه به عنوان مجری توضیح داد: شبکه چهار سیما در پاییز سال 1394 یک مجموعه برنامه تدارک دیده بود که شامل نقد در عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری می‌شد؛ مثل نقد شعر، نقد فیلم، نقد کتاب و بویژه نقد تئاتر. این فرآیند، حرکت بسیار مثبتی محسوب می‌شد و مرا نیز به عنوان یک مدرس و منتقد تئاتر بسیار جلب کرد.

کوپال با تاکید بر این‌که مخاطبان اصلی برنامه‌، علاقه‌مندان به تئاتر هستند، گفت: همواره در نظر داشته‌ایم گروه کثیری از بینندگان این برنامه در شهرستان‌ها هستند. شاید بپرسید مگر شهرستانی‌ها نمایشی را که مورد نقد قرار می‌گیرد دیده‌اند؟ خب، البته ممکن است ارجاعات منتقدان برنامه به یک نمایش خاص برای آنها تا اندازه‌ای مبهم باشد، ولی شما در نظر بگیرید که علاقه‌مندان تئاتر در شهرستان‌ها تقریبا با دیدگاه‌های بیشتر منتقدان و هنرمندان برجسته‌ تئاتر ایران در این برنامه آشنا شده‌اند و این فرصتی مغتنم بوده تا همانند یک کلاس درس، مباحث عمده و اصلی هنر نمایش برای عموم دوستداران تئاتر مطرح شود.

حفظ بی‌طرفی در برنامه

وی در واکنش به این پرسش که در نحوه اجرای برنامه و مباحث با مهمانان چقدر تلاش دارد نتیجه کار برای مخاطبان عام که احیانا به هنر نمایش هم بی‌علاقه نیستند قابل درک و فهم باشد، تصریح کرد: باید اذعان کنم هیچ یک از مسئولان شبکه 4 هرگز به ما نگفتند در برنامه چه بگوییم و چه نگوییم. با این حال، شرط نخست برای هر برنامه‌ تلویزیونی جذاب بودن است. از این رو من به عنوان مجری برنامه همیشه کوشیده‌ام بحث‌ها و نقدها به صورت چالشی و جدلی درآید و حالت خشک و یکنواختی نداشته باشد. از روی تعداد بسیار زیاد پیامک‌هایی که دریافت می‌کنم‌ می‌توانم تشخیص دهم برنامه ما تا چه اندازه در میان مخاطبان نفوذ کرده است. گاهی به نقد کارهایی می‌نشینیم که تماشاگر عادی تئاتر از آن بسیار استقبال کرده است، اما خودم به عنوان یک مدرس و منتقد تئاتر، بر آن نقدهای بسیاری دارم؛ با این حال سعی می‌کنم با حفظ بی‌طرفی بحث را پیش ببرم.

نگاه ویژه به مقوله تئاتر

گیاه‌چی: در این برنامه تلاش شده با دعوت و بهره ‌بردن از اساتید باتجربه و کارشناسان مجربی که خاستگاه دانشگاهی دارند، به مقوله تئاتر نگاهی جدی و ویژه شود. در عین حال، برای آن‌که برنامه تا جای ممکن برای مخاطبان عام هم جذاب باشد، اشاره به نظریات و رویکردها نه به شکلی مستقل، که از خلال بررسی یکی از نمایش‌های در حال اجرا، ارائه و منتقل می‌شود. تاکید می‌کنم هدف اصلی برنامه نقد تئاتر، نقد یک نمایش نیست، بلکه از ورای آن پرداختن به مساله تئاتر و البته هنر و فرهنگ است.

محسن محمدی

رادیو و تلویزیون